1
BÀI GIẢNG CHUYÊN ĐỀ:
SIÊU ÂM TRONG ĐÁNH GIÁ
CHỨC NĂNG THẤT TRÁI
Biên soạn: TS.Hoàng Anh
2
MỤC TIÊU CHUYÊN ĐỀ:
Sau khi học xong chuyên đề “Siêu âm trong đánh giá chức năng
thất trái”, người học nắm được những kiến thức có liên quan như: Chức
năng tâm thu thất trái; Chức năng tâm trương thất trái.
3
NỘI DUNG
Siêu âm tim ngoài vai trò cung cấp những thông tin về hình thể của tim
như kích thước các buồng tim, chiều dày thành thất, tình trạng của các van
tim..., còn cho chúng ta biết những thông tin về chức năng của tim, như chức
năng nhĩ trái, nhĩ phải, thất trái, thất phải. Nhưng trong bài giảng chuyên đề
này chỉ giới hạn trình bày về vai trò của siêu âm trong đánh giá chức năng
thất trái, vì đây là vấn đề quan trọng nhất và có nhiều ứng dụng nhất trong
thực hành lâm sàng. Chức năng thất trái bao gồm chức năng tâm thu (trong đó
có chức năng tâm thu toàn bộ thất trái và chức năng co bóp từng vùng) và
chức năng tâm trương thất trái.
I. CHỨC NĂNG TÂM THU THẤT TRÁI
Chức năng tâm thu thất trái, là chức năng co bóp của thất trái để đưa
máu vào đại tuần hoàn theo nhu cầu của cơ thể. Chính vì thế, chức năng tâm
thu thất trái thể hiện qua cung lượng tim trong điều kiện nghỉ ngơi và cả khi
gắng sức. Có rất nhiều thông số siêu âmđể đánh giá chức năng tâm thu thất
trái, mỗi thông số có ý nghĩa khác nhau nên khi sử dụng cần linh hoạt tuỳ
theo từng bệnh nhân cụ thể và máy móc trang thiết bị của từng cơ sở.
1. Những chỉ số đo trên siêu âm TM
* Khoảng E- IVS, là khoảng cách từ điểm E (điểm cao nhất của lá trước
van 2 lá) tới vách liên thất, đo trên TM ở mặt cắt trục dài cạnh ức trái qua van
2 lá. Đây là một thông số dễ đo và ít sai sót về mặt kỹ thuật nên có độ chính
xác cao. Bình thường giá trị của chỉ số này < 5mm. Khi nó tăng lên khả năng
bị suy chức năng tâm thu rất cao, đặc biệt khi > 10mm. Tuy nhiên, trong
những trường hợp hẹp van 2 lá và hở van động mạch chủ không sử dụng
được. E-IVS tăng là do dãn thất trái hay giảm biên độ mở van 2 lá hoặc do cả
4
2 nguyên nhân trên, những dấu hiệu này thường gặp trong suy chức năng tâm
thu thất trái. E-IVS có tương quan nghịch khá chặt chẽ với EF%. Theo Lew,
W.etal khi E-IVS >7mmthì EF% < 50% với độ nhạy 87% và độđặc hiệu 75%,
còn khi E-IVS> 12mmEF% < 36% với độ nhạy 87%, độ đặc hiệu 84%.
* % co ngắn sợi cơ (FS%: Fractional Shortening). FS% được tính từ
LVEDD (đường kính thất trái cuối kỳ tâm trương) và LVESD (đường kính
thất trái cuối kỳ tâm thu), theo phương trình sau:
Bình thường FS% theo Henry, W.L. 36% (28%- 44%). Khi giảm chức
năng tâm thu thất trái, FS% giảm. Một số tác giả cho rằng khi chỉ số này dưới
25% là biểu hiện của suy chức năng tâm thu thất trái rõ. Trên lâm sàng FS%
giảm nhiều trong các trường hợp suy tim ứ trệ, đặc biệt những bệnh nhân có
giãn thất trái nhiều như bệnh cơ tim thể giãn.
* Tốc độ co ngắn sợi cơ trung bình (Mean Vcf: Circumferential Fibre
shortening). Chỉ số này phản ánh tốc độ cotrung bình của các sợi cơ thất trái
theo trục ngắn và được tính toán theo phương trình sau:
LVET được đo trên siêu âm TM, là khoảng thời gian từ khi mở đến khi
đóng van động mạch chủ.
Mean Vcf bình thường là 1,18cir/s (1,12- 1,24). Khi chỉ số này giảm
chứng tỏ khả năng co bóp của thất trái giảm, còn khi tăng chủ yếu gặp trong
các trạng thái tăng động hoặc trên một số vận động viên.
5
* Thể tích nhát bóp (SV), cung lượng tim (CO), chỉ số cung lượng tim
(CI) và phân số tống máu (EF%).
Để đánh giá chức năng thất trái những chỉ số trên rất có ý nghĩa. Và
bằng siêu âm TM chúng ta cũng có thể tính toán được các thông số trên thông
qua các số đo LVEDD và LVESD. Có nhiều phương trình đã được đưa ra để
tính toán. Tuy nhiên, hiện nay trên thực hành công thức của Teichholz được
sử dụng rộng rãi nhất. Đây là một phương trình thực nghiệm và đã được
chứng minh là tương đối chính xác. Để tính Thể tích nhát bóp (SV), chúng ta
phải tính được thể tích thất trái cuối kỳ tâm trương (EDV), thể tích thất trái
cuối kỳ tâm thu (ESV). Hai chỉ số này theoTeichholz được tính như sau:
Cách đo Dd, Ds để đánh giá chức năng tâm thu thất trái bằng phương
pháp Teichholz.
LVV: Thể tích thất trái, nếu trong phương trình trên ta thay D bằng
LVEDD thì thể tích ở đây sẽ là EDV, còn nếu thay D bằng LVESD thì LVV
sẽ là ESV.