BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
BÀI GIẢNG
VỆ SINH THÚ Y
Người soạn: Đặng Thị Phương Thảo
ĐẮK LẮK, NĂM 2019
MỤC LỤC
CHƯƠNG I................................................................................................................7
CHĂN NUÔI VỚI MÔI TRƯỜNG VÀ SỨC KHỎE............................................7
1.1. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM....................7
1.1.1. Tình hình chăn nuôi trên thế giới........................................................................7
1.1.2. Tình hình chăn nuôi ở Việt Nam.........................................................................8
1.2. CHĂN NUÔI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU..........................................................8
1.2.1. Tác động của chăn nuôi đến biến đổi khí hậu..................................................8
1.2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến môi trường chăn nuôi............................8
1.3. TÁC ĐỘNG CỦA CHĂN NUÔI ĐẾN SỨC KHỎE.....................................10
1.3.1. Tác động của chăn nuôi đến sức khỏe con người..........................................10
1.3.2. Tác động của chăn nuôi đến sức khỏe con vật...............................................13
CHƯƠNG II............................................................................................................15
QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ...........................................................15
2.1. GIỚI THIỆU VỀ MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ.........................................15
2.2. THÀNH PHẦN VẬT LÝ CỦA MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ..................15
2.2.1. Nhiệt độ không khí................................................................................................15
2.2.2. Độ ẩm không khí...................................................................................................26
2.2.3. Sự thông thoáng.....................................................................................................29
2.2.4. Bức xạ Mặt trời.....................................................................................................30
2.2.5. Bụi và vi sinh vật trong không khí....................................................................34
2.3. KHÍ ĐỘC VÀ MÙI HÔI TRONG KHÔNG KHÍ CHUỒNG NUÔI..........38
2.3.1. Khí Amoniac (NH3)................................................................................................39
2.3.2. Khí Hydro Sulfua (H2S)........................................................................................41
2.3.3. Biện pháp loại trừ khí độc trong không khí chuồng nuôi............................44
CHƯƠNG III...........................................................................................................46
QUẢN LÝ NƯỚC DÙNG TRONG CHĂN NUÔI...............................................46
3.1. VAI TRÒ CỦA NƯỚC TRONG HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI THÚ Y.....46
3.1.1. Vòng tuần hoàn và sự phân bố nước trong tự nhiên....................................46
3.1.2. Chất lượng nước dùng cho vật nuôi.................................................................47
1
3.1.3. Ảnh hưởng của sự thiếu nước trên cơ thể vật nuôi đối với hiệu quả kinh
tế...........................................................................................................................................48
3.2. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC NGUỒN NƯỚC.......................................................48
3.2.1. Nước bề mặt...........................................................................................................48
3.2.2. Nước ngầm..............................................................................................................48
3.3. TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA NƯỚC..............................................................49
3.4.1. Nhiệt độ...................................................................................................................49
3.4.2. Màu nước................................................................................................................49
3.4.3. Mùi nước.................................................................................................................49
3.4.4. Vị nước....................................................................................................................50
3.4.5. Độ đục của nước....................................................................................................50
3.5. TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA NƯỚC..........................................................51
3.5.1. Độ pH.......................................................................................................................51
3.5.2. Tổng số chất rắn hòa tan (TDS).........................................................................52
3.5.3. Hợp chất chứa Ni tơ.............................................................................................52
3.5.4. Hợp chất Clo..........................................................................................................53
3.5.5. Hợp chất sulphat...................................................................................................54
3.5.6. Muối sắt...................................................................................................................54
3.5.7. Một số chỉ tiêu đánh giá mức độ ô nhiễm chất hữu cơ trong nước...........54
3.5.8. Các nguyên tố vi lượng trong nước...................................................................56
3.5.9. Thuốc bảo vệ thực vật..........................................................................................56
3.6. TÍNH CHẤT SINH VẬT HỌC CỦA NƯỚC................................................56
3.6.1. Sự phân bố vi sinh vật trong nước....................................................................56
3.6.2. Vi sinh vật gây bệnh trong nước........................................................................57
3.6.3. Vi sinh vật chỉ danh sự ô nhiễm nước..............................................................57
3.7. TIÊU CHUẨN VỆ SINH NGUỒN NƯỚC....................................................59
3.8. GIÁM SÁT CHẤT LƯỢNG NƯỚC, CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỀ
NGUỒN NƯỚC.......................................................................................................59
3.9.1. Các biện pháp bảo vệ nguồn nước....................................................................60
3.9.2. Tiêu chuẩn nước giếng hợp vệ sinh...................................................................60
3.9. VỆ SINH NƯỚC UỐNG CHO GIA SÚC......................................................60
3.9.1. Số lượng nước cho gia súc uống.........................................................................61
2
3.9.2. Ảnh hưởng của nhiệt độ nước uống tới cơ thể gia súc..................................61
CHƯƠNG IV...........................................................................................................63
QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG ĐẤT TRONG CHĂN NUÔI...................................63
4.1. Ý NGHĨA VỆ SINH MÔI TRƯỜNG ĐẤT...................................................63
4.2. TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA ĐẤT..................................................................64
4.2.1. Nước trong đất.......................................................................................................64
4.2.2. Khí thể.....................................................................................................................64
4.2.3. Đất có đặc tính giữ, dẫn và toả nhiệt................................................................65
4.3. TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA ĐẤT..............................................................65
4.3.1. Chất vô cơ...............................................................................................................65
4.3.2. Chất hữu cơ............................................................................................................67
4.4. TÍNH CHẤT SINH VẬT HỌC CỦA ĐẤT..................................................67
4.4.1. Những điều kiện thuận lợi..................................................................................67
4.4.2.Những điều kiện bất lợi........................................................................................67
4.4.3. Sự phân bố của vi sinh vật trong đất................................................................68
4.4.4. Tác dụng tự rửa sạch của đất.............................................................................70
4.5. Ô NHIỄM ĐẤT VÀ DỊCH BỆNH GIA SÚC................................................70
4.5.1. Ô nhiễm đất do các chất phế thải sinh hoạt của người và gia súc.............70
4.5.2. Ô nhiễm đất bởi hoá chất bảo vệ thực vật.......................................................71
4.5.3. Ô nhiễm đất do chất thải công nghiệp..............................................................72
4.6. BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG Ô NHIỄM ĐẤT..............................................72
3
MỞ ĐẦU
1. KHÁI NIỆM MÔN HỌC
Vệ sinh th% y là môn khoa học nghiên cứu về sự ảnh hưởng của môi
trường xung quanh đối với sức khoẻ và sức sản xuất của động vật. Mọi sự biến
đổi quá mức của các yếu tố môi trường xung quanh (không khí, đất, nước vv. . .)
đều có những tác động, ảnh hưởng đến cơ thể và sức khoẻ của vật nuôi. Do vậy,
việc nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh tới động vật sẽ gi%p tìm ra
giải pháp để khắc phục, khống chế, điều chỉnh một cách tối ưu, phù hợp với đặc
điểm sinh lý bình thường của cơ thể gia s%c, đảm bảo cho sức khoẻ, sức sản xuất,
đồng thời góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, hạn chế sự ô nhiễm môi trường
sinh thái.
2. NHIỆM VỤ CỦA MÔN HỌC VỆ SINH THÚ Y
Vệ sinh th% y là khoa học khảo sát mối quan hệ giữa điều kiện ngoại cảnh
(bao gồm các yếu tố tự nhiên và điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng) với cơ thể gia
s%c, gia cầm, nhằm bảo vệ sức khoẻ và nâng cao sức sản xuất của ch%ng.
Có thể nói khoa học vệ sinh chăn nuôi là nghệ thuật giữ gìn sức khoẻ,
phòng ngừa dịch bệnh, thể hiện phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh”.
Theo Pavlop, khi ch%ng ta khám phá được tất cả nguyên nhân của dịch bệnh thì y
học sẽ trở thành y học của tương lai, tức là Vệ sinh học. Vận dụng trong th% y học
càng cho thấy sự xác đáng, bởi phải phòng, trị bệnh cho cả đàn, không thể chỉ tập
trung ở một vài con gia s%c, gia cầm và việc phòng, trị bệnh trước hết phải đạt
được yêu cầu là có lợi về kinh tế.
Đối với người chăn nuôi, việc hiểu rõ tác động của những nhân tố ngoại
cảnh như điều kiện khí hậu, thời tiết, nhu cầu về thức ăn, điều kiện chăm sóc,
nuôi dưỡng, việc khai thác, sử dụng vv., đến cơ thể gia s%c sẽ góp phần tạo ra
những vật nuôi khoẻ mạnh, có sức chống đỡ tốt với dịch bệnh, là điều kiện cơ bản
để từng bước nâng cao chất lượng con giống và sức sản xuất của từng loại gia
s%c, gia cầm được chăn nuôi theo những mục đích khác nhau.
4