Bài giảng Tiêu chuẩn chất lượng nước và kỹ thuật quan trắc chất lượng nước (Bài 5)

BÀI 5. TIÊU CHUN V CHT LƯNG NƯC VÀ MT S KỸ

THUẬT QUAN TRẮC CHT LƯNG NƯC

Ths. Trần Thị Tuyết Hạnh

Email: tth2@hsph.edu.vn

ĐT: 0912955078

MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi kết thúc bài học, sinh viên có thể:

1. Trình bày được các tiêu chuẩn chất lượng nước ăn uống, sinh

hoạt và chất lượng nước thải

2. Trình bày được ý nghĩa, nguyên tc và qui trình xác định mt

số ch tiêu cơ bản v chất lượng nước.

3. Thao tác được chnh xác mt số kỹ thuật đo lường chất lượng

nước

4. Nhận định được kt quả xt nghim và rèn luyn tác phong cẩn

thận, t m và tnh trung thực trong thực hin xt nghim.

I. MT S QUY CHUN, TIÊU CHUN, HƯNG

DẪN V CHT LƯNG NƯC

1.1. QCVN 01 – QCKTQG về Chất lượng Nước ăn uống

B trưởng B Y t ban hành theo Thông tư số: 04/2009/TT - BYT

ngày 17 tháng 6 năm 2009.

Quy chuẩn quy định mức giới hạn các ch tiêu chất lượng đối với

nước dùng để ăn uống, nước dùng cho các cơ sở để ch bin TP

109 chỉ tiêu, chia thành 6 nhóm:

32 ch tiêu cảm quan và thành phần vô cơ

24 ch tiêu thuc nhóm hàm lượng của các chất hữu cơ

32 ch tiêu thuc nhóm hoá chất bảo v thực vật

17 ch tiêu nhóm hoá chất khử trùng và sản phẩm phụ

2 ch tiêu v mức nhiễm xạ

2 ch tiêu v vi sinh vật 3

1.2. QCVN 02:2009/BYT Quy chuẩn Kỹ thuật

Quốc gia về Chất lượng Nước sinh hoạt

B trưởng B Y t ban hành theo Thông tư số: 05/2009/TT - BYT

ngày 17 tháng 6 năm 2009

Giới hạn các ch tiêu chất lượng đối với nước sử dụng cho mục

đch sinh hoạt thông thường không sử dụng để ăn uống trực tip

hoặc dùng cho ch bin thực phẩm tại các cơ sở ch bin TP

Đối tượng áp dụng:

các cơ quan, tổ chức, cá nhân và h gia đình khai thác, kinh doanh nước sinh

hoạt, bao gồm cả các cơ sở cấp nước tập trung dùng cho mục đch sinh hoạt

có công suất dưới 1.000 m3/ngày (cơ sở cung cấp nước)

các cá nhân và h gia đình tự khai thác nước để sử dụng cho mục đch sinh

hoạt

1.2. QCVN 02:2009/BYT Quy chuẩn Kỹ thuật

Quốc gia về Chất lượng Nước sinh hoạt

14 ch tiêu liên quan tới: màu sc, mùi vị,

đ đục, clo dư, pH, hàm lượng Amoni,

hàm lượng st tổng số, ch số

pecmanganat, Đ cứng tnh theo CaCO3

(*), Hàm lượng Clorua(*), Hàm lượng

Florua, Hàm lượng Asen tổng số,

Coliform tổng số, E. coli hoặc Coliform

chịu nhit

10 ch tiêu có mức đ giám sát thuc

nhóm A và 4 ch tiêu thuc nhóm B

Bảng 1

1.3. QCVN 08 : 2008/BTNMT Quy chuẩn Kỹ

thuật Quốc gia về Chất lượng Nước mặt

Ban soạn thảo QCKTQG v chất lượng nước biên soạn, Tổng cục

Môi trường và Vụ Pháp ch trình duyt, ban hành theo Quyt

định của B trưởng B TNMT

Quy định giá trị giới hạn của các thông số v chất lượng nước mặt

áp dụng để đánh giá và kiểm soát chất lượng của nguồn nước mặt

và làm căn cứ cho vic bảo v và sử dụng nước phù hợp.

Nước mặt (nước chảy qua hoặc đọng lại trên mặt đất): sông, suối,

kênh, mương, khe, rạch, hồ, ao, đầm,….

32 ch tiêu v cảm quan, lý học, hóa học và vi sinh,

Mục đch sử dụng của nguồn nước:

A1: sinh hoạt + A2, B1, B2; A2: sinh hoạt nhưng phải xử lý + B1, B2

B1: tưới tiêu, thủy lợi + B2; B2: giao thông thủy + khác

1.4. QCVN 09:2008/BTNMT Quy chuẩn Kỹ

thuật Quốc gia về Chất lượng Nước ngầm

Do Ban soạn thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia v chất lượng nước

biên soạn, Tổng cục Môi trường và Vụ Pháp ch trình duyt, ban

hành theo Quyt định của B trưởng B TNMT.

Quy định giá trị giới hạn các thông số chất lượng nước ngầm, áp

dụng để đánh giá và giám sát chất lượng nguồn nước ngầm, làm

căn cứ để định hướng cho các mục đch sử dụng nước khác nhau.

Nước ngầm là nước nằm trong các lớp đất, đá ở dưới mặt đất.

Gồm 26 ch tiêu v cảm quan, lý học, hóa học và vi sinh.

Áp dụng thay th cho TCVN 5944:1995 -Chất lượng nước - Tiêu

chuẩn chất lượng nước ngầm

2. Mt s quy chun k thut quc

gia v nưc thải

QCVN 24: 2009/BTNMT Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v

nước thải công nghip

QCVN 14: 2008/BTNMT Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v

nước thải sinh hoạt

QCVN 25: 2009/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia v nước

thải của bi chôn lấp chất thải rn

II. MT S KỸ THUẬT ĐO LƯNG CHT

LƯNG NƯC

1. Gii thiu chung

Chuẩn Quốc gia v TTYTDP tnh, TP trực thuc trung ương

(2008-2015): cán b của các TTYTDP có nhim vụ giám sát chất

lượng nước theo quy định tại thông tư số 15/2006/TT-BYT

Kiểm tra định kỳ hàng tháng đối với các nhà máy nước, trạm cấp

nước tập trung cho cụm dân cư >= 500 người

6 tháng mt lần đối với: các trạm cấp nước tập trung cho cụm dân

cư < 500 người, các hình thức cấp nước HGĐ, nhà tiêu HGĐ.

Kiểm tra đt xuất: khi bt đầu khai thác, sử dụng nguồn nước, khi

có nguy cơ ô nhiễm và khi có yêu cầu của các cơ quan chức năng.

1. Gii thiu chung

Trong quá trình thực hin các kỹ thuật đo lường chất lượng

nước, sinh viên cần:

ghi chp các bước tin hành, kt quả thu được, những nhận xt bình

luận.

Trong và sau các buổi thực hành, sinh viên cần vit và np bản

báo cáo

An toàn trong labo

Ví dụ v labo SKMT

2. K thut xc đnh đ pH trong nưc

 Mc đch:

Xác định đ pH của nước.

SV cần trình bày được nguyên tc và

phương pháp xác định đ pH của nước; thực

hin được các thao tác kỹ thuật; học cách

nhận định kt quả, rèn luyn tác phong cẩn

thận, t m và tnh trung thực trong xt

nghim.

Cơ s l thuyết:

pH là đ axit hay đ chua của nước.

Ảnh hưởng tới điu kin sống bình thường

của các sinh vật nước.

pH là mt trong các ch số quan trọng trong

giám sát chất lượng nước

Có thể xác định bằng phương pháp đin hoá,

chuẩn đ hoặc các loại thuốc thử khác nhau.

2. K thut xc đnh đ pH trong nưc

Thiết bị dng c cần thiết

Bình mẫu, dung tch tối thiểu 500 ml, đáy bằng và làm bằng thuỷ tinh kim thấp,

th dụ bosilicat. Các bình bằng chất dẻo phải không thấm kh.

Nhit k, thang chia đn 0,50C.

pH - mét

Đin cực thuỷ tinh và đin cực so sánh.

Lấy mẫu

Giá trị pH có thể thay đổi nhanh chóng do các quá trình hoá học, vật lý, sinh học

trong mẫu nước cần đo pH càng sớm càng tốt, không để quá 6 giờ sau khi lấy

mẫu (xem ISO 5667-3).

Có thể tráng bình bằng nước sẽ lấy mẫu rồi nhúng nó vào mẫu nước, nạp đầy

nước, tránh xoáy mạnh. Đuổi ht bọt kh khỏi mẫu bằng cách lc nhẹ, đậy bình.

Tránh thay đổi nhit đ và trao đổi kh với kh quyển.

2. K thut xc đnh đ pH trong nưc

Cách tiến hành: sẽ được hướng dẫn tại buổi thực hành

Báo cáo kết quả:

Trch dẫn tiêu chuẩn TCVN 6492 –1999;

Nhận dạng mẫu, địa điểm, thời gian, phương pháp lấy mẫu và khoảng thời

gian từ lấy mẫu đn phân tch;

Báo cáo kt quả pH đn hai số sau dấu phẩy và báo cáo nhit đ thực hin

php đo. Ví dụ pH 7,25; đo ở 18,50C trong phòng th nghim 2 giờ sau khi

lấy mẫu;

Những sai lch khỏi phương pháp này và mọi tình huống có thể ảnh

hưởng đn kt quả;

Đối với nước mưa cần nói rõ thời gian thu thập mẫu.

2. K thut xc đnh đ pH trong nưc

http://www.youtube.com/watch?v=ipgpDgiJ3BQ

http://www.youtube.com/watch?v=PhXxWAD--

E0&feature=related

3. Xc đnh đ kim trong nưc sinh hoạt

Mc đch

Giúp xác đ kim trong nước sinh hoạt.

Sinh viên cần trình bày được nguyên tc và phương pháp, thực hin được

các thao tác kỹ thuật, nhận định kt quả, rèn luyn tác phong cẩn thận, t

m và tnh trung thực trong xt nghim.

Ni dung của phương pháp xác định đ kim của nước sinh hoạt: áp

dụng theo Thưng quy k thut YHLD-VSMT-SKTH của Vin Y học lao

đng và v sinh môi trường (2002).

Cơ s l thuyết:

Là khả năng trung hòa axit của nước.

Chủ yu gây ra do các ion cacbonat, bicacbonat, hydroxit.

Là ch tiêu được quan tâm nhiu trong tưới tiêu và xử lý nước

Được biểu thị bằng số ml đương lượng gam axit tiêu tốn ứng với mt lt

nước.

3. Xc đnh đ kim trong nưc sinh hoạt

Nguyên tắc

Dựa vào phản ứng trung hoà của các ion kim trong nước với axit chuẩn.

Dùng ch thị màu hay đo pH để xác định điểm tương đương.

Ảnh hưởng bởi: xà phòng, dầu hoả, cặn lơ lửng gây khó nhận bit điểm

tương đương, nên dùng máy đo pH.

Dng c -thiết bị

Pipet, Buret; cốc thủy tinh 100ml; bình tam giác 250ml; máy đo pH

Hoá chất

Dung dịch chuẩn axit H2SO40,1N hay HCl 0,1N: 2,8ml axit H2SO4đậm đặc

(d = 1,84) hay 8,3ml HCl đậm đặc pha thành 1 lt. Chuẩn lại bằng dung dịch

NaOH 0,1N

Dung dịch ch thị metyl da cam 0,5%; Dung dịch phenolphtalein 0,5% 16

3. Xc đnh đ kim trong nưc sinh hoạt

Tiến hành: sẽ được hướng dẫn tại buổi thực hành

Nhận định kết quả: Đ kim được phản ánh qua ch số pH và

liên quan đn đ cứng mt cách t l thuận. Trong nước thiên

nhiên đ kim thường không cao quá 200mg CaCO3/lt, trừ

nước khoáng.

Measuring total alkaline

4. K thut xc đnh đ cng toàn phn ca

nưc bng chun đ edta

Mc đch

Giúp xác định tổng canxi và magiê trong nước.

Sinh viên cần hiểu rõ được ý nghĩa, nguyên tc, qui trình, cách thao tác chnh

xác kỹ thuật xác định đ cứng bằng phương pháp chuẩn đ tại phòng th

nghim, nhận định kt quả, rèn luyn tác phong cẩn thận, t m và tnh trung thực

trong xt nghim.

Ni dung của phương pháp xác định đ cứng toàn phần bằng chuẩn đ edta:

Thưng quy k thut YHLD-VSMT-SKTH của Vin Y học lao đng và v sinh

môi trường (2002).

Cơ s l thuyết

Đ cứng của nước: chủ yu do ion Ca2+ và Mg2+

Hai loại: cứng cacbonat và cứng không cacbonat.

Có liên quan chặt chẽ tới đ kim của nước và tương tự đ kim, đ cứng của

nước cũng được biểu thị bằng lượng CaCO3 tương ứng hoặc bằng đ Đức. 18

4. K thut xc đnh đ cng toàn phn ca

nưc bng chun đ edta

Dng c - thiết bị cần thiết

Pipet loại 5ml

Buret

Bình định mức 25ml, 200ml, 1000ml

Cốc thủy tinh 100ml

Bình tam giác 125ml

Hoá chất cần thiết

Dung dịch chuẩn Trilon B 0,1N:

Dung dịch chuẩn Trilon B 0,02N

Dung dịch Canxi chuẩn 1ml = 1mg CaCO3

Dung dịch đm pH = 10

Dung dịch ch thị màu Eriocrom T đen 19

4. K thut xc đnh đ cng toàn phn ca nưc

bng chun đ edta

Tiến hành: sẽ được hướng dẫn tại buổi thực hành

Tnh kết quả

Theo CaCO3 = V x 1000/ ml mẫu (mg/l). 1ml dung dịch EDTA 0,02N

= 1mg CaCO3.

Theo đ Đức = V x 1,1235; Trong đó: V: thể tch dung dịch chuẩn

Trilon B 0,02N phản ứng.

Nhận định kết quả

Mẫu nước có đ cứng tnh theo CaCO3> 150mg/l là nước cứng

Hàm lượng CaCO3> 300mg/l là nước rất cứng.

Đo đ cứng toàn phần

•http://www.youtube.com/watch?v=gNw9leH

a1E0&feature=related

•Total hardness test kit

5. K thut xc đnh chỉ tiêu tng cht rn hoà

tan (TDS)

Cơ s l thuyết

Total Dissolved Solids (TDS) là tổng số các ion mang đin tch (khoáng chất,

muối hoặc kim loại) tồn tại trong mt thể tch nước nhất định thường được

biểu thị bằng mg/lt hoặc ppm (phần triu).

Thường được lấy làm cơ sở ban đầu để xác định mức đ sạch của nguồn

nước. TDS trong mẫu nước được xác định bằng cách lọc mt thể tch chnh

xác mẫu nước thải qua giấy lọc, phần nước trong thu được sau khi lọc mẫu

được cho bay hơi cách thủy thu được phần cặn còn lại sau bay hơi. Khối

lượng cặn này chnh là lượng cặn hòa tan tổng số có trong thể tch nước lấy

phân tch ban đầu, qui ra hàm lượng cặn lơ lửng trong 1 lt nước mẫu.

Dng c và hoá chất: Tủ sấy, cân phân tch, đ chnh xác 0,1 mg,

bp cách thủy, bình hút ẩm, phễu lọc, giấy lọc không tro

V dụ v TDS 22

5. K thut xc đnh chỉ tiêu tng cht rn hoà

tan (TDS)

Cách tiến hành

Lấy mt thể tch nước nghiên cứu từ 100 –250 ml đem lọc.

Phần nước lọc được cho vào mt bát sứ đ sấy đn khối lượng không đổi

và cân trước có khối lượng p, cho bay hơi trên nồi cách thuỷ rồi sấy ở

nhit đ 1030C –1050C đn khối lượng không đổi.

Để ngui ở bình hút ẩm.

Cân bát có cặn được khối lượng p’. Cân ngay sau khi ngui càng sớm

càng tốt.

5. K thut xc đnh chỉ tiêu tng cht rn hoà

tan (TDS)

Nhận định kết quả

WHO, US EPA và Vit Nam: TDS <=1000 mg/l đối với nước ăn uống,

sinh hoạt.

TDS càng nhỏ chứng tỏ nước càng tinh khit,

Nguồn nước có TDS cao chưa chc đ là không an toàn vì nó có thể

chứa nhiu ion có lợi cho sức khỏe.

Các nguyên nhân gây ra sai số bao gồm: nhit đ sấy bát sứ cách thủy

trước khi lọc mẫu và sau khi lọc mẫu khác nhau có thể gây sai số dương

hoặc âm trong kt quả. Ngoài ra bát sứ không được sấy đn khối lượng

không đổi, do vậy khi cân khối lượng bát sẽ thay đổi liên tục cũng là

nguyên nhân gây sai số dương hoặc âm trong kt quả.

6. K thut xc đnh DO, BOD và COD

Mc đch

Giúp sinh viên hiểu rõ bản chất của các ch tiêu DO, BOD, COD trong

đánh giá chất lượng nước.

Bài thực hành giúp sinh viên xác định các ch tiêu DO, BOD và COD

trong mẫu nước / nước thải

Thực hiện

7. K thut xc đnh tng s coliforms và E.

coli bng phương php MPN

Mc đch

Nhằm hiểu rõ được ý nghĩa và qui trình xác định tổng số

coliforms và E. coli trong mẫu nước bằng phương pháp

MPN (Most probable number)

Cơ s l thuyết

Nước ăn uống và sinh hoạt có thể bị nhiễm các vi sinh vật

từ phân người và phân đng vật.

Sự có mặt của coliform trong nước được xem là mt ch số

v sự tinh khit của nước.

~11% các vi khuẩn coliform tìm thấy trong phân người là

vi khuẩn Escherichia coli (E. coli), Đây được xem là

sinh vật ch thị

Khoảng 4% những người bị nhiễm E. coli mc bnh tiêu

chảy.

Tiến hành th nghiệm

Câu hỏi đánh giá cuối bài

1. Có 16 ch tiêu liên quan quy định giá trị giới hạn cho php trong Quy chuẩn

Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước sinh hoạt (QCVN 02:2009/BYT).

Đúng Sai

(Hãy đánh dấu X vào 1 trong 2 ô trên)

2. Theo tiêu chuẩn ISO 5667-3, để đo đ pH cần thực hin xt nghim trong

vòng tối đa 24 giờ sau khi lấy mẫu.

Đúng Sai

(Hãy đánh dấu X vào 1 trong 2 ô trên)

3. Đ cứng của nước thường gây ra bởi sự có mặt của:

A. Ion Ca2+ , Clo-, Mg2+

B. Ion Ca2+, Mn2+, Fe1+

C. Ca2+, Mg2+

D. Fe3+, Mg2+

(Hãy chọn một chữ cái tương ứng với ý đúng nhất) 27

Tài liu tham khảo

1. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2008, QCVN 09:

2008/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước ngầm, B Tài nguyên Môi

trường.

2. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2008, QCVN 10:

2008/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước ven bờ, B Tài nguyên Môi

trường.

3. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2008, QCVN 11:

2008/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước thải Công nghip ch bin

thuỷ sản, B Tài nguyên Môi trường.

4. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2008, QCVN 12:

2008/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước thải Công nghip giấy và

bt giấy, B Tài nguyên Môi trường.

5. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2008, QCVN 13:

2008/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước thải Công nghip dt may,

B Tài nguyên Môi trường.

6. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2008, QCVN 14:

2008/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước thải sinh hoạt, B Tài

nguyên Môi trường.

Tài liu tham khảo

1. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2009, QCVN 24:

2009/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước thải Công nghip, B Tài

nguyên Môi trường.

2. Ban Soạn thảo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng nước 2009, QCVN 25:

2009/BTNMT – Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia v Chất lượng Nước thải của Bi chôn lấp chất

thải rn, B Tài nguyên Môi trường.

3. Cục Y t dự phòng và Môi trường 2009, QCVN 01:2009/BYT - Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia

v Chất lượng Nước ăn uống, B Y t.

4. Cục Y t dự phòng và Môi trường 2009, QCVN 02:2009/BYT - Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia

v Chất lượng Nước sinh hoạt, B Y t.

5. Trần Quang Toàn, Võ Thị Minh Anh, Lê Thái Hà và cng sự 2010, Tài liu tp huấn – Một s

k thut xt nghim hoá lý nước, Vin Y học lao đng và V sinh môi trường.

6. Trần Văn Nhân, Ngô Thị Nga, Quy trình xử lý công ngh nước thải, Nhà xuất bản Khoa học kỹ

thuật, 2005

7. Vin Y học lao đng và v sinh môi trường, Thưng quy k thut YHLĐ-VSMT-SKTH, nhà xuất

bản Y học, 2002.

8. World Health Organization 2006, Guidelines for drinking-water quality, 3rd Edition. 29

Bài giảng Bài 5: Tiêu chuẩn về chất lượng nước và một số kỹ thuật quan trắc chất lượng nước

Nội dung bài giảng giúp sinh viên biết được các tiêu chuẩn chất lượng nước ăn uống, sinh hoạt và chất lượng nước thải; ý nghĩa, nguyên tắc và quy trình xác định một số chi tiêu cơ bản về chất lượng nước.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi