
1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÀ RỊA VŨNG TÀU
TS. LÊ KINH NAM
GIÁO TRÌNH
TRIẾT HỌC
(Dùng cho khối không chuyên ngành Triết học trình độ đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ các ngành
khoa học xã hội và nhân văn).
LƯU HÀNH NỘI BỘ
Vũng Tàu – Năm 2021

2
MỤC LỤC
Trang
Lời nói đầu
Chương 1 KHÁI LUẬN VỀ TRIẾT HỌC
I. TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC
II. SỰ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC TRONG LỊCH SỬ
III. TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN, VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI
IV. SỰ KẾ THỪA, PHÁT TRIỂN VÀ VẬN DỤNG SÁNG TẠO CỦA CHỦ TỊCH HỒ
CHÍ MINH VÀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG THỰC TIỄN CÁCH MẠNG
VIỆT NAM
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
4
6
7
12
36
44
51
52
Chương 2 BẢN THỂ LUẬN
I. KHÁI NIỆM BẢN THỂ LUẬN VÀ NỘI DUNG BẢN THỂ LUẬN TRONG LỊCH SỬ
TRIẾT HỌC PHƯƠNG ĐÔNG, PHƯƠNG TÂY
II. NỘI DUNG BẢN THỂ LUẬN TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
III. MỐI QUAN HỆ KHÁCH QUAN - CHỦ QUAN VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI
SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
53
54
87
116
121
122
Chương 3 PHÉP BIỆN CHỨNG
I. KHÁI QUÁT VỀ SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG
TRONG LỊCH SỬ
II. CÁC NGUYÊN LÝ, QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT
III. NHỮNG NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN
CHỨNG DUY VẬT TRONG NHẬN THỨC VÀ THỰC TIỄN
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
123
123
133
162
187
187
Chương 4 NHẬN THỨC LUẬN
I. CÁC QUAN NIỆM CHÍNH TRONG LỊCH SỬ TRIẾT HỌC VỀ NHẬN THỨC
II. LÝ LUẬN NHẬN THỨC DUY VẬT BIỆN CHỨNG
III. NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG SỰ
NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
189
190
197
203

3
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
227
227
Chương 5 HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI
I. CÁC PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN KHÁC NHAU VỀ XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN ĐỘNG
PHÁT TRIỂN CỦA XÃ HỘI VÀ SỰ VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN CỦA LỊCH SỬ
NHÂN LOÀI
II. NHỮNG NỘI DUNG KHOA HỌC VÀ CÁCH MẠNG CỦA HỌC THUYẾT HÌNH
THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI
III. GIÁ TRỊ KHOA HỌC VÀ CÁCH MẠNG CỦA HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH
TẾ - XÃ HỘI ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
229
229
231
254
272
272
Chương 6 TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ
I.CÁC QUAN NIỆM VỀ CHÍNH TRỊ TRONG LỊCH SỬ TRIẾT HỌC
II. CÁC PHƯƠNG DIỆN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ
III. VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
273
275
282
314
332
332
Chương 7 Ý THỨC XÃ HỘI
I. KHÁI NIỆM TỒN TẠI XÃ HỘI, Ý THỨC XÃ HỘI
II. VAI TRÒ QUYẾT ĐỊNH CỦA TỒN TẠI XÃ HỘI ĐỐI VỚI Ý THỨC XÃ HỘI VÀ
TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ HỘI
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
333
333
344
359
359
Chương 8 TRIẾT HỌC VỀ CON NGƯỜI
I. KHÁI LƯỢC QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC VỀ CON NGƯỜI TRONG LỊCH SỬ
II. QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ CON NGƯỜI
III. VẤN ĐỀ CON NGƯỜI TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
IV. VẤN ĐỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở
VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
361
362
367
374
382
389
389

4
Lời nói đầu
Với tính cách là hình thái ý thức xã hội triết học ra đời từ rất sớm ở những cái nôi của
nền văn minh nhân loại (Hy Lạp, La Mã, Ấn Độ, Trung Quốc cổ đại). Từ đó cho đến nay triết
học cùng với các ngành khoa học đã có đóng góp lớn lao cho sự phát triển của xã hội loài
người trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng, xã hội, văn hóa, khoa học, giáo dục,
nghệ thuật, tôn giáo, phát triển con người…
Trong khi tổng kết sự phát triển tư tưởng của nhân loại, Ph. Ăngghen đã rút ra nhận xét:
Một dân tộc muốn đứng trên đỉnh cao của thời đại thì phải có tư duy lý luận; mà muốn có tư
duy lý luận thì không có con đường nào khác hơn là phải nghiên cứu toàn bộ triết học thời
trước. Rõ ràng là, triết học với những chức năng thế giới quan và phương pháp luận, chức
năng phê phán, chức năng dự báo,… luôn luôn giữ vai trò quan trọng, không chỉ trong việc
rèn luyện tư duy lý luận, giải thích thế giới, mà còn góp phần cải tạo thế giới (C.Mác).
Chúng ta đang thực hiện quá trình đổi mới, thực hiện CNH, HĐH đất nước, phát triển
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự nghiệp này cần được lý giải về mặt triết
học những đặc trưng về tồn tại (giới tự nhiên, đời sống xã hội, con người và ý thức của nó),
trong đó cần vạch ra những quy luật phát triển khách quan của xã hội ta trong thời kỳ quá độ
đi lên chủ nghĩa xã hội. (Nhất là những quy luật phát triển kinh tế - xã hội). Những mâu thuẫn
và những động lực thúc đẩy, quá trình CNH, HĐH, đặc biệt là “phát triển con người” và xây
dựng nguồn nhân lực…Bởi vì, chính con người (nguồn nhân lực) quyết định sự thành công
hay thất bại của sự nghiệp cách mạng to lớn này.
Những nguyên tắc phương pháp luận khoa học triết học duy vật biện chứng cần phải
được quán triệt một cách sâu sắc để hoạch định chiến lược phát triển đất nước trong thời kỳ
quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội. Đặc biệt là xây dựng quan hệ sản xuất trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa với trình độ của lực lượng sản xuất ngày càng phát triển
hiện đại lại càng đòi hỏi phải áp dụng những nguyên tắc phương pháp luận triết học quan
trọng nhất (nguyên tắc khách quan, nguyên tắc toàn diện, nguyên tắc lịch sử cụ thể, nguyên
tắc kế thừa và phát triển, nguyên tắc mâu thuẫn, nguyên tắc thống nhất lý luận và thực tiễn...)
Coi thường và không chú ý đầy đủ các nguyên tắc này sẽ dẫn đến phát triển đất nước sẽ
chệch hướng thậm chí sẽ thất bại.
Như vậy, tự mình bản thân hiện thực đã là biện chứng. Nhiệm vụ của các ngành khoa
học, nhất là của triết học phải vạch ra trong cái “biện chứng” đó, những quy luật, những mâu
thuẫn và những động lực của sự phát triển. Trên cơ sở đó mà hoạch định chính sách cho phù
hợp để thúc đẩy sự nghiệp đổi mới của đất nước để nhanh chóng đưa đất nước ta đến trình độ
“dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng văn minh”.

5
Những nội dung trên cần phải được quán triệt một cách sâu sắc và thể hiện một cách triệt
để, nhất quán trong sự nghiệp giáo dục – đào tạo, mà trước hết là đào tạo đại học và sau đại
học.
Với ý nghĩa đó, thực hiện Thông tư số: 08 /2013/TT-BGDĐT ngày 08 tháng 3 năm 2013
của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành Chương trình môn Triết học khối không
chuyên ngành triết học trình độ đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ các ngành khoa học xã hội và nhân
văn; để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học nói chung, của trường Đại học Bà
Rịa Vũng Tàu nói riêng, chúng tôi biên soạn Giáo trình gồm 8 chương: Chương 1. Khái lược
về Triết học; Chương 2. Bản thể luận; Chương 3. Phép biện chứng; Chương 4. Nhận thức
luận; Chương 5. Học thuyết hình thái kinh tế – xã hội; Chương 6. Triết học chính trị; Chương
7. Ý thức xã hội; Chương 8. Triết học về con người. Nội dung của Giáo trình Triết học được
biên soạn theo hướng cập nhật kiến thức mới, phát huy tính tích cực, chủ động, liên hệ với
thực tiễn của người học các chuyên ngành khoa học xã hội và nhân văn.
Trong quá trình nghiên cứu, biên soạn nội dung giáo trình, tác giả đã sử dụng tư liệu và
kế thừa những thành tựu của các công trình đã được công bố, trước hết phải kể đến những
công trình quan trọng: “Giáo trình triết học Mác – Lênin của Hội đồng Trung ương chỉ đạo
biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (Nxb
Chính trị Quốc gia Hà Nội. 1999) , Triết học Mác – Lênin – chương trình cao cấp” gồm 3 tập
của Khoa triết học, Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (Nxb Chính trị Quốc gia Hà
Nội. 2000), “Triết học dùng cho NCS và học viên cao học không thuộc chuyên ngàn triết
học” gồm 3 tập của Bộ giáo dục và đà tạo (Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội. 1993), “Lịch sử
phép biện chứng” gồm 6 tập Viện triết học, viện Hàn lâm khoa học Liên Xô (Nxb Chính trị
Quốc gia Hà Nội. 1998) và những công trình khác.
Cùng với kế thừa những thành tựu của các công trình có trước, trong khi biên soạn
những nội dung cụ thể của các chương, tác giả đã cố gắng sử dụng những thành tựu mới nhất
của khoa học hiện đại và những kết quả nghiên cứu triết học của những năm gần đây, để luận
chứng làm sáng tỏ, những quan điểm nguyên lý, qui luật, phạm trù triết học và những vấn đề
thực tiễn đổi mới đất nước, nhất là trong những năm gần đây.
Chúng tôi cũng đã thường xuyên tham gia Hội thảo xin ý kiến phản biện của các nhà
khoa học, các chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn để những ý kiến đóng góp xác đáng sẽ
được tiếp thu, cập nhật một cách nghiêm túc và khoa học vào giáo trình.
Tuy nhiên, trong quá trình biên soạn, do những hạn chế khách quan và chủ quan nên
vẫn còn những nội dung cần tiếp tục được bổ sung và sửa đổi. Chúng tôi rất mong nhận được
nhiều ý kiến góp ý để những lần tái bản sau Giáo trình được hoàn chỉnh hơn.
Tác giả

