Đại học Võ Trường Toản Khoa Y
Giáo trình: Giáo trình Thực hành Mô Học, NBX Y học, Hà Nội (2018)
Chủ biên: PGS.TS. Nguyễn Thị Bình
49
CHƯƠNG 5
DẠ DÀY – RUỘT NON – RUỘT THỪA
5.1. Thông tin chung
5.1.1. Giới thiệu tóm tắt nội dung bài học
Bài học cung cấp kiến thức tổng quát về các loại biểu mô và hình ảnh cấu tạo vi thể của
các biểu mô khi nhìn dưới kính hiển vi.
5.1.2. Mục tiêu học tập
1. Xác định được cơ quan dạ dày, ruột non, ruột thừa dưới kính hiển vi.
2. Phân biệt được 4 tầng mô của dạ dày, ruột non và ruột thừa.
3. Nhận diện các cấu trúc và các loại tế bào có trong lame.
4. Vẽ được hình ảnh cấu tạo vi thể của ống tiêu hóa chính thức khi nhìn dưới kính hiển vi
kèm theo chú thích.
5.1.3. Chuẩn đầu ra
Ứng dụng được các hiểu biết về Mô phôi học vào các môn y học khác để phòng bệnh và
điều trị.
5.1.4. Tài liệu giảng dạy
5.1.4.1. Giáo trình
Bài giảng Mô – Phôi, Khoa Y – Trường Đại học Võ Trường Toản.
5.1.4.2. Tài liệu tham khảo
1. Bộ Y Tế (2007). Mô – phôi: Phần Mô học, NXB Y học, Hà Nội.
2. Trang Thị Ánh Tuyết (2011). Bài Giảng Mô Phôi, NXB Y học, TP. HCM.
3. Trịnh Bình, Đỗ Kính (1994). Bài Giảng Mô Học - Phôi Thai Học, NBX Y học, Hà
NộI.
5.1.5. Yêu cầu cần thực hiện trước, trong và sau khi học tập
Sinh viên đọc trước bài giảng, tìm hiểu các nội dung liên quan đến bài học, tích cực tham
gia thảo luận và xây dựng bài học, ôn tập, trả lời các câu hỏi, trình bày các nội dung cần
giải đáp và tìm đọc các tài liệu tham khảo.
Đại học Võ Trường Toản Khoa Y
Giáo trình: Giáo trình Thực hành Mô Học, NBX Y học, Hà Nội (2018)
Chủ biên: PGS.TS. Nguyễn Thị Bình
50
5.2. Nội dung chính
5.2.1. DẠ DÀY (ĐÁI VỊ)
▪ Yêu cầu:
-
Phân biệt được 4 tầng mô của đáy vị.
-
Phân biệt được 3 lớp của tầng niêm mạc đáy vị.
-
Phân biệt được tế bào chính và tế bào viền của tuyến đáy vị
▪ Cách quan sát
1. Vật kính x10
-
Phân biệt được 4 tầng mô của đáy vị.
-
Phân biệt được 3 lớp của niêm mạc.
• Biểu mô : Mỏng, có một hàng tế bào trụ, bào tương sáng màu.
• Lớp đệm : Dày, có các tuyến đáy vị màu đỏ tím.
• Cơ niêm : Rất rõ, là một dải phẳng bắt màu đò thẫm.
2. Vật kính x40
-
Biểu mô: Trụ đơn, trên mặt biểu mô phủ một lớp chất nhày mỏng, màu hồng. Bào
tương của tế bào biểu mô sáng màu. Nhân hình trứng, nằm sát cực đáy của tế bào.
-
Tuyến đáy vị: Nằm ở lớp đệm, rất sát nhau, chỉ ngăn cách nhau bởi những vách
liên kết mỏng. Thành được tạo bởi 2 loại tế bào:
• Tế bào chính: Xếp thành một hàng liên tục quanh vòng ống. Hình vuông. Nhân
tròn. Bào tương bắt màu tím.
• Tế bào viền: Có kích thước lớn. Hình cầu. Nhân tròn. Bào tương bắt màu đỏ tươi,
nằm rải rác, lồi ra phía ngoài thành ống
Đại học Võ Trường Toản Khoa Y
Giáo trình: Giáo trình Thực hành Mô Học, NBX Y học, Hà Nội (2018)
Chủ biên: PGS.TS. Nguyễn Thị Bình
51
Hình 5.1.1: Niêm mạc dạ dày.
1. Biểu mô;
2. Lớp đệm.
Đại học Võ Trường Toản Khoa Y
Giáo trình: Giáo trình Thực hành Mô Học, NBX Y học, Hà Nội (2018)
Chủ biên: PGS.TS. Nguyễn Thị Bình
52
5.2.2. TÁ TRÀNG
▪ Yêu cầu:
-
Phân biệt được 4 tầng mô của tá tràng.
-
Phân biệt được 3 lớp của tầng niêm mạc.
-
Nhận biết được những đặc điểm riêng của tá tràng :
• Có nhung mao.
• Có 2 loại tuyến: Tuyến Lieberkuhn và tuyến Brunner.
• Cơ niêm chia nhánh.
-
Nhận biết được đám rối thần kinh Auerbach
▪ Cách quan sát
1. Vật kính x10
-
Phân biệt được 4 tầng mô của tá tràng.
-
Phân biệt được 3 lớp của tầng niêm mạc, tìm những nhung mao ruột và các tuyến:
Hình 5.1.2: Tuyến đáy vị
1. Tế bào viền;
2. Tế bào chính
Đại học Võ Trường Toản Khoa Y
Giáo trình: Giáo trình Thực hành Mô Học, NBX Y học, Hà Nội (2018)
Chủ biên: PGS.TS. Nguyễn Thị Bình
53
• Nhung mao ruột: Có hình như ngón tay (thiết đồ dọc) hoặc không nhất định
(thiết đồ ngang), phủ ngoài là biểu mô, bên trong là mô liên kết của lớp đệm.
• Tuyến Lieberkuhn: Nằm ở chân các nhung mao; là những ống dọc, thẳng,
lòng hẹp, thành bắt màu xẫm (thiết đồ dọc) là những ống có lòng hẹp, tròn đều
(thiết đồ ngang)
• Tuyến Brunner: Thường tạo thành thuỳ ớ cả tầng niêm mạc và tầng dưới niêm
mạc. Thành tuyến bắt màu hồng rất nhạt.
• Cơ niêm: Màu đỏ thẫm, chia nhánh xen vào giữa các thuỳ của tuyến Brunner
-
Đám rối thần kinh Auerbach: Nằm giữa 2 lớp của tầng cơ gồm các tế bào hạch
giao cảm lớn , bào tương ưa base, nhân lớn sáng màu, có một hạt nhân lớn và các
sợi tím hơn mô liên kết.
2. Vật kính x40
-
Cấu trúc của nhung mao:
• Biểu mô trụ đơn có 2 loại tế bào: Tế bào hấp thu (sẫm màu), tế bào hình đài (sáng
màu).
• Trục liên kết: Mô liên kết chứa nhiều tế bào limpho, tương bào, mao mạch và các
sợi cơ Brucke
-
Cấu trúc của tuyến Lieberkuhn: Thành lợp bởi biểu mô trụ đơn giống biểu mô phủ
nhung mao.
-
Cấu trúc của tuyến Brunner: Thành lợp bởi biểu mô vuông đơn, bào tương các tế
bào sáng, nhân nằm sát đáy của tế bào.
