ƯƠ

CH

NG V

Ệ Ố

KHÁM H  TH NG TIÊU HÓA

Ấ

Ạ

Ệ C U T O H  TIÊU HÓA

ồ ầ G m 2 ph n

Ố ệ ầ :  mi ng,  h u, ­  ng  tiêu  hóa

ự ự ả ạ ộ th c  qu n,  d   dày,  ru t,  tr c

ậ tràng, h u môn

ế ướ ế : tuy n n c ­ Tuy n tiêu hóa

ụ ế ằ ọ b t,  gan,  t y,  các  tuy n  n m

ạ ộ trong thành d  dày­ ru t

Ấ

Ạ

Ệ C U T O H  TIÊU HÓA

ố ượ ­  Thành  ng  tiêu  hóa  đ c

ớ ở ấ ạ c u t o b i các l p:

ạ ớ + l p niêm m c:

ớ ướ ạ + l p d i niêm m c:

ớ ơ ơ + l p c  tr n

ớ ạ      + l p thanh m c

Ứ

Ệ

CH C NĂNG H  TIÊU HÓA

ứ ồ G m 3 ch c năng chính

ế ế ế : các tuy n tiêu hóa ­ Ch  ti t

ấ ế ị ả s n  xu t  và  bài  ti t  các  d ch

ướ ọ ị ị ị ể th :  n c  b t,  d ch  v ,  d ch

t yụ

ơ ơ ố ậ ộ :  do  c   tr n  ng ­  V n  đ ng

tiêu hóa

ầ ờ :  nh   màng  nh y ấ ­  H p  thu

ậ ố ộ ủ c a các b  ph n  ng tiêu hóa

ể ấ ưỡ chuy n  các  ch t  dinh  d ng

vào máu

*

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

Ă

n

n ể ầ 1. Ki m tra  nhu c u ăn

h ổ ượ ứ a. Thay đ i l ậ   ng th c ăn thu nh n

i

* Ăn ít:

ề

- Các b nh làm gia súc s t cao

ệ ố

u

ệ ố ạ - Các b nh làm r i lo n quá trình tiêu hóa

:

- Do gia súc b  stress

ị

­

B

ị

b

ỏ

đ

ó

i

l

â

u

n

g

à

y

­

D

o

g

i

a

s

ú

c

đ

a

n

g

t

r

o

n

g

g

i

a

i

đ

o

ạ

n

h

ồ

i

p

h

ụ

c

s

ứ

c

k

h

ỏ

e

­

G

i

a

s

ú

c

đ

a

n

g

t

r

o

n

g

g

i

a

i

đ

o

ạ

n

m

a

n

g

t

h

a

i

­

G

i

a

s

ú

c

đ

a

n

g

t

r

o

n

g

g

i

a

i

đ

o

ạ

n

p

h

á

t

t

r

i

ể

n

*

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

T

h

a ể ầ 1. Ki m tra  nhu c u ăn

y ạ ứ ổ ề ầ b. Thay đ i v  nhu c u các lo i th c ăn

đ

* Ăn b yậ

ổ

ị ố ổ ấ ạ ­ Do b  r i lo n trao đ i ch t

i

ệ ặ ạ   ­ G p trong b nh d i v

ề

t

h

à

n

h

p

h

ầ

n

c

á

c

l

o

ạ

i

t

h

ứ

c

ă

n

­

T

h

í

c

h

ă

n

t

h

ứ

c

ă

n

t

h

ô

x

a

n

h

*

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

U

ố

n ầ ố ể 2. Ki m tra  nhu c u u ng

g ố * U ng ít:

n ắ ộ ­ T c ru t

h

ồ ộ ­ L ng ru t

i

ề

u

:

­

C

ơ

t

h

ể

b

ị

s

ố

t

c

a

o

­

V

i

ê

m

r

u

ộ

t

ỉ

a

c

h

ả

y

­

N

ô

n

m

ử

a

n

h

i

ề

u

­

R

a

m

ồ

h

ô

i

n

h

i

ề

u

­

M

ấ

t

m

á

u

c

ấ

p

tí

n

h

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

ứ ể ấ 3. Ki m tra cách l y th c ăn

ướ ố n c u ng

ứ ấ ướ ố c u ng ­ Cách l y th c ăn, n

ệ ở ặ khó  khăn:  g p  các  b nh

xoang mi ng ệ

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

5

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

.

K

i ể 4. Ki m tra nhai

ể ể ả ậ ­ Quan sát nhai ch m, u  o i:

m ứ ơ ­ Quan sát gia súc đau khi nhai, th c ăn r i ra ngoài:

t

r

a

n

u

ố

t

­

R

ố

i

l

o

ạ

n

n

u

ố

t

n

h

ẹ

:

­

R

ố

i

l

o

ạ

n

n

u

ố

t

n

ặ

n

g

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

6. Nhai l iạ

ạ ế ậ ­ Nhai l i ch m và y u

ừ ạ ­ Ng ng nhai l i

8

ố

ể

I. Ki m tra ăn u ng

.

K

i 7. h iỢ ơ

ể ợ ơ ­ h i tăng

m ợ ơ ả ­ h i gi m

­ Ng ng ừ ợ ơ  h i

t

r

a

n

ô

n

­

S

ố

l

ầ

n

n

ô

n

­

M

à

u

s

ắ

c

n

ô

n

II. Khám mi ngệ

ả 1. Ch y dãi

ệ ­ Do b nh TN

­ Do trúng đ cộ

ệ ở ­ Do các b nh ệ  mi ng

II. Khám mi ngệ

II. Khám mi ngệ

2. Khám môi 3. Mùi trong mi ngệ

ặ ậ ­ Môi ng m ch t ­ Mùi th iố

­ Môi s ngư ­ Mùi xeton

II. Khám mi ngệ

ệ ạ 4. Niêm m c mi ng

ệ ắ ạ ­ Màu s c niêm m c mi ng

ế ­ V t loét

II. Khám mi ngệ

5. Khám l iưỡ

ề ặ ưỡ ­ Quan sát b  m t l i

ệ ượ ự ưỡ ­ Chú ý hi n t ng b a l i

ự

ả

III. Khám th c qu n

1. Nhìn bên ngoài

ự ị ắ ả ­ Th c qu n b  t c

ự ả ị ế ­ Th c qu n b  kinh luy n

ự

ả

III. Khám th c qu n

ờ ắ 2. S  n n

ự ị ả ­ Th c qu n b  viêm

ự ị ắ ả ­ Th c qu n b  t c

ự ả ế ­ Th c qu n kinh luy n

ự

ả

III. Khám th c qu n

ự ả 3. Thông th c qu n

* Ý nghĩa

ẩ ­ Ý nghĩa ch n đoán

ị ­ Ý nghĩa đi u trề

ự

ả

III. Khám th c qu n

ự ả 3. Thông th c qu n

ươ * Ph ng pháp thông

­ T, B, C: thông qua mi ngệ

ự ­ Ng a: thông qua mũi

ự

ả

III. Khám th c qu n

ống thông vào thực quản

ống thông vào khí quản

Có động tác nuốt

Không có động tác nuốt

Có lực cản khi đẩy đầu ống thông vào

Không có lực cản khi đẩy đầu ống thông

Sờ và nhìn thấy được ống thông ở rãnh thực quản

Không sờ và nhìn thấy được đầu ống thông ở rãnh thực quản

Không ho

Ho

Không có không khí thoát ra ở đầu ống thông

Có không khí thoát ra ở đầu ống thông

ự ả 3. Thông th c qu n

IV. Khám vùng b ngụ

IV. Khám vùng b ngụ

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

ủ

ể ặ 1. Đ c  đi m sinh  lý  c a các  túi d  dàyạ

ứ

ễ ­  Quá  trình  tiêu  hóa  th c  ăn  ạ di n ra trong 2 giai đo n

ả

ạ ượ i  đ ủ ệ

ạ ự c th c  ­ Ph n x  nhai l ứ ự hi n do s  kích thích c a th c  ăn vào thành d  cạ ỏ

ạ ợ ơ ể ả

ự ấ ả ­ Ph n x    h i  đ  th i ch t  ạ ỏ khí do s  lên men trong d  c

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

ủ

ể ặ 1. Đ c  đi m sinh  lý  c a các  túi d  dàyạ

ậ ạ i

ộ ạ ­  D   dày  đ ng  v t  nhai  l ồ g m 4 túi:

ạ ạ ỏ ạ ướ c (d  c , d     ong,  d   lá  sách):  không  có

ế ạ      + d  dày tr ổ t các tuy n tiêu hóa riêng

ạ ế

ạ ế ệ ố

ạ + d  dày sau (d  múi kh ):  có  h   th ng  tuy n  tiêu  hóa  ể phát tri n m nh

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

ủ

ể ặ 1. Đ c  đi m sinh  lý  c a các  túi d  dàyạ

ạ

ạ ỏ ơ ­ Giai đo n s  sinh: d  c  và  ể ạ ổ  ong kém phát tri n d  t

ạ ưở ­ Giai đo n tr ng thành:

ạ ỏ ạ ổ ong  phát

ể +  d   c ,  d   t tri n nhanh

ả

ướ ứ

ế ẳ ự         +  rãnh  th c  qu n  không  ạ ộ c  ho t  đ ng  nên  th c  ăn,  n ạ ỏ ố u ng đi th ng đ n d  c

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

2.  Quá  trình  tiêu  hóa  các  túi  trong d  dàyạ

a. Quá trình tiêu hóa trong d  ạ c  ỏ

ộ ­ Ch  y u là quá trình lên men  ủ ướ d ủ ế i tác đ ng c a VSV

ượ

ậ ộ

­  L ng  VSV  chia  ra  làm  3  ẩ nhóm:  vi  khu n,  đ ng  v t  nguyên sinh, n mấ

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

2.  Quá  trình  tiêu  hóa  các  túi  trong d  dàyạ

a. Quá trình tiêu hóa trong d  ạ c  ỏ

ấ ưỡ ng

­ 50­80% các ch t dinh d ạ ỏ ượ c lên men trong d  c đ

ẩ ả

ể ố ­  S n  ph m  lên  men:  ABBH,  sinh kh i VSV, th  khí

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

2.  Quá  trình  tiêu  hóa  các  túi  trong d  dàyạ

ở ạ ổ  d  t

b. Quá trình tiêu hóa  ong

ủ ạ ổ

ứ -  Ch c  năng  chính  c a  d   t ong:

ẩ ứ

ắ ứ ỏ ở ạ c nghi n nh  tr  l ướ ạ

+ đ y th c ăn r n, th c ăn  ề ư ượ i  ch a đ ứ ạ ỏ ẩ d  c , đ y th c ăn d ng n c  ạ vào d  lá sách

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

2.  Quá  trình  tiêu  hóa  các  túi  trong d  dàyạ

ở ạ ổ  d  t

b. Quá trình tiêu hóa  ong

ủ ạ ổ

ứ -  Ch c  năng  chính  c a  d   t ong:

ứ

ệ ể ế ẩ           +  đ y  các  mi ng  th c  ăn  lên mi ng đ  nhai l ạ i

ấ

ấ ạ ỏ ưỡ ự ­  S   lên  men  và  h p  thu  ch t  ố ng gi ng d  c dinh d

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

2.  Quá  trình  tiêu  hóa  các  túi  trong d  dàyạ

ở ạ d  lá

c. Quá trình tiêu hóa  sách

ủ ạ

ứ -  Ch c  năng  chính  c a  d   lá  sách:

ề ể ầ

+ nghi n ép các ti u ph n  th c ănứ

ướ ố c  và  mu i

ấ           +  h p  thu    n khoáng

ạ

V. Khám d  dày loài nhai l

ạ i

2.  Quá  trình  tiêu  hóa  các  túi  trong d  dàyạ

ở ạ   d

d.  Quá  trình  tiêu  hóa  múi khế

-  Quá  trình  tiêu  hóa,  h p  thu  ươ t

ự ư ạ ấ ơ  nh  d  dày đ n ng t

1. Khám d  cạ ỏ

ị 1.1. V  trí:

ươ 1.2. Ph ng pháp khám

a. Nhìn

ạ ỏ ­ D  c  căng

ạ ỏ ẹ ­ D  c  x p

1. Khám d  cạ ỏ

ị 1.1. V  trí:

ươ 1.2. Ph ng pháp khám

ờ ắ b. S  n n

c. Gõ

d. Nghe

ọ e. Ch c dò Troca

ổ ạ ỏ f. M  d  c

ạ ổ

2. Khám d  t

ong

ị 1.1. V  trí:

ươ 1.2. Ph ng pháp khám

ấ ạ ị ­ Dùng tay  n m nh vào v  trí

ạ ổ vùng d  t ong

ắ ố ố ­  D t  gia  súc  lên  d c,  xu ng

d cố

ẽ ắ ả ẽ ­  B t  gia  súc  r   trái,  r   ph i

ộ ộ đ  ng t

ạ ổ

2. Khám d  t

ong

ị 1.1. V  trí:

ươ 1.2. Ph ng pháp khám

ố ườ ­  Dùng  thu c  tăng  c ng  co

bóp

­ Dùng máy dò kim lo iạ

­ Siêu âm

ạ

3. Khám d  lá sách

ị 1.1. V  trí:

ươ 1.2. Ph ng pháp khám

­ Dùng kim ch c dòọ

­ Dùng thu cố

ạ

ế

4. Khám d  múi kh

ị 1.1. V  trí:

ươ 1.2. Ph ng pháp khám

ứ

ệ

ạ

ấ VI. Xét nghi m ch t ch a trong d  dày

1. Ý nghĩa

ể ấ ­  Ki m  tra  tính  ch t,  thành

ị ầ ủ ị ph n c a d ch v

ể ộ ạ ­  Ki m  tra  ho t  đ ng  phân

ế ủ ế ti t  c a  các  tuy n  tiêu  hóa

trong d  dàyạ

ứ

ệ

ạ

ấ VI. Xét nghi m ch t ch a trong d  dày

ươ 2. Ph ng pháp

ị ­ Cho gia súc nh n ăn

ứ ạ ­  Sau  đó  cho  ăn  các  lo i  th c

ăn có tính kích thích phân ti t ế

m nh ạ

ượ + r u 5%

+ cháo loãng

­  Sau  khi  ăn  40­60  phút,  l y ấ

ạ ị d ch d  dày

ứ

ệ

ạ

ấ VI. Xét nghi m ch t ch a trong d  dày

ể ạ ị 3. Ki m tra d ch d  dày

ể a. Ki m tra lý tính

ố ượ * S  l ng

ố ượ ạ ­ S  l ng tăng: viêm d  dày

ở ể ấ cata c p tính th  tăng axit

ố ượ ạ ả ­ S  l ng gi m: viêm d  dày

ở ể ả ấ cata c p tính th  gi m axit

ứ

ệ

ạ

ấ VI. Xét nghi m ch t ch a trong d  dày

ể ạ ị 3. Ki m tra d ch d  dày

ể a. Ki m tra lý tính

* Màu s c:ắ

ế ạ ị ỏ ­ N u d ch d  dày có màu đ ,

ế ạ ấ đen, socola: xu t huy t d  dày

ế ị ạ ­  N u  d ch  d   dày  có  màu

ị ặ vàng  xanh,  đ c:  do  b   trào

ượ ạ ng c d  dày­ tá tràng

VII. Khám phân

ụ 1. M c đích

ủ ứ ­  Thăm  dò  ch c  năng  c a

ườ đ ng tiêu hóa

ể ­  Ki m tra  VSV  và  KST

ườ đ ng tiêu hóa

VII. Khám phân

ươ ấ ẫ 2. Ph ng pháp l y m u

ặ ấ ự ế ấ ­ L y tr c ti p ho c l y phân

ự qua tr c tràng

ọ ặ ­ Cho phân vào l plastic ho c

ợ ể ộ ồ h p l ng có th  tích thích h p

ạ ­  Ghi  thông  tin:  lo i  gia  súc,

ố ệ ồ tên, s  hi u, lô, chu ng...

VII. Khám phân

Trâu, bò 15­35 kg/ngày

ể 3. Ki m tra phân

ể a. Ki m tra lý tính Ng aự 15­20 kg/ngày

ố ượ * S  l ng

Dê, c uừ 2­3 kg/ngày

ố ượ ề ­ S  l ng phân nhi u

L nợ 1­3 kg/ngày ố ượ ­ S  l ng phân ít

Chó 0,5 kg/ngày

VII. Khám phân

ể 3. Ki m tra phân

ể a. Ki m tra lý tính

ộ ứ * Đ  c ng

­  Phân  trâu,  bò:  t ỷ ệ ướ   n l c

ậ ấ 85%, v t ch t khô 15%

ự ­ Phân ng a: t ỷ ệ ướ  n l c 75%,

ấ ậ v t ch t khô 25%

VII. Khám phân

ể 3. Ki m tra phân

ể a. Ki m tra lý tính

ộ ứ * Đ  c ng

­  Phân  dê:  t ỷ ệ ướ   n l c  55%,

ấ ậ v t ch t khô 45%

VII. Khám phân

ể 3. Ki m tra phân

ể a. Ki m tra lý tính

* Màu s cắ

­ Phân màu đ :ỏ

­ Phân màu tr ngắ

­ Phân màu đen

VII. Khám phân

ể 3. Ki m tra phân

ể a. Ki m tra lý tính

* Màu s cắ

­ Phân màu vàng:

ạ ­ Phân nh t màu:

ả ẫ ­ Phân có l n màng gi

VII. Khám phân

ể 3. Ki m tra phân

ể a. Ki m tra lý tính

* Mùi

ố ơ ị ­  Phân  loài  ăn  th t  th i  h n

phân loài ăn cỏ

ủ ỏ ố ­ Phân c a loài ăn c  th i

­ Phân có mùi tanh, kh m: ắ

VII. Khám phân

ể 3. Ki m tra phân

ể a.  Ki m  tra  phân  qua  kính

: hi n viể

ụ

ọ

VIII. Ch c dò xoang b ng

1. Ý nghĩa

ẩ ọ ị ­ Ch n đoán d ch ch c dò

ớ ị ọ ­ Rút b t d ch ch c dò ra ngoài

ị 2. V  trí

ở ườ ọ Ch c  dò 2  bên  cách  đ ng

ế ắ ỏ tr ng 2­3 cm, cách m m ki m

ươ ứ ề x ng  c  10­15  cm  v   phía

sau

ụ

ọ

VIII. Ch c dò xoang b ng

ươ 3. Ph ng pháp

ể 4. Ki m tra

ọ ị ­  D ch  ch c  dò  có  màu  vàng,

ề ậ ố ượ s   l ng  nhi u,  con  v t  đau

ế ị ộ ụ b ng: ru t bi n v

ụ ề ọ ị ­  D ch  ch c  dò  đ c,  nhi u

ế ị ợ niêm  d ch  và  s i  huy t:  viêm

màng b ngụ

ụ

ọ

VIII. Ch c dò xoang b ng

ươ 3. Ph ng pháp

ể 4. Ki m tra

ọ ị ỡ ­  D ch  ch c  dò  toàn  máu:  v

ộ ạ ơ các c  quan n i t ng

ọ ị ướ ­  D ch  ch c  dò  có  mùi  n c

ể ỡ ti u: v  bàng quang

IX. Khám gan

IX. Khám gan

ủ ơ 3. Khám c  năng c a gan

ơ ệ a.  Xét  nghi m  c   năng  trao

ổ đ i gluxit

ệ * Nghi m pháp dùng glucoza

ệ * Nghi m pháp glactoza

ệ * Nghi m pháp Adrenalin

IX. Khám gan

ủ ơ 3. Khám c  năng c a gan

ơ ệ b.  Xét  nghi m  c   năng  trao

ổ đ i protit

IX. Khám gan

ủ ơ 3. Khám c  năng c a gan

ơ ệ c.  Xét  nghi m  c   năng  trao

ổ đ i lipit

+

IX. Khám gan

D

o

c ủ ơ 3. Khám c  năng c a gan

á ơ ệ d. Xét nghi m c  năng trao đ i s c t ổ ắ ố ậ  m t

c

ể ạ ố ­ R i lo n chuy n hóa s c t ắ ố ậ  m t

b

Ø hoàng đ n (vàng da, niêm m c)

ả ạ

ệ

ạ ả ­ Hoàng đ n: 3 lo i n

h

v

ề

g

a

n

+

D

o

t

ắ

c

m

ậ

t

+

D

o

d

u

n

g

h

u

y

ế

t

­

Đ

ể

p

h

á

t

h

i

ệ

n

s

ắ

c

t

ố

m

ậ

t

t

r

o

n

g

h

u

y

ế

t

t

h

a

n

h

:

d

ù

n

g

p

h

ả

n

ứ

n

g

V

a

n

d

e

n

b

e

r

g

Tế bào của hệ thống võng- nội mô HC vỡ

Verdohemoglobin

Hemoglobin

- Fe - Globin

Biliverdin

Stecobilin (Màu phân)

Urobilin (Nước tiểu)

1/10

Hemobilirubin (Bilirubin gián tiếp)

+ O2

+ Axit Glucoronic

Stecobilinogen Urobilinogen

Mezobilirubin (Bilirubin trung gian)

Tế bào gan Urodindiphosphoglucoroni - transpheraza

đường ruột, tá tràng, túi mật

Cholebilirubin (Bilirubin kết hợp)

- O2

IX. Khám gan

S c tắ ố

Trong

Hoàng đ nả

Gia súc khoẻ

ổ

M tậ

T n th

ng

ươ gan

Dung  huy tế

Hemoglobin

ướ

Máu ể N c ti u

+++ ­

+++ ­

+++ ­

++++ +++

Máu

+

+

+++

++++

Hemobilirubin

Cholebilirubin

++ ­

ướ

Phân Máu ể N c ti u

­ ++++ ++++

+ ++++ ++++

+++ ­ ­

ưỡ

ự ế Tr c ti p

L

ng tính

Gián ti pế

ả ứ Ph n  ng Van­den­berg

Gián ti pế ỳ (tu  theo ạ lo i gia súc)

ướ

ể N c ti u

+

­

+++

+++

Urobilin

Phân

+

­

+

++++

Stecobilin