
BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP & XÂY DỰNG
BÀI GIẢNG MÔN HỌC
NGUYÊN LÝ CƠ BẢN
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN
Dùng cho hệ Liên thông Cao đẳng
(Lưu hành nội bộ)
Người biên soạn: Lại Thị Thúy Nga
Uông Bí, năm 2010

- 1 -
Ch¬ng më ®Çu
NhËp m«n nh÷ng nguyªn lý c¬ b¶n cña
chñ nghÜa m¸c - lªnin
I. Kh¸i lîc vÒ chñ nghÜa m¸c - lªnin
1. Chñ nghÜa M¸c - Lªnin vµ ba bé phËn cÊu thµnh
Chñ nghÜa M¸c - Lªnin "lµ hÖ thèng quan ®iÓm vµ häc thuyÕt" khoa häc
cña C.M¸c[1], Ph.¡ngghen[2] vµ sù ph¸t triÓn cña V.I. Lªnin[3]; ®îc h×nh
thµnh vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së kÕ thõa nh÷ng gi¸ trÞ t tëng nh©n lo¹i vµ tæng kÕt
thùc tiÔn thêi ®¹i; lµ thÕ giíi quan, ph¬ng ph¸p luËn phæ biÕn cña nhËn thøc
khoa häc vµ thùc tiÔn c¸ch m¹ng; lµ khoa häc vÒ sù nghiÖp gi¶i phãng giai cÊp v«
s¶n, gi¶i phãng nh©n d©n lao ®éng khái chÕ ®é ¸p bøc, bãc lét vµ tiÕn tíi gi¶i
phãng con ngêi.
Víi nghÜa nh vËy, néi dung cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin bao qu¸t c¸c lÜnh
vùc tri thøc hÕt søc réng lín víi nhiÒu gi¸ trÞ khoa häc vµ thùc tiÔn. ThÕ nhng,
nÕu nghiªn cøu chñ nghÜa M¸c - Lªnin víi t c¸ch lµ khoa häc vÒ sù nghiÖp gi¶i
phãng giai cÊp v« s¶n, gi¶i phãng nh©n d©n lao ®éng khái chÕ ®é ¸p bøc, bãc lét
vµ tiÕn tíi gi¶i phãng con ngêi th× cã thÓ thÊy néi dung cña chñ nghÜa M¸c -
Lªnin ®îc cÊu thµnh tõ ba bé phËn lý luËn c¬ b¶n, cã mèi quan hÖ thèng nhÊt
biÖn chøng víi nhau, ®ã lµ TriÕt häc M¸c - Lªnin, Kinh tÕ chÝnh trÞ M¸c - Lªnin
vµ Chñ nghÜa x· héi khoa häc.
TriÕt häc M¸c - Lªnin lµ bé phËn lý luËn nghiªn cøu nh÷ng quy luËt vËn
®éng, ph¸t triÓn chung nhÊt cña tù nhiªn, x· héi vµ t duy; x©y dùng thÕ giíi quan
vµ ph¬ng ph¸p luËn chung nhÊt cña nhËn thøc khoa häc vµ thùc tiÔn c¸ch m¹ng.
Trªn c¬ së thÕ giíi quan vµ ph¬ng ph¸p luËn triÕt häc, Kinh tÕ chÝnh trÞ
M¸c - Lªnin nghiªn cøu nh÷ng quy luËt kinh tÕ cña x· héi, ®Æc biÖt lµ nh÷ng quy
luËt kinh tÕ cña qu¸ tr×nh ra ®êi, ph¸t triÓn, suy tµn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt t
b¶n chñ nghÜa vµ sù ra ®êi, ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt míi – ph¬ng
thøc s¶n xuÊt céng s¶n chñ nghÜa.
Chñ nghÜa x· héi lµ kÕt qu¶ tÊt nhiªn cña sù vËn dông thÕ giíi quan,
ph¬ng ph¸p luËn TriÕt häc vµ Kinh tÕ chÝnh trÞ M¸c - Lªnin vµo viÖc nghiªn cøu
lµm s¸ng tá nh÷ng quy luËt kh¸ch quan cña qu¸ tr×nh c¸ch m¹ng x· héi chñ
nghÜa – bíc chuyÓn biÕn lÞch sö tõ chñ nghÜa t b¶n lªn chñ nghÜa x· héi vµ tiÕn
tíi chñ nghÜa céng s¶n.
Ba bé phËn lý luËn cÊu thµnh chñ nghÜa M¸c - Lªnin cã ®èi tîng nghiªn
cøu cô thÓ kh¸c nhau nhng ®Òu n»m trong mét hÖ thèng lý luËn khoa häc thèng
nhÊt - ®ã lµ khoa khoa häc vÒ sù nghiÖp gi¶i phãng giai cÊp v« s¶n, gi¶i phãng
nh©n d©n lao ®éng khái chÕ ®é ¸p bøc, bãc lét vµ tiÕn tíi gi¶i phãng con ngêi.
Ngµy nay, cã thÓ cã nhiÒu häc thuyÕt víi lý tëng nh©n ®¹o vÒ gi¶i phãng
giai cÊp, gi¶i phãng nh©n d©n lao ®éng vµ gi¶i phãng con ngêi khái ¸ch ¸p bøc,
bãc lét nhng chØ cã chñ nghÜa M¸c - Lªnin míi lµ häc thuyÕt khoa häc nhÊt,
ch¾c ch¾n nhÊt vµ ch©n chÝnh nhÊt ®Ó thùc hiÖn lý tëng Êy.
2. Kh¸i lîc sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin
Qu¸ tr×nh ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin bao gåm hai giai
®o¹n lín lµ giai ®o¹n h×nh thµnh, ph¸t triÓn chñ nghÜa M¸c (do C.M¸c,

- 2 -
Ph.¡ngghen thùc hiÖn) vµ giai ®o¹n b¶o vÖ, ph¸t triÓn chñ nghÜa M¸c thµnh chñ
nghÜa M¸c -Lªnin (do V.I.Lªnin thùc hiÖn).
a, Nh÷ng ®iÒu kiÖn, tiÒn ®Ò cña sù ra ®êi chñ nghÜa M¸c
- §iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi
Chñ nghÜa M¸c ra ®êi vµo nh÷ng n¨m 40 cña thÕ kû XIX. §©y lµ thêi kú
ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ë c¸c níc T©y ¢u ®· ph¸t triÓn m¹nh mÏ
trªn nÒn t¶ng cña cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp ®îc thùc hiÖn tríc tiªn ë níc
Anh vµo cuèi thÕ kû XVIII. Cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp kh«ng nh÷ng ®¸nh dÊu
bíc chuyÓn biÕn tõ nÒn s¶n xuÊt thñ c«ng t b¶n chñ nghÜa sang nÒn s¶n xuÊt
®¹i c«ng nghiÖp t b¶n chñ nghÜa mµ cßn lµm thay ®æi s©u s¾c côc diÖn x· héi,
tríc hÕt lµ sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña giai cÊp v« s¶n.
M©u thuÉn s©u s¾c gi÷a lùc lîng s¶n xuÊt mang tÝnh x· héi ho¸ víi quan
hÖ s¶n xuÊt mang tÝnh t nh©n t b¶n chñ nghÜa ®· béc lé qua cuéc khñng ho¶ng
kinh tÕ n¨m 1825 vµ hµng lo¹t cuéc ®Êu tranh cña c«ng nh©n chãng l¹i chñ t
b¶n, tiªu biÓu lµ cuéc khëi nghÜa cña c«ng nh©n dÖt ë Ly«ng (Ph¸p) n¨m 1831,
1834; phong trµo HiÕn ch¬ng (Anh) tõ n¨m 1835 ®Õn n¨m 1848; cuéc khëi
nghÜa cña c«ng nh©n dÖt Silªdi (§øc) n¨m 1844,…. §ã lµ nh÷ng b»ng chøng lÞch
sö thÓ hiÖn giai cÊp v« s¶n ®· trë thµnh mét lùc lîng chÝnh trÞ ®éc lËp, tiªn
phong trong cuéc ®Êu tranh cho nÒn d©n chñ, c«ng b»ng vµ tiÕn bé x· héi.
Thùc tiÔn c¸ch m¹ng cña giai cÊp v« s¶n ®Æt ra yªu cÇu kh¸ch quan lµ nã ph¶i
®îc soi s¸ng b»ng lý luËn khoa hoc. Chñ nghÜa M¸c ra ®êi lµ sù ®¸p øng yÒu cÇu
kh¸ch quan ®ã; ®ång thêi chÝnh thùc tiÔn c¸ch m¹ng ®ã còng trë thµnh tiÒn ®Ò thùc
tiÔn cho sù kh¸i qu¸t vµ ph¸t triÓn kh«ng ngõng lý luËn cña chñ nghÜa M¸c.
-TiÒn ®Ò lý luËn.
Chñ nghÜa M¸c ra ®êi kh«ng chØ xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu kh¸ch quan cña lÞch
sö mµ cßn lµ kÕt qu¶ cña sù kÕ thõa tinh hoa di s¶n lý luËn cña nh©n lo¹i, trong
®ã trùc tiÕp nhÊt lµ triÕt häc cæ ®iÓn §øc, kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn Anh vµ chñ
nghÜa x· héi kh«ng tëng Ph¸p vµ Anh.
TriÕt häc cæ ®iÓn §øc, ®Æc biÖt lµ triÕt häc cña G.W.Ph.Hªghen[4] vµ
L.Phoi¬b¾c[5] ®· ¶nh hëng s©u s¾c ®Õn sù h×nh thµnh thÕ giíi quan vµ ph¬ng
ph¸p luËn triÕt häc cña chñ nghÜa M¸c.
C«ng lao lín cña Hªghen lµ trong khi phª ph¸n ph¬ng ph¸p siªu h×nh, lÇn
®Çu tiªn trong lÞch sö t duy cña nh©n lo¹i, «ng ®· diÔn ®¹t ®îc néi dung cña
phÐp biÖn chøng díi d¹ng lý luËn chÆt chÏ th«ng qua mét hÖ thèng c¸c quy luËt,
ph¹m trï. Trªn c¬ së phª ph¸n tÝnh chÊt duy t©m thÇn bÝ trong triÕt häc Hªghen,
C.M¸c vµ Ph.¡ngghen ®· kÕ thõa phÐp biÖn chøng cña «ng ®Ó x©y dùng lªn phÐp
biÖn chøng duy vËt.
Víi L.Phoi¬b¾c, C.M¸c vµ Ph.¡ngghen ®· phª ph¸n h¹n chÕ c¶ vÒ ph¬ng
ph¸p, c¶ vÒ quan ®iÓm, ®Æc biÖt nh÷ng quan ®iÓm liªn quan ®Õn c¸c vÊn ®Ò x·
héi; song, hai «ng còng ®¸nh gi¸ cao vai trß t tëng cña Phoi¬b¾c trong cuéc
®Êu tranh chèng chñ nghÜa duy t©m, t«n gi¸o, kh¼ng ®Þnh giíi tù nhiªn lµ tÝnh thø
nhÊt, tån t¹i vÜnh viÔn, kh«ng phô thuéc vµo ý thøc cña con ngêi. Chñ nghÜa duy
vËt, v« thÇn cña Phoi¬b¾c ®· t¹o tiÒn ®Ò quan träng cho bíc chuyÓn biÕn cña
C.M¸c vµ Ph.¡ngghen tõ thÕ giíi quan duy t©m sang thÕ giíi quan duy vËt - mét
tiÒn ®Ò lý luËn cña qu¸ tr×nh chuyÓn tõ lËp trêng chñ nghÜa d©n chñ - c¸ch m¹ng
sang lËp trêng chñ nghÜa céng s¶n.

- 3 -
Kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn Anh víi nh÷ng ®¹i biÓu lín cña nã lµ A.XmÝt[6]
vµ §.Ric¸c®«[7] ®· gãp phÇn tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh h×nh thµnh quan niÖm duy
vËt vÒ lÞch sö cña chñ nghÜa M¸c.
A.XmÝt vµ §.Ric¸c®« lµ nh÷ng ngêi cã c«ng lín trong viÖc më ®Çu x©y
dùng lý luËn vÒ gi¸ trÞ cña lao ®éng trong lÜnh vùc nghiªn cøu kinh tÕ chÝnh trÞ
häc. C¸c «ng ®· ®a ra nh÷ng kÕt luËn quan träng vÒ gi¸ trÞ vµ nguån gèc cña lîi
nhuËn, vÒ tÝnh chÊt quan träng hµng ®Çu cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vËt chÊt, vÒ nh÷ng
quy luËt kinh tÕ kh¸ch quan. Song, do nh÷ng h¹n chÕ vÒ ph¬ng ph¸p nªn c¸c nhµ
kinh tÕ häc chÝnh trÞ cæ ®iÓn Anh ®· kh«ng thÊy ®îc tÝnh lÞch sö cña gi¸ trÞ;
kh«ng thÊy ®îc m©u thuÉn cña hµng ho¸ vµ s¶n xuÊt hµng ho¸; kh«ng thÊy ®îc
tÝnh hai mÆt cña s¶n xuÊt hµng ho¸ còng nh kh«ng ph©n biÖt ®îc s¶n xuÊt hµng
ho¸ gi¶n ®¬n víi s¶n xuÊt hµng ho¸ t b¶n chñ nghÜa; cha ph©n tÝch ®îc chÝnh
x¸c nh÷ng biÓu hiÖn cña gi¸ trÞ trong ph¬ng thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa.
KÕ thõa nh÷ng yÕu tè khoa häc trong lý luËn vÒ gi¸ trÞ lao ®éng vµ nh÷ng t
tëng tiÕn bé cña c¸c nhµ kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn Anh, C.M¸c ®· gi¶i quyÕt nh÷ng
bÕ t¾c mµ b¶n th©n c¸c nhµ kinh tÕ chÝnh trÞ cæ ®iÓn Anh ®· kh«ng thÓ vît qua
®îc ®Ó x©y dùng nªn lý luËn vÒ gi¸ trÞ thÆng d, luËn chøng khoa häc vÒ b¶n chÊt
bãc lét cña chñ nghÜa t b¶n vµ nguån gèc kinh tÕ dÉn ®Õn sù diÖt vong tÊt yÕu cña
chñ nghÜa t b¶n còng nh sù ra ®êi tÊt yÕu cña chñ nghÜa x· héi.
Chñ nghÜa x· héi kh«ng tëng ®· cã mét qu¸ tr×nh ph¸t triÓn l©u dµi vµ ®¹t
®Õn ®Ønh cao vµo cuèi thÕ kû XVIII, ®Çu thÕ kû XIX víi c¸c nhµ t tëng tiªu
biÓu lµ H. Xanh Xim«ng[8], S. Phuriª[9] vµ R. ¤oen[10]. Chñ nghÜa x· héi
kh«ng tëng thÓ hiÖn ®Ëm nÐt tinh thÇn nh©n ®¹o, phª ph¸n m¹nh mÏ chñ nghÜa
t b¶n trªn c¬ së v¹ch trÇn c¶nh khèn cïng c¶ vÒ vËt chÊt lÉn tinh thÇn cña ngêi
lao ®éng trong nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa vµ ®· ®a ra nhiÒu quan ®iÓm s©u
s¾c vÒ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö còng nh dù ®o¸n vÒ nh÷ng ®Æc trng c¬
b¶n cña x· héi t¬ng lai. Song, chñ nghÜa x· héi kh«ng tëng ®· kh«ng luËn
chøng ®îc mét c¸ch khoa häc vÒ b¶n chÊt cña chñ nghÜa t b¶n, kh«ng ph¸t hiÖn
®îc quy luËt ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t b¶n vµ còng kh«ng nhËn thøc ®îc vai
trß, sø mÖnh cña giai cÊp c«ng nh©n víi t c¸ch lµ lùc lîng x· héi cã kh¶ n¨ng
xo¸ bá chñ nghÜa t b¶n ®Ó x©y dùng mét x· héi b×nh ®¼ng, kh«ng cã bãc lét.
Tinh thÇn nh©n ®¹o vµ nh÷ng quan ®iÓm ®óng ®¾n cña c¸c nhµ chñ nghÜa
x· héi kh«ng tëng vÒ lÞch sö, vÒ ®Æc trng cña x· héi t¬ng lai ®· trë thµnh mét
trong nh÷ng tiÒn ®Ò lý luËn quan träng cho sù ra ®êi cña lý luËn khoa häc vÒ chñ
nghÜa x· héi trong chñ nghÜa M¸c.
- TiÒn ®Ò khoa häc tù nhiªn.
Cïng víi nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi vµ tiÒn ®Ò lý luËn, nh÷ng thµnh
tùu khoa häc tù nhiªn còng võa lµ tiÒn ®Ò, luËn cø vµ nh÷ng minh chøng kh¼ng
®Þnh tÝnh ®óng ®¾n vÒ thÕ giíi quan vµ ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa M¸c;
trong ®ã, tríc hÕt lµ viÖc ph¸t hiÖn quy luËt b¶o toµn vµ chuyÓn ho¸ n¨ng lîng,
ThuyÕt tiÕn ho¸ vµ ThuyÕt tÕ bµo.
Quy luËt b¶o toµn vµ chuyÓn ho¸ n¨ng lîng ®· chøng minh khoa häc vÒ
sù t¸ch rêi nhau, sù chuyÓn ho¸ lÉn nhau vµ ®îc b¶o toµn cña c¸c h×nh thøc vËn
®éng cña vËt chÊt. ThuyÕt tiÕn ho¸ ®· ®em l¹i c¬ së khoa häc vÒ sù ph¸t sinh,
ph¸t triÓn ®a d¹ng bëi tÝnh di truyÒn, biÕn dÞ vµ mèi liªn hÖ h÷u c¬ gi÷a c¸c loµi
thùc vËt, ®éng vËt trong qu¸ tr×nh chän läc tù nhiªn. ThuyÕt tÕ bµo lµ mét c¨n cø

- 4 -
khoa häc chøng minh sù thèng nhÊt vÒ mÆt nguån gèc, h×nh th¸i vµ cÊu t¹o vËt
chÊt cña c¬ thÓ thùc vËt, ®éng vËt vµ gi¶i thÝch qu¸ tr×nh ph¸t triÓn trong mèi liªn
hÖ cña chóng.
Quy luËt b¶o toµn vµ chuyÓn ho¸ n¨ng lîng, thuyÕt tiÕn ho¸ vµ thuyÕt tÕ
bµo lµ nh÷ng thµnh tùu khoa häc b¸c bá t duy siªu h×nh vµ quan ®iÓm thÇn häc
vÒ vai trß cña §Êng S¸ng t¹o; kh¼ng ®Þnh tÝnh ®óng ®¾n quan ®iÓm vÒ thÕ giíi vËt
chÊt v« cïng, v« tËn, tù tån t¹i, tù vËn ®éng, tù chuyÓn ho¸; kh¼ng ®Þnh tÝnh khoa
häc cña t duy biÖn chøng duy vËt trong nhËn thøc vµ thùc tiÔn.
Nh vËy, sù ra ®êi cña chñ nghÜa M¸c lµ hiÖn tîng hîp quy luËt; nã vïa
lµ s¶n phÈm cña t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi ®¬ng thêi, cña tri thøc nh©n lo¹i thÓ
hiÖn trong c¸c lÜnh vùc khoa häc, võa lµ kÕt qu¶ cña n¨ng lùc t duy vµ tinh thÇn
nh©n v¨n cña nh÷ng ngêi s¸ng lËp ra nã.
b, Giai ®o¹n h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn chñ nghÜa M¸c
Giai ®o¹n h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn chñ nghÜa M¸c do C.M¸c vµ
Ph.¡ngghen thùc hiÖn diÔn ra tõ nh÷ng n¨m 1842 - 1843 ®Õn nh÷ng n¨m 1847 -
1848; sau ®ã, tõ n¨m 1849 ®Õn n¨m 1895 lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn s©u s¾c h¬n,
hoµn thiÖn h¬n. Trong giai ®o¹n nµy, cïng víi c¸c ho¹t ®éng thùc tiÔn, C.M¸c vµ
Ph.¡ngghen ®· nghiªn cøu t tëng cña nh©n lo¹i trªn nhiÒu lÜnh vùc tõ cæ ®¹i
cho ®Õn x· héi ®¬ng thêi ®Ó tõng bíc cñng cè, bæ sung vµ hoµn thiÖn quan
®iÓm cña m×nh.
Nh÷ng t¸c phÈm nh B¶n th¶o kinh tÕ - triÕt häc n¨m 1844 (C. M¸c,
1844), Gia ®×nh thÇn th¸nh (C.M¸c vµ Ph.¡ngghen, 1845), LuËn c¬ng vÒ
Phoi¬b¾c (C. M¸c, 1845), HÖ t tëng §øc (C.M¸c vµ Ph.¡ngghen, 1845 –
1846),… ®· thÓ hiÖn râ nÐt viÖc C.M¸c vµ Ph.¡ngghen kÕ thõa tinh hoa quan
diÓm duy vËt vµ phÐp biÖn chøng cña c¸c bËc tiÒn bèi ®Ó x©y dùng thÕ giíi quan
duy vËt biÖn chøng vµ phÐp biÖn chøng duy vËt.
§Õn t¸c phÈm Sù khèn cïng cña triÕt häc (C.M¸c, 1847) vµ Tuyªn ng«n
cña §¶ng Céng s¶n (C.M¸c vµ Ph.¡ngghen, 1848), chñ nghÜa M¸c ®· tr×nh bµy
nh mét chØnh thÓ c¸c quan ®iÓm nÒn t¶ng víi ba bé phËn lý luËn cÊu thµnh.
Trong t¸c phÈm Sù khèn cïng cña triÕt häc, C. M¸c ®· ®Ò xuÊt nh÷ng nguyªn lý
cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng, chñ nghÜa x· héi khoa häc vµ bíc ®Çu thÓ
hiÖn t tëng vÒ gi¸ trÞ thÆng d. Tuyªn ng«n cña §¶ng Céng s¶n lµ v¨n kiÖn cã
tÝnh c¬ng lÜnh ®Çu tiªn cña chñ nghÜa M¸c. Trong t¸c phÈm nµy, c¬ së triÕt häc
®îc thÓ hiÖn s©u s¾c trong sù thèng nhÊt h÷u c¬ víi c¸c quan ®iÓm kinh tÕ vµ
c¸c quan ®iÓm chÝnh trÞ - x· héi. Tuyªn ng«n cña §¶ng Céng s¶n lµ t¸c phÈm
bíc ®Çu ®· chØ ra nh÷ng quy luËt vËn ®éng cña lÞch sö, thÓ hiÖn t tëng c¬ b¶n
vÒ lý luËn h×nh th¸i kinh tÕ – x· héi. Theo t tëng ®ã, s¶n xuÊt vËt chÊt gi÷ vai
trß quyÕt ®Þnh sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña x· héi; ph¬ng thøc s¶n xuÊt vËt chÊt
quyÕt ®Þnh qu¸ tr×nh sinh ho¹t, ®êi sèng chÝnh trÞ vµ ®êi sèng tinh thÇn cña x·
héi. Tuyªn ng«n cña §¶ng Céng s¶n còng cho thÊy tõ khi cã giai cÊp th× lÞch sö
ph¸t triÓn cña x· héi lµ lÞch sö ®Êu tranh giai cÊp; trong ®Êu tranh giai cÊp, giai
cÊp v« s¶n chØ cã thÓ tù gi¶i phãng m×nh nÕu ®ång thêi vµ vÜnh viÔn gi¶i phãng
toµn thÓ nh©n lo¹i. Víi nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n nµy, C.M¸c vµ Ph.¡ngghen ®·
s¸ng lËp ra chñ nghÜa duy vËt lÞch sö.
VËn dông chñ nghÜa duy vËt lÞch sö vµo viÖc nghiªn cøu toµn diÖn ph¬ng
thøc s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa, C. M¸c ®· ph¸t hiÖn ra r»ng viÖc t¸ch nh÷ng

