1
2
Chng I : M u
1.1
V
trí
môn
h
c
K thut in t và tin hc là mt ngành mi nhn mi phát trin. Trong mt s
khong thi gian tng i ngn, t ngày ra i tranzito ( 1948 ), nó ã có nhng tin
b nhy vt, mang li nhiu thay i ln và sâu sc trong hu ht mi lnh vckhác nhau
ca i sng, dn tr thành mt trong nhng công c quan trng nht ca cách mng k
thut trình  cao( mà im trung tâm là t ng hoá tng phn hoc hoàn toàn, tin hc
hoá, vphng pháp công ngh và vt liu mi).
1.2
Các

i l

ng,
khái
ni
m
cơ
b
n
khi
phân
tích
mch
i
n
1.2.1 in áp và dòng in
a) in áp
in áp là hiu s in th gia hai im khác nhau ca mch in.Thng mt
nào ó ca mch in c chn làm im gc ti ó in th b!ng không, hiu in th
ca mt im bt kì trong mch in so vi im ó có th âm hoc dng và  c gi
là in áp ti im ó.
b) Dòng in
Khái nim dòng in là biu hin trng thái chuyn ng ca các ht mang in
trong vt cht do tác ng ca trng hay do t"n ti mt gradien n"ng  ht theo không
gian
Dòng in trong mch có chiu chuyn ng t ni có in th cao n ni có
in th thp và do vy ngc chiu vi chiu chuyn ng ca in t.
Nhn xét:
-in áp luôn  c o gia hai im khác nhau ca mch in trong khi dòng in  c
xác #nh ch$ ti mt im ca mch.
- bo toàn in tích tng các giá tr# dòng in i vào mt im ca mch luôn b!ng
tng các giá tr# dòng in i ra kh%i im ó (quy tc nút vi dòng in).
-in áp gia hai im A và B khác nhau ca mch nu o theo mi nhánh bt kì có
in tr khác không ni gia A và B là ging nhau.
1.2.2 Tính cht in ca mt phn t
a) nh ngha
3
2
Tính cht in ca phn t bt kì trong mt mch in  c th hin qua mi
quan h tng h& gia in áp V trên hai u phn t và dòng in I chy qua nó và
 c #nh ngha là in tr (hay in tr ph'c-tr kháng) ca phn t.
-Nu mi quan h này là t$ l thun
V = R.I
ây R là h!ng s t$ l  c gi là in tr ca phn t và phn t tng 'ng  c gi
là mt in tr thun.
-Nu in áp trên phn t t$ l vi tc  bin i theo thi gian ca dòng in trên nó,
t'c là:
V
=
L
dI
( ây L là mt h!ng s t( l)
dt
ta có phn t là môt cun dây có in cm L.
-Nu dòng in trên phn t t$ l vi tc  bin i theo thi gian ca in áp trên nó,
t'c là :
I
=
C
dV
( ây C là mt h!ng s t( l)
dt
ta có phn t là mt t in có giá tr# in dung là C.
-Ngoài các quan h nêu trên trong thc t còn t"n ti nhiu quan h tng h& a dng và
ph'c tp gia in áp và dòng in trên mt phn t. Các phn t này gi chung là các
phn t không tuyn tính.
c) Mt s tính cht quan trng ca phn t tuyn tính:
-c tuyn Vôn-Ampe (th hin quan h V(I) ) là mt ng th)ng; in tr là mt i
lng có giá tr# không i mi im
-Tuân theo nguyên lý ch"ng cht
-Không phát sinh các thành phn tn s l khi làm vic vi tín hiu xoay chiu ( không
gây méo phi tuyn ).
ng dng
Các phn t tuyn tính (R, L, C), có mt s 'ng dng quan trng sau:
-in tr luôn là con s c trng cho s tiêu hao n*ng lng (ch yu di dng nhit )
và là thông s không quán tính
-M'c tiêu hao n*ng lng  c ánh giá b!ng công sut trên nó :
P = V .I = I
2
R = V
R
-Cun dây và t in là các phn t c bn không tiêu hao n*ng lng và có quán tính
-Chúng c trng cho hin t ng tích lu n*ng lng t trng, hay in trng ca
mch khi có dòng in hoc in áp bin thiên qua chúng
4
-Giá tr# in tr tng cng ca nhiu in tr ni tip nhau luôn ln hn ca tng cái và
có tính cht cng tuyn tính.
-in d+n ca nhiu in tr mc song song vi nhau luôn ln hn in d+n riêng r, ca
tng cái và cng có tính cht cng tuyn tính
-Có th thc hin chia nh% mt in áp (hay dòng in) hay còn gi là thc hin d#ch
m'c in th ( hay m'c dòng in ) gia các im khác nhau ca mch b!ng cách ni
ni tip hay song song các in tr.
-Trong cách ni ni tip, in tr nào ln hn s, quyt #nh giá tr# chung ca dãy.
Ngc li, trong cách ni song song, in tr nào nh% hn s, quyt #nh.
-Vic ni ni tip hay song song các cun dây d+n s, d+n ti kt qu tng t nh i
vi các in tr: s, làm t*ng ( hay gim ) tr# s in cm chung.
-i vi t in khi ni song song chúng, in dung tng cng t*ng:
Css = C1 + C2 + C3+........+Cn.
-Còn khi mc ni tip thì :
1/Cnt = 1/C1 + 1/C2 + 1/C3 + ......+1/Cn.
-Nu ni ni tip hay song song R vi L hoc C s, d+n nhn  c mt kt cu mch
in có tính cht chn lc tn s ( tr kháng chung ph thuc vào tn s, gi là các
mch lc tn s ).
-Nu ni ni tip hay song song L vi C s, d+n ti mt kt cu mch va có tính cht
chn lc tn s, va có kh n*ng thc hin quá trình trao i qua li gia hai dng n*ng
lng in-t trng, t'c là kt cu có kh n*ng phát sinh dao ng in áp hay dòng
in nu ban u  c mt ngu"n n*ng lng ngoài kích thích
1.2.3 Ngun in áp và ngun dòng in
a) Ngun sc in ng
Nu mt phn t t nó hay khi chu các tác ng không có bn cht in t, có
kh nng to ra mt in áp hay dòng in mt im nào ó ca mch in thì nó
ưc gi là mt ngun sc in ng (s. . ).
Hai thông s c trng cho mt ngu"n s.. là:
+Giá tr# in áp hai u lúc h mch ( khi không ni vi bt kì mt phn t nào khác
n hai u ca nó ) gi là in áp lúc h mch ca ngu"n và kí hiu là U
hm
+Giá tr# dòng in ca ngu"n a ra mch ngoài lúc mch ngoài d+n in hoàn toàn: gi
là giá tr# dòng in ngn mch ca ngu"n kí hiu là (I
ngm
).
5
Mt ngu"n s'c in ng  c coi là lý tng nu in áp hay dòng in do nó
cung cp cho mch ngoài không ph thuc vào tính cht ca mch ngoài(mch ti)
Ngu"n dòng in, in áp
Trên thc t vi nhng ti có giá tr# khác nhau, in áp trên hai u hay dòng
in do nó cung cp có giá tr# khác nhau và ph thuc vào ti. iu ó ch'ng t% bên
trong ngu"n có xy ra quá trình bin i dòng in cung cp thành gim áp trên chính
nó, ngha là t"n ti in tr bên trong gi là in tr trong ca ngu"n kí hiu là R
ng
R = V
hm
ng
I
ngm
Nu gi V và I là các giá tr# in áp và dòng in do ngu"n cung cp khi có ti hu hn
0 < R
t
< ∞
thì
R
ng
=
V
hm
−
V
I
suy ra
V
I
ngm
= +
I
R
ng
T các h th'c trên ta i ti nhn xét sau:
-Nu
R
ng
→
0
tng.
thì ta có
V
→
V
hm
, khi ó ngu"n s'c in ng là mt ngu"n in áp lý
-N
R
ng
→
∞
thì ta có
I
→
I
ngm
, khi ó ngu"n s'c in ng là dng mt ngu"n dòng lý
tng.
-Mt ngu"n s'c in ng trên thc t  c coi là ngu"n in áp hay ngu"n dòng in
tu- theo bn cht cu to ca nó  giá tr# R
ng
là nh% hay ln. Vic ánh giá R
ng
tu-
thuc tng quan gia nó vi giá tr# in tr toàn phn ca mch ti ni vi hai u ca
ngu"n.
1.2.4 Biu din mch in bng các kí hiu và hình v
Có nhiu cách biu di.n mt mch in t, trong ó có cách biu di.n b!ng s "
g"m tp h p các kí hiu quy c hay kí hiu tng ng ca các phn t  c ni vi
nhau theo mt cách nào ó. Khi biu di.n nh vy xut hin mt s yu t hình hc cn
làm rõ khái nim ó là:
• Nhánh (ca s " mch) là mt b phn ca s ", trong ó ch$ bao g"m các
phn t ni tip nhau, qua nó ch$ có mt dòng in duy nht.
• Nút là mt im ca mch chung cho t 3 nhánh tr lên.