ĐẠI CƯƠNG VỀ TÂM THẦN HỌC
(Kỳ 1)
I. MỤC TIÊU VÀ ĐỐI TƯỢNG CỦA TÂM THẦN HỌC
- Sức khoẻ cho mọi người là mục tiêu lớn, mục tiêu chiến lược của tổ chức
y tế thế giới (WHO), của nhiều quốc gia phát triển và của cả ngành y tế nước ta;
và cũng là thước đo chung của mọi xã hội văn minh, nhân bản.
- Không thể chia cắt sức khoẻ thể chất với sức khoẻ tâm thần xã hội và
ngày càng phải khẳng định vai trò quan trọng của sức khoẻ tâm thần trong một nỗ
lực chung để nâng cao chất lượng sống cho mọi người trong một xã hội phát triển.
- Chính vì vậy, đối tượng của tâm thần học ngày nay không chỉ đóng
khung trong khuôn khổ bốn bức tường của bệnh viện - chỉ tập trung vào những
người bệnh tâm thần nặng như người bệnh tâm thần phân liệt, rối loạn cảm xúc
lưỡng cực, sa sút trí tuệ,… thuộc phạm vi tâm thần học truyền thống. Mà tâm thần
học hiện đại đang phải bươn trải để phấn đấu vì sức khoẻ toàn diện cả thể chất và
tâm thần - vì sự thoải mái cho tất cả mọi người sống trong cộng đồng.
II. KHÁI NIỆM VỀ SỨC KHOẺ TÂM THẦN
Trong khi sức khoẻ về thể chất đã được dần từng bước xã hội đặt đúng
vào vị trí của nó, thì sức khoẻ tâm thần còn phải bền bỉ phấn đấu để thay đổi dần
nhận thức vẫn còn nhiều lệch lạc, nhiều mặc cảm. Vậy sức khoẻ tâm thần là gì?
Sức khoẻ tâm thần không chỉ là một trạng thái không có rối loạn hay dị
tật về tâm thần, mà còn là một trạng thái tâm thần hoàn toàn thoải mái, muốn có
một trạng thái tâm thần hoàn toàn thoải mái thì cần phải có chất lượng nuôi sống
tốt, có được sự cân bằng và hoà hợp giữa các cá nhân, môi trường xung quanh và
môi trường xã hội (Nguyễn Việt - 1999). Như vậy, thực chất sức khoẻ tâm thần ở
cộng đồng là:
1. Một cuộc sống thật sự thoải mái.
2. Đạt được niềm tin vào giá trị bản thân, vào phẩm chất và giá trị của
người khác.
3. Có khả năng ứng xử bằng cảm xúc, hành vi hợp lý trước mọi tình huống.
4. Có khả năng tạo dựng, duy trì và phát triển thoả đáng các mối quan hệ.
5. Có khả năng tự hàn gắn để duy trì cân bằng khi có các sự cố gây mất
thăng bằng, căng thẳng (stress).
(R.Jenkins; A.Culloch & C. Parker - Tổ chức y tế thế giới. Geneva - 1998)
Vậy là chăm sóc bảo vệ sức khoẻ tâm thần cho mọi người là một mục
tiêu rất cụ thể, mang tính xã hội, nhưng cũng rất cao, rất lý tưởng và phải phấn đấu
liên tục để tiến dần từng bước, cuối cùng đạt được mục tiêu “Nâng cao chất lượng
cuộc sống” của con người Việt Nam.
III. NỘI DUNG CỦA TÂM THẦN HỌC
A. Tâm thần học truyền thống:
1. Tâm thần học đại cương:
- Lịch sử phát triển tâm thần học.
- Triệu chứng học, hội chứng học.
- Mối liên quan giữa tâm thần học và các môn khoa học khác.
- Phân loại các bệnh, các rối loạn tâm thần.
- Bệnh nguyên, bệnh sinh của một số bệnh và các rối loạn tâm thần.
- Tâm thần học xuyên văn hoá.
2. Bệnh học tâm thần:
- Loạn thần thực tổn (rối loạn tâm thần liên quan các bệnh nội tiết, chấn
thương, thoái triển não: Alzheimer, Pick,…).
- Loạn thần nội sinh (tâm thần phân liệt, động kinh, rối loạn cảm xúc,…)
- Các rối loạn tâm thần liên quan đến stress (tâm căn, rối loạn cơ thể tâm
sinh, trạng thái phản ứng).
- Các rối loạn tâm thần do cấu tạo thể chất bất thường và sự phát triển tâm
thần bệnh lý (nhân cách bệnh, chậm phát triển tâm thần,…).
- Các rối loạn tập tính hành vi ở thanh thiếu niên (hành vi bạo lực, xâm
phạm, rối loạn sự học tập,...).
- Rối loạn ăn uống.
- Loạn chức năng tình dục không thực tổn.
- Các rối loạn lo âu, ám ảnh sợ.
- Các rối loạn phân định giới tính.
- Lạm dụng và nghiện chất (Lạm dụng rượu, nghiện rượu, loạn thần do
rượu, lạm dụng ma tuý, nghiện ma tuý, thuốc lá, ...).
3. Các phương pháp điều trị và phục hồi chức năng tâm lý xã hội.
- Liệu pháp sinh học (Dược lí tâm thần, liệu pháp sốc điện, ...).
- Liệu pháp tâm lý (Liệu pháp tâm lý trực tiếp, gián tiếp, liệu pháp nhận
thức, liệu pháp hành vi, ...).
- Liệu pháp lao động, phục hồi chức năng tâm lý xã hội.
- Âm nhạc liệu pháp.
4. Quản lý hệ thống dịch vụ chăm sóc và tư vấn sức khoẻ tâm thần cộng
đồng.
5. Giám định y pháp tâm thần.
B. Tâm thần học hiện đại.
1. Tâm thần học truyền thống.
2. Tâm thần học cộng đồng.
- Vệ sinh phòng bệnh và các rối loạn tâm thần.
- Tâm thần học xã hội (Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường, đặc biệt môi
trường tâm lý xã hội và sức khoẻ tâm thần).
- Giáo dục sức khoẻ tâm thần cho gia đình, nhà trường và cộng đồng.
- Phục hồi chức năng tâm lý xã hội.
- Các hình thái hoạt động rèn luyện thể chất, thẩm mỹ.