
Sinh lý ®éng vËt n©ng cao
PhÇn I
tiªuho¸ë®éngvËt d¹dµy ®¬n
Ng êibiªn so¹n:PGS.Ts. NguyÔnB¸Mïi
1.
CÊu
t
¹
o,
ch
ø
c
n
¨
ng
®
êng
tiªuho¸
ü1.1 Chøcn¨ngc¬b¶n cña® êngtiªuho¸lµ:
vVËnchuyÓn: Thøc¨n ® a vµo ® êngtiªuho¸, chóng® îcvËn
chuyÓnqua tõngphÇncña® êngtiªuho¸
vTiªuho¸c¬häc: thøc¨n ® îcc¾t, nghiÒnnhánhêr¨ng, bµn nhaivµ
sùco bãpcñad¹dµy
vTiªuho¸ho¸häc: nhêc¸c enzymcña®éngvËthay cñavi sinhvËt,
thøc¨n ® îcbiÕn®æithµnhc¸c d¹ng ®¬n gi¶n®éngvËtcãthÓsö
dông® îc
vSùhÊpthuc¸c chÊtdinhd ìng: saukhi® îcbiÕn®æithµnhd¹ng
®¬n gi¶n, c¸c chÊtdinhd ìng® îchÊpthuqua thµnh® êngtiªu
ho¸
1.2 vÞtrÝcÊut¹o c¬quantiªuho¸

TûlÖc¸c phÇntrong® êngtiªuho¸
tûlÖc¸c vïngëd¹dµy
cÊut¹o chung
vBiÓum«niªmm¹c cãvïngcãcÊutróctuyÕn, cãvïng
tænghîpenzymhoÆchormonvµnhiÒus¶n phÈmkh¸c
+ D íilípniªmm¹c th ênglµmétlípmángcãnhiÒu
m¹ch m¸u nhá, tÕbµo thÇnkinhvµc¸c sîithÇnkinht¹o
thµnh®¸m rèi
vLípc¬th ênggåm2 lípc¬tr¬n: däctrongvßngngoµi,
gi÷avµliÒnkÒgi÷a2 lípc¬tr¬nlµc¸c tÕbµo thÇnkinh
vµhÖthèngthÇnkinh

7
Sùph¸ttriÓncñac¸c tÕbµo biÓum«
vC¸c tÕbµo tronglípniªmm¹c ® êngtiªuho¸thay®æirÊt
nhanh
vëthùcqu¶n, biÓum«thuéclo¹i xÕpthµnhtÇngcãvÈy,
c¸c tÕbµo nµy ph¸ttriÓnnhanhëd íilípmµngnhµy
vëchuétlípniªmm¹c thùcqu¶n® îcthaymíikho¶ng
gÇn7 ngµy
vC¸c lo¹i tÕbµo niªmm¹c d¹dµy ®æimíitheométtûlÖ
kh¸cnhau
8
* Tuæithätrungb×nh3 -6 ngµy
* V¸chd¹dµy vµc¸c tÕbµo ph©ntiÕtph¸ttriÓnchËmh¬n
so víibiÓum«bÒmÆt. C¸c tÕbµo nµy cãtuæithägÇn3
th¸ng
* ëruétnon, vïngph¸ttriÓnnhanhn»m ëkhetuyÕn
Lieberkuun, niªmm¹c ® îcphñmétlípl«ngnhungh íng
vµo xoangruét
* Trªnlípl«ngnhungcãvil«ngnhung, dµi 0,5 -1,5 mm,
mËt®é10 -40 c¸i /mm2, nhêcãlípnhungmaolµm cho
diÖntÝchbÒmÆtcñaruétnon t¨ng25 lÇn. Tuæithäkho¶ng
4-6 ngµy
* ëruétgiµniªmm¹c kh«ngcãl«ngnhung
+ Ngùa: ruétgiµvµkÕttrµngcãkÝchth íclín.
RuétgiµcãchiÒudµi trungb×nhkho¶ng1,25
m; dung tÝchtõ25 ®Õn30 lÝt
+ Lîn: ruétgiµh×nhtrô, kho¶ng20 -30 cm
dµi vµ8 -10 cm chiÒuréng.

10
1.3 C¨ncøvµothµnhphÇnthøc¨n vµ®Æc®iÓmgi¶i
phÉu® êngtiªuho¸, ®éngvËtcãthÓ® îcchialµmba
nhãm:
v§éngvËt¨n thÞt
+ ThÞthay x¸cchÕt®éngvËtlµthøc¨n chñyÕu
+ Thøc¨n tùnhiªncñachóngbaogåmc¬, c¸cc¬quannéit¹ng,
m¸uvµm«mì.
+ C¸clo¹i thøc¨n nµycãgi¸trÞn¨ngl îngcaovµdÔtiªuho¸.
+ §éngvËt¨n thÞt®·thÝchnghivíilo¹i thøc¨n nµynªn® êngtiªu
ho¸ng¾n vµ®¬n gi¶n.
+ Chúng¨n con måinhanhvµph¶ichêmétthêigiandµimíi¨n b÷a
sau. Nhãmnµycãd¹dµyréng, cãthÓdùtr÷® îcmétl înglín
thøc¨n.
11
v§éngvËt¨n cá
+ Thøc¨n tùnhiªncñanhãmnµylàthùcvËt, chủyếulµcarbohydrat,
nãkh«ngbÞph¸huûbíic¸cenzymdo c¸ctuyÕncu¶® êngtiªu
ho¸tiÕtra.
+ Tuynhiªn® êngtiªuho¸cña®éngvËt¨n cácãthÓtÝchrÊtlínvµ
hÖvi sinhvËtcãthÓphavỡđượccácchấth÷uc¬sang c¸cthµnh
phÇncãkh¶n¨ngtiªuho¸, cungcÊpc¸cchât dinhdưỡngchovËt
chñ.
+ Sùph©ngi¶icñavi sinhvËtdiÔnratrong®iÒukiÖnthiÕuoxy, ® îc
gäilµsùlªnmen.
+ ë®éngvËtnhail¹i vµcaguru, sùph©ngi¶icñavi sinhvËtdiÔnraë
d¹dµytr íc
12
vë®éngvËt¨n cád¹dµy®¬n nh ngùa, lîn, loµigÆmnhÊm,
khoanglªnmen ëphÇncuèi® êngtiªuho¸.
+Sùs¾p xÕpnh vËychophÐpphÇncarbohydratthùcvËtdÔtiªuho¸
cãthÓ® îctiªuho¸ëruétnon, phÇncßnl¹i ® îclªnmen ëruét
sau.
v§éngvËtnhail¹i vµ®éngvËt¨n cád¹dµy®¬n ® îcchiaralµm3
nhãmtrªnc¬sëkh¸cnhauvÒchiÕnl îcdinhd ìng.
* §éngvËt¨n cµnhnon (l¸vµnôlµthøc¨n chñyÕu). Nhãm®éng
vËtnµythÝch¨n qu¶, h¹t, chåi, rÔnon vµl¸. ChóngthÝch¨n phÇn
thùcvËtdÔtiªu ho¸. VÝ dônh thá, tÊtc¶®«ngvËtnhail¹i nhávµ
métvµi®éngvËtnhail¹i lín, nh h ¬u caocævµnhiÒulo¹i h ¬u
nai.

13
* §éngvËt¨n cá(cávµx¬lµthøc¨n chñyÕu).
+ Chóng¨n métl înglínthøc¨n giµux¬, kh¶n¨ngtiªu ho¸thÊp.
Nhãm®éngvËtnµycãdungtÝchkhoanglªn menlín. VÝ dônh
ngùa, bß, tr©u, cõu, hµm·, voi, caguruvµsèl înglínloµilinh
d ¬ng.
* §éngvËttrunggian(thÝchøngvíic¸c lo¹i thøc¨n).
+ Nhãmnµy¨n nhiÒulo¹i thùcvËtkh¸c nhautuútheomïa. Nh÷ng
loµinµysèngëvïngrõngnói, ®ångcá, nh dª, nai, tuÇnléc, l¹c
®µvµmétvµiloµilinhd ¬ng.
v§Æc®iÓmgi¶i phÈu® êngtiªu ho¸®·thÝchnghivíic¸c lo¹i thøc
¨n. vÝdônh ®éngvËt¨n chåinon cãmâmhÑp, m«i vµl ìilinh
®éng, tuyÕnn ícbätlínvµd¹dµytr ícnháh¬n nhãm¨n cávµ
x¬.
14
v§éngvËt¨n t¹p
+ Nhãmnµylinhho¹t h¬n ®éngvËt¨n thÞtvµ¨n cátrong
viÖclùachänthøc¨n.
+ Th«ngth êng®éngvËt¨n t¹p ¨n hoaqu¶, rÔc©y vµc¸c
thµnhphÇnthùcvËtkh¸c, còngnh sèl înglínthøc¨n
cãnguångèc®éngvËt.
+ VÝ dônh lîn, gÊu, ng êi. C¸c loµinµykh¸c nhaulínvÒ
chiÕnl îcdinhd ìngvµcÊut¹o ® êngtiªu ho¸.
+ VÝ dôgÊucã® êngtiªu ho¸ng¾n vµ®¬n gi¶n, nãkh«ng
kh¸c mÊysovíi®éngvËt¨n thÞt. Tuynhiªn, lînvµng êi
cã® êngtiªu ho¸dµi.
15
2. §iÒukhiÓnchøcn¨ngho¹t ®éng® êngtiªuho¸
2.1 §iÒukhiÓnthÇnkinh
v§ êngtiªuho¸® îcph©nbèbëibaphÇncñahÖthÇnkinh
vSùph©nbèhÖgiaoc¶mvµphãgiaoc¶mt¹o thµnhhÖthÇnkinhtõ
ngoµivµo.
vB¶nth©nnéit¹i ® êngtiªuho¸cãhÖth©nkinhbªntronggäilµ
c¸c®¸m rèiruét, ph©nbèëlíph¹niªmm¹c vµgi÷ac¸clípc¬.
vPhÇntr íccu¶® êngtiªuho¸® îcph©nbèbëithÇnkinhmªtÈu
vPhÇnsaucñaruétkÕt® îcph©nbèbëithÇnkinhchËu, cãnguån
gèctõd©ycïng. Sîiphãgiaoc¶mtr ích¹ch tiÕtraacetylcholin
nh métchÊttruyÒntin. ThÇnkinhphãgiaoc¶mkÝchthÝchho¹t
®éngchungcña® êngtiªuho¸.

