Sinh lý ®éng vËt n©ng cao
PhÇn III
sinhlýsinhs¶n
sùthôtinh
Ng êibiªn so¹n:PGS.Ts. NguyÔnB¸Mïi
1. ThµnhthôcvÒtÝnhvµthÓvãc
ü1.1 SùthµnhthôcvÒtÝnh
vMétcon ®ùchoÆcmétcon c¸i®¹t ® îcmøc®éthµnhthôc
tÝnhdôctøclµkhichóngcãkhn¨nggiiphãnggiaotö
(tinhtrïng, trøng) (®Æc®iÓmthønhÊt) vµbiÓulétoµnbéhÖ
qñacñatËptÝnhsinhdôc(giaophèivµxuÊttinh, ®éngdôc
vµchÞu®ùc) (®Æc®iÓmthøhai).
vBiÓuhiÖnthµnhthôcvÒtÝnhcãliªnquanchÆtchÏvíithÓ
träng(r=0,9) h¬nlµvíituæi(r=0,76). ë®éngvËtcãvó,
phÇnlínthµnhthôctÝnhdôckhicon c¸ihËubÞchØ®¹t 30-
70% thÓträngso víitr ëngthµnh(chuétc¸i: 30-40%; bß
c¸i40-50%; cõuc¸i60-70%).
c¬chÕthÇnkinhnéitiÕt
@, Giai®o¹n míisinh
vCãsùbiÕn®æibªntrongvÒchuyÓnho¸: ëcon c¸i: FRF
(Follicle Releasing Factor) ëvïngd íi®åi®iÒukhiÓntuyÕn
yªntiÕtmétl îngnháFSH (Follicle Stimulating Hormone)
vëcon ®ùc: tr íckhithµnhthôccãsùt¨ngtiÕtc¸candrogen
th îngthËnnh ngkÌmtheosùthay®æivÒchÕtiÕtc¸csteroid
th îngthËn. Tr íckhithµnhthôctÝnhdôc, sùphãngthÝchc¸c
gonadotropint ¬ng®èiliªntôc(nh ngcòngcãthêikút¹m
ngõng)
vQua ®iÒuhoµng îcvßngng¾n d ¬ngtÝnh: FSH kÝchthÝch
vïngd íi®åit¨ngtiÕtFRF.
@, Giai®o¹n tiÒnthµnhthôc:
+ §ÇutiÒnthµnhthôc: CãbiÕn®æibªntronghÖnéitiÕtvµc¸cyÕutè
øcchÕëvïngd íi®åi
vCÊutróctiÕpnhËnestrogen ëvïngd íi®åib¾t ®Çuho¹t ®éng
vHaivßng®iÒuhoµng îcsong songho¹t ®éng, nh ngvßngdµi©m
tÝnhcñaestrogen chiÕm u thÕh¬nvßngng îcng¾n d ¬ngtÝnh
cñaFSH. Thêikúnµyt ¬ng ngvíithêikú “Êuth¬”ë®éngvËt.
+ Gi÷atiÒnthµnhthôc: Vßngfeed back ©m tÝnhcñaestrogen kh«ng
cßnchiÕm u thÕn÷a
vDo ®ãc¸cgonadotropin® îctiÕtranhiÒu, më®Çugiai®o¹n tÝch
cùcchothµnhthôctÝnhdôc.
vGiai®o¹n nµyh×nhthµnhvßngfeed back d ¬ngtÝnhcñaestrogen
@, Giai®o¹n cuèitiÒnthµnhthôc:
vDovßngfeed back d ¬ngtÝnhcñaestrogen h×nhthµnh
nªnhµml îngestrogen ®ñkÝchthÝchtrungkhusinhdôc
ëvïngd íi®åi®ÓgiiphãngFRF vµLRF (Lutein
Releasing Factor) theochukú
vTõ®ãchi phèituyÕnyªntiÕtFSH vµLH
vFSHvµLH t¸c®éng®ÕntuyÕnsinhdôc®Ós¶nxuÊtgiao
tövµhormone cña tuyÕnsinhdôc
vB¾t®Çu®¹t ® îcchÝnmuåicñathµnhthôctÝnhdôc
@, Giai®o¹n thµnhthôchoµnchØnh:
vCon ®ùccãtinhtrïngchÝnmuåivµcãkhn¨ngxuÊttinh
vCon c¸icãnangtrøngchÝnvµrôngtrøng
v§Æctr ngcugiai®o¹n nµylµxuÊthiÖnsãngLH g©yrông
trøng
7
MétsèyÕutènhh ëng®Õnthµnhthôc
tÝnhdôc
+ GiíitÝnh: con c¸ith êngsímh¬ncon ®ùc
-Tr©u®ùc: 20-30 th¸ngtuæi; Tr©uc¸i: 18-24 th¸ng
-Ngùa®ùc: 18-20 th¸ngtuæi; Ngùac¸i: 12-18 th¸ngtuæi
-Lîn®ùcngo¹i: 8-9 th¸ngtuæi; Lînc¸ingo¹i: 7-8 th¸ng
tuæi
-Lîn®ùcnéi: 1-2 th¸ngtuæi; Lînc¸inéi: 3-5 th¸ngtuæi
8
+ Gièng:
-Bßvµng®Þaph ¬ngthµnhthôcsím(10-12 th¸ngtuæi) h¬nbß
Zebu (18-24 th¸ngtuæi)
-Gµchotrøngthµnhthôcsímh¬ngµchothÞt: GµAi CËp®Îlóc17
tuÇntuæi, gµRoss 208: ®Îlóc21 tuÇntuæi
+ ChÕ®édinhd ìng: giasóc® îcnu«id ìngtètthµnhthôcsím
h¬ngiasócnu«id ìngkÐm
-Bßc¸ihËubÞHolstein ® îc¨n 100% so víitiªuchuÈnn¨ngl îng
khÈuphÇn: ®éngdôclÇn®Çulóc11 th¸ngtuæi, nÕu® îcnu«itõs¬
sinhchØb»ng62% so víitiªuchuÈnnangl îngkhÈuphÇn®éngdôc
lÇn®Çulóc20 th¸ngtuæi.
+ ThêitiÕt: giasócnhiÖt®íithµnhthôcsímh¬ngiasóc«n ®íi
+ TiÕpxócgi÷a®ùcvµc¸i: giasócc¸ich a thµnhthôcnÕuth êng
xuyªntiÕpxócvíi®ùctr ëngthµnhcòngsímthµnhthôctÝnhdôc
9
1.2 ThµnhthôcvÒthÓvãc
vLµtuæicon vËtph¸ttriÓnvÒngo¹i h×nhvµthÓvãc®¹t tíi
møc®éhoµnchØnh, x ¬ng®·cètho¸hoµntoµn, tÇmvãc
æn®inh.
vVÝdô:
LoµigiasócThµnhthôcvÒtÝnh ThµnhthôcvÒthÓvãc
LînDE 6 -8 th¸ngtuæi 1 n¨m
Lînc¸inéi 3 -5 th¸ngtuæi 6 -8 th¸ngtuæi
Lîn®ùcnéi 1 -2 th¸ngtuæi 6 -8 th¸ngtuæi
10
$ 1, Sinhlýsinhdôc®ùc
I, DÞchhoµn
vHaidÞchhoµncña®éngvËtcãvóph¶idichuyÓnxuèngbaodÞch
hoµn(b×ud¸i) vµogi÷athêikúthai.
vHormone gonadotropinvµandrogen ®iÒukhiÓnqu¸tr×nhsa
xuèngcñadÞchhoµn.
vNÕudÞchhoµnvÉnn»mëxoangbônggäilµÈndÞchhoµn(Èn1
bªnhoÆc2 bªn). Trong®iÒukiÖnnh vËy, kh«ng®¸p øng®uîc
nhiÖt®é®ÆcthïcñadÞchhoµn, mÆcdïchøcn¨ngnéitiÕtcñadÞch
hoµnkh«ngsuygi¶mnh ngcãthÓbÞv«sinh.
+ BiÓum«sinhtinhtrïngchøaèngsinhtinh, cãhailo¹i tÕbµo
c¬b¶n: tÕbµomÇm®angph¸ttriÓnvµnh÷ngtÕbµoSertoli
+ èngsinhtinhcã® êngkÝnh100-200 Micro met, nÕunèitoµn
béèngsinhtinhsÏdµi5 km.
+ TrongmçithuúdÞchhoµnchøamétsèèngsinhtinh, nh÷ng
èngnµy®ævµo12-15 èngtinhth¼ng nhá, råidÉnvµod íidÞch
hoµn.
+ Sau®ãchóng®ævµohÖthèngèngnháxat©m(13-20 èng)
trong®ÇudÞchhoµnphô, tõ®©y ® îcnèivíièngdÉntrong
dÞchhoµnphôch¹y ngo»nnghÌotõ®Çu®Õn®u«idÞchhoµn
phô, råicuèicïng®ævµoèngdÉntinhrangoµi
12
CÊut¹o dÞchhoµn
13
II. Tinhtrïng
14
Tinhtrïngphãng®¹i
15
III, Sinhtr ëngvµph¸tdôccñatÕbµotinh
trïng
vGiai®o¹n sinhs¶n: tõméttÕbµotinhnguyªnnãsinhs¶nb»ng
c¸chnh©n®«i. Môc®Ýchlµt¨ngsèl îngtÕbµo. ¥giai®o¹n nµy
sèl îngNST kh«ngthay®æi.
vGiai®o¹n línlªn(sinhtr ëng): tÕbµotinhnguyªnt¨ngc êng
qu¸tr×nh®ångho¸, lµmchokÝchth íctÕbµoto ra. §Õncuèigiai
®o¹n sinhtr ëngtÕbµoph«i® îcgäilµtinhbµocÊpI (cytI)
vGiai®o¹n thµnhthôc: ®©y lµlÇnph©nchiagi¶mnhiÔm, tõméttÕ
bµol ìngbéi(2n NST) t¹o ra2 tÕbµo®¬n béi(n NST) ) (CytI).
Víi2 lo¹i mangnhiÔms¾c thÓgiíitÝnhkh¸cnhau: NST X vµNST
Y …