1
TRƯỜNG ĐI HC BÀ RỊA VŨNG TÀU
TS. LÊ KINH NAM
GIÁO TRÌNH
TRIT HC
(Dùng cho khối không chuyên ngành Triết học trình độ đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ các ngành
khoa học xã hội và nhân văn).
U HÀNH NI B
Vũng Tàu Năm 2021
2
MỤC LỤC
Trang
Lời nói đầu
Chương 1 KHÁI LUẬN VỀ TRIẾT HỌC
I. TRIẾT HỌC VÀ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC
II. SỰ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC TRONG LỊCH SỬ
III. TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN, VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI
IV. SKẾ THỪA, PHÁT TRIỂN VẬN DỤNG NG TẠO CỦA CHỦ TỊCH HỒ
CHÍ MINH ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG THỰC TIỄN CÁCH MẠNG
VIỆT NAM
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
4
6
7
12
36
44
51
52
Chương 2 BẢN THỂ LUẬN
I. KHÁI NIỆM BẢN THỂ LUẬN NỘI DUNG BẢN THỂ LUẬN TRONG LỊCH SỬ
TRIẾT HỌC PHƯƠNG ĐÔNG, PHƯƠNG TÂY
II. NỘI DUNG BẢN THỂ LUẬN TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
III. MỐI QUAN HKHÁCH QUAN - CHQUAN Ý NGHĨA CỦA ĐỐI VỚI
SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
53
54
87
116
121
122
Chương 3 PHÉP BIỆN CHỨNG
I. KHÁI QUÁT VỀ SỰ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG
TRONG LỊCH SỬ
II. CÁC NGUYÊN LÝ, QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT
III. NHỮNG NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP LUẬN BẢN CỦA PHÉP BIỆN
CHỨNG DUY VẬT TRONG NHẬN THỨC VÀ THỰC TIỄN
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
123
123
133
162
187
187
Chương 4 NHẬN THỨC LUẬN
I. CÁC QUAN NIỆM CHÍNH TRONG LỊCH SỬ TRIẾT HỌC VỀ NHẬN THỨC
II. LÝ LUẬN NHẬN THỨC DUY VẬT BIỆN CHỨNG
III. NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LUẬN THỰC TIỄN TRONG SỰ
NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
189
190
197
203
3
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
227
227
Chương 5 HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI
I. C PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN KHÁC NHAU VỀ HỘI SVẬN ĐỘNG
PHÁT TRIỂN CỦA HỘI VÀ SỰ VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN CỦA LỊCH SỬ
NHÂN LOÀI
II. NHỮNG NỘI DUNG KHOA HỌC CÁCH MẠNG CỦA HỌC THUYẾT HÌNH
THÁI KINH TẾ - HỘI
III. GIÁ TRỊ KHOA HỌC CÁCH MẠNG CỦA HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH
TẾ - XÃ HỘI ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
229
229
231
254
272
272
Chương 6 TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ
I.CÁC QUAN NIỆM VỀ CHÍNH TRỊ TRONG LỊCH SỬ TRIẾT HỌC
II. CÁC PHƯƠNG DIỆN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ
III. VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
273
275
282
314
332
332
Chương 7 Ý THỨC XÃ HỘI
I. KHÁI NIỆM TỒN TẠI XÃ HỘI, Ý THỨC XÃ HỘI
II. VAI TRÒ QUYẾT ĐỊNH CỦA TỒN TẠI XÃ HỘI ĐỐI VỚI Ý THỨC XÃ HỘI
NH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ HỘI
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
333
333
344
359
359
Chương 8 TRIẾT HỌC VỀ CON NGƯỜI
I. KHÁI LƯỢC QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC VỀ CON NGƯỜI TRONG LỊCH SỬ
II. QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN VỀ CON NGƯỜI
III. VẤN ĐỀ CON NGƯỜI TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
IV. VẤN ĐPHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI
VIỆT NAM HIỆN NAY
CÂU HỎI ÔN TẬP
TÀI LIỆU HỌC TẬP VÀ THAM KHẢO
361
362
367
374
382
389
389
4
Lời nói đầu
Vi tính cách hình thái ý thc hi triết học ra đời t rt sm nhng cái nôi ca
nền văn minh nhân loi (Hy Lp, La Mã, Ấn Đ, Trung Quc c đại). T đó cho đến nay triết
hc cùng vi các ngành khoa học đã đóng góp lớn lao cho s phát trin ca hi loài
người trên tt c c lĩnh vc kinh tế, chính trị, tư tưởng, hội, văn hóa, khoa hc, giáo dc,
ngh thut, tôn giáo, phát triển con người…
Trong khi tng kết s phát triển tư tưởng ca nhân loi, Ph. Ăngghen đã rút ra nhận xét:
Mt dân tc muốn đứng trên đnh cao ca thi đại thì phải duy luận; muốn
duy lun thì không con đường nào khác hơn phải nghiên cu toàn b triết hc thi
trưc. ràng là, triết hc vi nhng chức năng thế giới quan phương pháp luận, chc
năng phê phán, chức năng dự o,… luôn luôn gi vai trò quan trng, không ch trong vic
rèn luyện tư duy lý lun, gii thích thế gii, mà còn góp phn ci to thế gii (C.Mác).
Chúng ta đang thc hiện quá trình đổi mi, thc hiện CNH, HĐH đất nước, phát trin
kinh tế th trường định hướng hi ch nghĩa, sự nghip này cần được gii v mt triết
hc những đặc trưng về tn ti (gii t nhiên, đời sng hội, con người ý thc ca nó),
trong đó cần vch ra nhng quy lut phát trin khách quan ca hi ta trong thi k quá đ
đi lên ch nghĩa xã hội. (Nht là nhng quy lut phát trin kinh tế - xã hi). Nhng mâu thun
những đng lực thúc đẩy, quá trình CNH, HĐH, đc bit “phát triển con người” xây
dng ngun nhân lc…Bởi vì, chính con ngưi (ngun nhân lc) quyết định s thành công
hay tht bi ca s nghip cách mng to ln này.
Nhng nguyên tắc phương pháp lun khoa hc triết hc duy vt bin chng cn phi
được quán trit mt cách sâu sắc để hoạch định chiến lược phát triển đất nước trong thi k
quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội. Đc bit xây dng quan h sn xut trong nn kinh tế th
trường định hướng hi ch nghĩa với trình độ ca lực lượng sn xut ngày càng phát trin
hiện đại lại càng đòi hi phi áp dng nhng nguyên tắc phương pháp lun triết hc quan
trng nht (nguyên tc khách quan, nguyên tc toàn din, nguyên tc lch s c th, nguyên
tc kế tha và phát trin, nguyên tc mâu thun, nguyên tc thng nht lun và thc tin...)
Coi thường không chú ý đầy đủ các nguyên tc này s dn đến phát trin đất nước s
chệch hướng thm chí s tht bi.
Như vậy, t mình bn thân hin thực đã biện chng. Nhim v ca các ngành khoa
hc, nht ca triết hc phi vạch ra trong cái “biện chứng” đó, những quy lut, nhng mâu
thun những đng lc ca s phát triển. Trên sở đó hoạch định chính sách cho phù
hợp để thúc đẩy s nghiệp đổi mi của đất nước để nhanh chóng đưa đất nước ta đến trình độ
“dân giàu nước mnh, xã hi dân ch, công bằng văn minh”.
5
Nhng ni dung trên cn phải được quán trit mt cách sâu sc th hin mt cách trit
để, nht quán trong s nghip giáo dc đào tạo, trước hết đào tạo đại học sau đi
hc.
Với ý nghĩa đó, thc hin Thông số: 08 /2013/TT-BGDĐT ngày 08 tháng 3 năm 2013
của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành Chương trình môn Triết học khối không
chuyên ngành triết học trình độ đào tạo thạc sĩ, tiến các ngành khoa học hội và nhân
văn; đgóp phần nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học nói chung, của trường Đại học
Rịa Vũng Tàu nói riêng, chúng tôi biên soạn Giáo trình gm 8 chương: Chương 1. Khái c
v Triết học; Chương 2. Bản th luận; Chương 3. Phép biện chng; Chương 4. Nhn thc
lun; Chương 5. Học thuyết hình thái kinh tế xã hội; Chương 6. Triết hc chính trị; Chương
7. Ý thc hội; Chương 8. Triết hc v con người. Ni dung ca Giáo trình Triết học được
biên soạn theo hướng cp nht kiến thc mi, phát huy tính tích cc, ch động, liên h vi
thc tin của ngưi hc các chuyên ngành khoa hc xã hội và nhân văn.
Trong quá trình nghiên cu, biên son ni dung giáo trình, tác gi đã s dụng liệu
kế tha nhng thành tu của các công trình đã được công bố, trước hết phi k đến nhng
công trình quan trọng: “Giáo trình triết hc Mác Lênin ca Hội đồng Trung ương chỉ đạo
biên son giáo trình quc gia các b môn khoa hc Mác Lênin, tư tưng H Chí Minh (Nxb
Chính tr Quc gia Hà Ni. 1999) , Triết hcc Lênin chương trình cao cấp” gm 3 tp
ca Khoa triết hc, Hc vin chính tr Quc gia H Chí Minh (Nxb Chính tr Quc gia
Nội. 2000), “Triết hc dùng cho NCS và hc viên cao hc không thuc chuyên ngàn triết
học” gồm 3 tp ca B giáo dc đà tạo (Nxb Chính tr Quc gia Ni. 1993), “Lịch s
phép bin chứng” gồm 6 tp Vin triết hc, vin Hàn lâm khoa hc Liên (Nxb Chính tr
Quc gia Hà Ni. 1998) và nhng công trình khác.
Cùng vi kế tha nhng thành tu ca các công trình tc, trong khi biên son
nhng ni dung c th của các chương, tác giả đã c gng s dng nhng thành tu mi nht
ca khoa hc hiện đại và nhng kết qu nghiên cu triết hc ca những năm gần đây, để lun
chng làm sáng t, những quan điểm nguyên lý, qui lut, phm trù triết hc và nhng vấn đề
thc tiễn đổi mới đất nước, nht là trong những năm gần đây.
Chúng tôi cũng đã thường xuyên tham gia Hi tho xin ý kiến phn bin ca các nhà
khoa học, các chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn để nhng ý kiến đóng góp xác đáng s
được tiếp thu, cp nht mt cách nghiêm túc và khoa hc vào giáo trình.
Tuy nhiên, trong quá trình biên son, do nhng hn chế khách quan ch quan nên
vn còn nhng ni dung cn tiếp tục được b sung và sửa đổi. Chúng tôi rt mong nhận được
nhiu ý kiến góp ý để nhng ln tái bản sau Giáo trình được hoàn chỉnh hơn.
Tác gi