BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
Ban biên soạn:
1. Chủ biên: ThS. Phạm Đức Trọng
2. Thành viên: ThS. Vương Thuỳ Linh
ThS. Tạ Tường Vi
TS. Nguyễn Hoài Phương
Bài giảng
CÔNG NGHỆ SỐ
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2025
ii
i
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU....................................................................................................................1
TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ SỐ VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ.....................2
1.1. Bối cảnh chuyển đổi số và nhu cầu nhân lực số.......................................................2
1.1.1. Bối cảnh chuyển đổi số trên thế giới.................................................................3
1.1.2. Bối cảnh chuyển đổi số tại Việt Nam...............................................................5
1.1.3. Nhu cầu nhân lực số trong thời đại chuyển đổi số............................................6
1.1.4. Tác động của chuyển đổi số đến giáo dục và đào tạo.......................................8
1.2. Khái niệm, vai trò, đặc trưng và tầm quan trọng của công nghệ số....................10
1.2.1. Khái niệm công nghệ số..................................................................................10
1.2.2. Vai trò của công nghệ số trong đời sống hiện đại...........................................11
1.3. Các khung năng lực số..............................................................................................15
1.3.1. Khái niệm về khung năng lực số.....................................................................15
1.3.2. Mục đích và ý nghĩa của khung năng lực số...................................................15
1.3.3. Vai trò của khung năng lực số trong bối cảnh toàn cầu..................................16
1.3.4. Một số khung năng lực số tiêu biểu trên thế giới............................................17
1.3.5. Khung năng lực số tại Việt Nam.....................................................................18
1.3.6. Công cụ đánh giá năng lực số.........................................................................20
1.4. Thực trạng công nghệ số tại Việt Nam...................................................................21
1.4.1. Bức tranh tổng thể về chuyển đổi số quốc gia................................................21
1.4.2. Thành tựu nổi bật trong phát triển công nghệ số............................................21
1.4.3. Những hạn chế và thách thức còn tồn tại........................................................25
1.4.4. Xu hướng phát triển công nghệ số tại Việt Nam đến năm 2030.....................25
1.5. Công nghệ thúc đẩy phát triển công nghệ số và chuyển đổi số............................27
1.5.1. Thông tin, lưu trữ thông tin, tìm kiếm thông tin và các công nghệ cần thiết..27
1.5.2. Các công nghệ mới thúc đẩy chuyển đổi số....................................................29
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................................32
Câu hỏi ôn tập.................................................................................................................. 34
iii
Bài tập tình huống........................................................................................................... 35
Chương 2
GIAO TIẾP KỸ THUẬT SỐ
2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của giao tiếp số .............................................. 35
2.1.1. Khái quát quá trình tiến hóa giao tiếp của loài người .................................. 35
2.1.2. Các giai đoạn phát triển của giao tiếp số .................................................... 36
2.1.3. Các cột mốc và bước ngoặt của giao tiếp số hiện đại .................................. 38
2.1.4. Giao tiếp số trong thực tiễn và chuyển đổi số tại Việt Nam ........................ 39
2.2. Khái niệm, đặc trưng và thành phần của giao tiếp số ....................................... 41
2.2.1. Định nghĩa và bản chất của giao tiếp số ..................................................... 41
2.2.2. Các thành phần cơ bản của quá trình giao tiếp số ....................................... 42
2.2.3. Các đặc trưng nổi bật của giao tiếp số ........................................................ 43
2.2.4. Vai trò của giao tiếp số trong xã hội số ...................................................... 44
2.2.5. Liên hệ với Khung năng lực số Việt Nam (2023) và DigComp 2.2 (EU) ....
45
2.3. Sự khác biệt giữa giao tiếp trực tuyến và ngoại tuyến ...................................... 46
2.3.1. Khái niệm hai hình thức giao tiếp .............................................................. 46
2.3.2. So sánh chi tiết giữa giao tiếp trực tuyến và ngoại tuyến ............................ 47
2.3.3. Xu hướng và tác động hiện nay của giao tiếp số ......................................... 50
2.4. Các phương thức giao tiếp số ............................................................................. 54
2.5. Vai trò của Internet trong giao tiếp hiện đại ..................................................... 58
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ............................................................................................ 64
Câu hỏi ôn tập ............................................................................................................. 65
Bài tập tình huống ....................................................................................................... 66
Chương 3
CÔNG DÂN SỐ VÀ AN TOÀN SỐ
3.1. Công dân số ........................................................................................................ 67
3.1.1. Khái niệm và đặc trưng của công dân số .................................................... 67
3.1.2. Năng lực truyền thông và trách nhiệm công dân trong môi trường số .........
72
iv
3.2. An toàn số ........................................................................................................... 85
3.2.1. Khái niệm và vai trò của an toàn số trong môi trường công nghệ số ............ 85
3.2.2. Các khía cạnh cấu thành an toàn số ............................................................ 88
3.2.3. Lợi ích và giá trị của an toàn số trong phát triển bền vững .......................... 93
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ............................................................................................ 98
Câu hỏi ôn tập ............................................................................................................. 99
Bài tập tình huống ..................................................................................................... 100
Chương 4
KHAI THÁC THÔNG TIN, DỮ LIỆU
VÀ PHÁT TRIỂN PHÚC LỢI SỐ CÁ NHÂN
4.1. Khai thác thông tin và dữ liệu trong môi trường số ........................................ 101
4.1.1. Xác định nhu cầu và nguồn thông tin đáng tin cậy .................................... 101
4.1.2. Tìm kiếm, thu thập và đánh giá chất lượng thông tin ................................ 106
4.1.3. Tổ chức, trình bày và sử dụng thông tin hợp pháp .................................... 110
4.2. Nâng cao trạng thái phát triển và phúc lợi số cá nhân .................................... 115
4.2.1. Khái niệm “Digital Well-being” và trạng thái phát triển số .......................
115
4.2.2. Quản lý danh tính số, bảo vệ sức khỏe và môi trường trong kỷ nguyên số .
118
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .......................................................................................... 121
Câu hỏi ôn tập ........................................................................................................... 122
Bài tập tình huống ..................................................................................................... 123
Chương 5
ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TRONG CÔNG NGHỆ SỐ
5.1. Khái niệm, nguyên lý và vai trò của trí tuệ nhân tạo trong kỷ nguyên số .......
124
5.2. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phát triển năng lực số cá nhân và tổ chức ... 128
5.3. Trí tuệ nhân tạo sinh và các công cụ phổ biến ................................................. 133
5.3.1. Bản chất và nguyên lý của trí tuệ nhân tạo sáng tạo .................................. 134
5.3.3. Trí tuệ nhân tạo sinh trong truyền thông ................................................... 135
5.4.4. Trí tuệ nhân tạo sinh trong nghiên cứu và thiết kế .................................... 136
5.3.5. Khía cạnh đạo đức, pháp lý và trách nhiệm trong thời đại trí tuệ nhân tạo sinh
v
....................................................................................................................... 137
5.3.6. Từ công cụ đến bạn đồng hành – tương lai của sáng tạo con người ...........
138 5.4. Lợi ích, thách thức và định hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phát triển
năng lực số ............................................................................................................... 139
5.4.1. Lợi ích của trí tuệ nhân tạo trong phát triển năng lực học tập và nghiên cứ 139
5.4.2. Lợi ích của trí tuệ nhân tạo trong hành chính công và dịch vụ công thông
minh
......................................................................................................................... 140
5.4.3. Lợi ích của trí tuệ nhân tạo trong doanh nghiệp và nền kinh tế số .............
141
5.4.4. Thách thức về đạo đức, việc làm và niềm tin xã hội ................................. 142
5.4.5. Định hướng phát triển và hình mẫu “Công dân AI” .................................. 143
KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 .......................................................................................... 145
Câu hỏi ôn tập ........................................................................................................... 146
Bài tập tình huống ..................................................................................................... 147
Chương 6
ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC SỐ
6.1. Mục tiêu và phương pháp đánh giá năng lực số .............................................. 148
6.1.1. Mục tiêu của đánh giá năng lực số ........................................................... 149
6.1.2. Mức năng lực và mô hình đánh giá .......................................................... 150
6.1.3. Phương pháp đánh giá năng lực số ........................................................... 150
6.1.4. Nguyên tắc đảm bảo chất lượng đánh giá ................................................. 151
6.1.5. Ví dụ thực tiễn về đánh giá năng lực số tại Việt Nam ............................... 152
6.1.6. Tính liên thông và ý nghĩa xã hội của đánh giá năng lực số ...................... 153
6.2. Các tiêu chí và công cụ đánh giá năng lực số ................................................... 154
6.2.1. Cơ sở khoa học của việc xây dựng tiêu chí đánh giá ................................. 154
6.2.2. Cấu trúc tiêu chí đánh giá năng lực số ...................................................... 155
6.2.3. Các lĩnh vực tiêu chí đánh giá theo khung năng lực số ............................. 155
6.2.4. Hệ thống công cụ đánh giá năng lực số .................................................... 156
6.2.5. Rubric và đảm bảo chất lượng đánh giá ................................................... 157
6.2.6. Đạo đức và bảo mật trong đánh giá năng lực số ....................................... 158
6.2.7. Liên kết đánh giá với phát triển năng lực và kiểm định chất lượng ........... 158