1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI
Ban biên soạn:
1. Chủ biên : TS. Phạm Thị Thủy
2. Thành viên : 1. TS. Đông Thị Hồng
2. TS. Đào Mai Phước
3. TS. Vũ Thị Phương Mai
4. TS. Đỗ Thị Ngọc Ánh
5. TS. Nguyễn Thị Giáng Hương
BÀI GIẢNG
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
(Dùng đào tạo trình độ Đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2025
2
Contents
CHƯƠNG 1 .......................................................................................................... 7
NHẬP MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC ......................................... 7
I. SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC ................................. 7
1. Hoàn cảnh lịch sử ra đời Chủ nghĩa xã hội khoa học ............................... 7
2. Vai trò của Các Mác và Ph.Ăngghen ...................................................... 10
II. CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CƠ BẢN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA
HỌC ................................................................................................................. 15
1. Các Mác và Ph.Ăngghen phát triển CNXHKH ...................................... 15
2. V.I.Lênin vận dụng và phát triển Chủ nghĩa xã hội khoa học trong điều
kiện mới. ...................................................................................................... 16
3. Sự vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa xã hội khoa học từ sau khi
V.I.Lênin qua đời đến nay ........................................................................... 19
III. ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CHỦ
NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC ......................................................................... 23
1. Đối tượng nghiên cứu của Chủ nghĩa xã hội khoa học ........................... 23
2. Phương pháp nghiên cứu Chủ nghĩa xã hội khoa học ............................ 24
3. Ý nghĩa nghiên cứu của Chủ nghĩa xã hội khoa học .............................. 26
CÂU HỎI ÔN TẬP .......................................................................................... 29
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ............................................................................. 29
CHƯƠNG 2 ........................................................................................................ 33
SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN ................................. 33
I. QUAN ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ
GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ SỨ MỆNH LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỦA GIAI CẤP
CÔNG NHÂN .................................................................................................. 33
1. Khái niệm và đặc điểm của giai cấp công nhân ...................................... 33
2. Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân.................................. 35
3. Những điều kiện quy định và thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công
nhân ............................................................................................................. 37
II. GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ VIỆC THỰC HIỆN SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA
GIAI CẤP CÔNG NHÂN HIỆN NAY .............................................................. 40
3
1. Giai cấp công nhân hiện nay ................................................................... 40
2. Thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trên thế giới hiện nay
..................................................................................................................... 42
III. SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM ............ 44
1. Đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam ........................................... 44
2. Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay .. 47
3. Phương hướng và một số giải pháp chủ yếu để xây dựng giai cấp công
nhân Việt Nam hiện nay .............................................................................. 48
CÂU HỎI ÔN TẬP .......................................................................................... 53
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ............................................................................. 54
CHƯƠNG 3 ........................................................................................................ 57
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
............................................................................................................................. 57
I. CHỦ NGHĨA XÃ HỘI .................................................................................. 57
1. Chủ nghĩa xã hội - giai đoạn đầu của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản
chủ nghĩa ..................................................................................................... 57
2. Điều kiện ra đời chủ nghĩa xã hội ........................................................... 59
3. Những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa xã hội ........................................ 60
II. THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ........................................ 67
1. Tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội .......... 67
2. Đặc điểm thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ........................................ 68
III. QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM ................................ 71
1. Đặc điểm quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là bỏ qua chế độ tư bản
chủ nghĩa ..................................................................................................... 71
2. Những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội và phương hướng xây dựng chủ
nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay ............................................................... 73
CÂU HỎI ÔN TẬP .......................................................................................... 81
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ............................................................................. 81
CHƯƠNG 4 ........................................................................................................ 85
DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ NHÀ NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
............................................................................................................................. 85
I. DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA ....................................... 85
4
1. Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ .......................................... 85
2. Dân chủ xã hội chủ nghĩa ........................................................................ 89
II. NHÀ NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA ........................................................... 96
1. Sự ra đời, bản chất, chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa .............. 96
2. Mối quan hệ giữa dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước xã hội chủ nghĩa
..................................................................................................................... 99
III. DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI
CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM .......................................................................... 102
1. Dân chủ xã hội chủ nghĩa Việt Nam ..................................................... 102
2. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ............................... 105
3. Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay ..................... 107
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................ 112
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ........................................................................... 112
CHƯƠNG 5 ...................................................................................................... 116
CƠ CẤU XÃ HỘI GIAI CẤP VÀ LIÊN MINH GIAI CẤP TẦNG LỚP
TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ....................... 116
I. CƠ CẤU XÃ HỘI - GIAI CẤP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA
XÃ HỘI .......................................................................................................... 116
1. Khái niệm và vị trí của cơ cấu xã hội - giai cấp trong cơ cấu xã hội .... 116
2. Sự biến đổi có tính quy luật của cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội ............................................................................. 118
2. Sự biến đổi có tính quy luật của cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội ................................................................................. 121
II. LIÊN MINH GIAI CẤP, TẦNG LỚP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ
NGHĨA XÃ HỘI ............................................................................................. 121
1. Cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam ........................................................................................................... 124
2. Liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam ................................................................................................... 127
1. Cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam ........................................................................................................... 135
2. Liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam ................................................................................................... 135
5
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................ 136
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ........................................................................... 136
CHƯƠNG 6 ...................................................................................................... 140
VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI .................................................................................... 140
I. DÂN TỘC TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI ...... 140
1. Khái niệm, đặc trưng cơ bản của dân tộc .............................................. 140
2. Chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề dân tộc ............................................ 144
3. Dân tộc và quan hệ dân tộc ở Việt Nam ............................................... 147
1. Chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo ....................................................... 154
2. Tôn giáo ở Việt Nam và chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta hiện
nay ............................................................................................................. 160
III. QUAN HỆ DÂN TỘC TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM ................................... 166
1. Đặc điểm quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam .............................. 166
2. Định hướng giải quyết mối quan hệ dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam hiện
nay ............................................................................................................. 169
CÂU HỎI ÔN TẬP ........................................................................................ 173
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM ........................................................................... 173
CHƯƠNG 7 ...................................................................................................... 177
VẤN ĐỀ GIA ĐÌNH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ
HỘI ................................................................................................................... 177
I. Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình .............................................. 177
1. Khái niệm gia đình ................................................................................ 177
2. Vị trí của gia đình trong xã hội ............................................................. 178
3. Chức năng cơ bản của gia đình ............................................................. 181
II. Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ....... 185
1. Cơ sở kinh tế - xã hội ............................................................................ 185
2. Cơ sở chính trị - xã hội .......................................................................... 186
3. Cơ sở văn hóa ........................................................................................ 186
4. Chế độ hôn nhân tiến bộ........................................................................ 187
III. Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 189