Phm Kim ðăng - Bmôn HS-SL 24/01/2008
Khoa CN&NTTS -ðHNN1 1
Ch−¬ng 3.Sinh lý néi tiÕt
§¹ic−¬ng vÒ néi tiÕt &hocmon
*
TuyÕn néi tiÕt (Endocrine gland):
Kh«ng èng dÉn (glandlessduct)
§æ trùc tiÕp vom¸u
§Æc hiÖu??
Cã èng dÉn
§æ voxoang
T’néi tiÕt T’ngo¹itiÕt
TiÕt c¸cchÊt ho¹ttÝnhsinhhäc, ®æ trùc tiÕp vom¸u,
t¸cdôngkÝchthÝch,®iÒuhßa c¸cqu¸ tr×nh trong c¬ thÓ
*Hormone (harman=kÝchthÝch)
ChÊt truyÒn tinho¸ häc tuÇn theo m¸u,tõ n¬isinh ®Õn nơi tiÕp
nhËn (®Ých)ph¸thuy t/dsinh häc cao,®−îc®iÒuho$ = feed'back
1. Nguån gèc
'TuyÕn néi tiÕt (Classical Hormone)
'HÖ TK
:(Neuro Hormone): TBTKti
t
+Hypothalamus,TKTV
(Adrenalin,Noradrenalin,Axetylcholin)
'
TB,t/c côc bé
(LocalHormone): ®iÒutiÕtc/nTBgÇnkÒhoÆc
ngaytrongc¬ quannéitiÕt(kh«ngcÇnm¸uv/c)
+Somatostatin(tuyÕntôy)ø/ctiÕtinsulin,glucagon
+H¹ vÞtiÕtGastrin tiÕtdÞchvÞ
+T¸ tr$ngtiÕtSecretin
dÞchtuþ
H. tTB ni tit ñưc máu
v/cñn TB ñích
H. tTB TK theo si trc vào synap kích
thích TB gn k(ñích)
= cht dn truyn TK (Acetylcholin,
Adrenaline, Noradrenaline)
H. tTB TK theo vào máu ñn kích thích TB ñích
(Adrenaline, Noradrenaline
tuthưng thn thuc nhóm H. cñin)
H. tTB ni tit vào dch ngoi bào
d-ñn kích thích TB ñích
e- kích thích bn thân TB tit
Phm Kim ðăng - Bmôn HS-SL 24/01/2008
Khoa CN&NTTS -ðHNN1 2
C¸ctuyÕn néi tiÕt quan träng trong c¬ thÓ
Melatoninngñ,nhÞp sinh häc
Leptin
M« mì
§iÒu khiÓn
ThÌm ¨n
2. Ph
ân loi
hormone:
Theocu to(4nhãm),tính tan (2 loi)
2.1. DÉn xuÊt cña a.a:
dÉnxuÊt tyrosine
(T/hñơn gin và nhanhhơn)
'
C/yÕud¹ngkÕthîp,d¹ngtù doÝt
H.tuû th−îng thËn
(Adrenalin,Noradrenalin)
Hoàtantrongnưc
T/d = H-màng
H.tuyÕn gi¸p
(T
4
Thyroxine,T
3
Triiodothyronine)
Hoà tan trong lipid
T/d = H-gen
2.2.Peptidev0 Protein
(3
400a.a)Hoàtantrongnưc
*T/hë l−íinéichÊtnguyªnsinhd¹ngpro–hormone(peptidd$ih¬
n)
' T/d=H' m$ng
2.3. Steroid
(tantronglipid)
'Ngo+iracßn calcitriol (chÊtchuyÓnho¸ VTMD
3
®−îct/hë thËn)
Nh©n: Cyclopentan–perhydro phenantren
'Trong m¸u ë d¹ngk/hproteinv/c
ñc hiu
' Khi t/d k/hreceptor ®Æc hiÖu nh©nt/dlªnADNTB ®Ých
adrenalint/dngay (phót),steroidph¶isau v$igiê
' PhÇnlính/® trùctiÕp
(trtestosteron
sp’h/® dihydro*testosteron)
' T/h tõ cholesterol d−íi xúc tác hÖ enzyme
néib$o(vá th−îngthËn,sinhdôc,nhauthai)
Phm Kim ðăng - Bmôn HS-SL 24/01/2008
Khoa CN&NTTS -ðHNN1 3
2.4. Eicosanoid
(hîp chÊt cña a.xÝt bÐo):
•T¹o th$nh tõ arachidonic (axÝt bÐokh«ngno 20C,nhiÒu nèi ®«i)
•Prostaglandin
(phÇn lín c¸c m«)
, Leukotriene
(b¹ch cÇu)
, Thromboxane
(b¹chcÇuv$ c¸cm« kh¸c)
•T/d t¹ichç,c¸ctÕ b$ogÇn kÒ
Mét sè vÝ dô vÒ ph©nlo¹itheo cÊu t¹oho¸ häc
Eicosanoid
Steroid
Dnxutamin
Peptid
Nhãm hormone
PhÇn lín c¸cm«
B¹chcÇu
Prostaglandin
Leucotrien,Tromboxan
Vá th−îng thËn
Buång trøng
Tinh ho$n
ThÓ v$ng
Cortisol,Aldosteron
β
ββ
β_estradiol
Testosteron
Progesteron
Tuû th−îng thËn
TuyÕn gi¸p
Andrenalin,Noradrenalin
Thyroxin
Hypothalamus
TiÒn yªn
TuyÕnty
Nh©ntrªnthÞ,c¹nhnZothÊt
TRH(Thyrotropin ReleasingH)
ACTH (Adreno Cortico Tropin H)
Insulin, Glucagon
Vazopressin (AntiDiure H)
N¬itiÕtHormone
3. Svn chuyn hormone
- H. hoàtantrongnưc (catecholamine, peptide): tdo (trGH, IGF
1
)
- H. hoà tan trong cht béo (steroid, thyroid): kt hp protein v/c (ñc
hiu hoc không ñc hiu)
Albumin và prealbumin v/c
steroid, thyroid
CBG (Cortisol - Binding Globulin)
SHBG (Sex Hormone Binding Globulin)
DBG (VTM D - Binding Globulin)
Protein v/c không ñc hiuProtein v/c ñc hiu
NhiÒu H.l−uth«ng trong m¸ub»ng 1proteinv/c®Æc hiÖu
Maoqu¶n HVËt t¶i
4. §Æc tÝnh sinh häc cña hormone
'Kh«ng ®Æc tr−ng lo0i:HTNC,HCG
'§Æc hiÖu víi c¬ quan (do receptor)
H. s.dôc ¶/h c¬
quans/d(¶/hc¬ quankh¸cnh−ngkh«ngrâ)
'Ho¹t tÝnh sinh häc cao (µmol, nmol, pico mol): 1g
insuling©ygi¶m®−êng huyÕt 125.000thá
'T/dqual¹i,hiÖp ®ång hoÆc ®èi kh¸ng
-ðiÒu ho0 nhê TK–TDvàfeedback
Hml−îngrÊtthÊp:µ
µµ
µmol=10
'6
mol,nmol=10
'9
mol,picomol=10
'12
mol
khã t¸ch chiÕt,®Þnhtính, ®Þnh l−îng chÝnh x¸c
MiÔn dÞch phãng x¹ RIA (RadioImmuno Assay)&1d¹ngcña RIA:
ELISA (Enzym LinkedImmunosorbent Assay)
Phm Kim ðăng - Bmôn HS-SL 24/01/2008
Khoa CN&NTTS -ðHNN1 4
5. C¬ chÕ t¸cdông cña hormone
H–mng,Hgenv H–Enzyme
Receptor bn cht protein: thiu hoc cu trúc bt thưng ???
Thiu receptor GH (còi cc), receptor VTM D (còi xương), receptor H. sinh
dc ñc (ri lon phát trin gii tính)
Peptide, amin
Steroid
H. tuyn giáp
5.1.C¬ chÕ H–M0ng:
(H.cã träng l−îng ph©ntö lín)
•
Hormone (Thefirstmessenger):
mangtinTK®ÕnTBthay
®æi tÝnh thÊm m$ngxóc t¸cv/c tÝch cùcv$oho¹t ho¸ menxóct¸c
hinhth$nhth«ngtinnéib$o(Thesecondmessenger)
•
CãÝtnhÊt5lo¹ith«ngtinthø 2:
ATPAMPvßng (AdenosineMonoPhosphateCycle)
GTP(GuanosinTriphosphate)GMPvßng
IP
3
(InositolTriphosphate)
PI(phosphatidylinositol)Diacylglycerol (hayDiglyceride)
IonCa
2+
H
N
N
NH
2
N
N
H
C
H
CC
O
HH
OH OH
C
H
C O P
O
OH
O
~
P
O
OH
O
~
P
O
OH
OH
N
N
NH
2
N
N
C
H
C
O
HH
CH
2
OHO
H
P
OH
O
O
ATP
Adenylcyclaza
AMP
vßng
The second messenger)
Phm Kim ðăng - Bmôn HS-SL 24/01/2008
Khoa CN&NTTS -ðHNN1 5
T¸c dông cña Adrenalinv glucagon
ATP AMP
vßng
(chÊt T.T2)
H
ChÊt T.T1
RMng TB
ho¹tho¸
KINAZA
Photphorylaza b
(v« ho¹t)
Photphorylaza a
(ho¹t®éng)
Glycogen Glucose-1 P
Glucose-6 P Glucose
G.6.photphataza
®−êng huyÕt
Vom¸u
ho¹tho¸
Adenylcyclaza
T¸c dông hormone lªntrao ®æi lipit quaAMPc
(lipocain,tiroxin liÒu cao ….)
H
ChÊt T.T1
RMng TB
ho¹tho¸
triglyxeritlipaza
ho¹tho¸
ATP AMP
vßng
(chÊt T.T2)
Lipit
Adenylcyclaza
Glyxªrin +AxÝt bÐo
5.2.C¬ chÕ H–gen
:(steroid)
C¬ chÕ chung
HRE = H. Responsive Element
khëi®éngtænghîpproteinë b0ot−¬ng