Báo cáo khoa học:
Năng suất sinh sản của lợn nái Yorkshire và
Landrace nuôi tại các cơ sở giống miền Bắc
T¹p chÝ KHKT N«ng nghiÖp, TËp 1, sè 2/2003
113
n¨ng suÊt sinh s¶n cña lîn n¸i Yorkshire vµ Landrace
nu«i t¹i c¸c c¬ së gièng miÒn B¾c
Reproductive performance of Yorkshire and Landrace sows raised at breeding
farms in the North of Vietnam
§Æng Vò B×nh
1
Summary
A survey was conducted to determine reproductive performance of Yorkshire and
Landrace sows raised at breeding farms in northern Vietnam. A total of 3876 litters of
1392 Yorshire sows and 678 litters of 201 Landrace sows from 7 breeding farms in the
period from 1996 to 2001 were analyzed using general linear models. In the present
paper, repeatability and statistical parameters of litter traits of the sows are presented
and compared with the respective figures obtained during the period from 1987 to 1993.
Farm, year, season, litter and breed effects were also analyzed. In addition, two formulae
were set up for correcting litter weight at 21 days and 30 days of age.
Key words: Yorkshire, Landrace, sows, litter, reproduction
1. §Æt vÊn ®Ò
1
Yorkshire vµ Landrace lµ 2 gièng lîn
ngo¹i chñ yÕu ®−îc nu«i ®Ó nh©n thuÇn vµ
lai kinh tÕ trong s¶n xuÊt ch¨n nu«i ë n−íc
ta. Trong 5 n¨m gÇn ®©y, mét sè nghiªn
cøu ®A ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò tÝnh n¨ng s¶n
xuÊt cña lîn n¸i ngo¹i (§Æng Vò B×nh,
1999 ; Vâ Sinh Huy, 2000). Tuy nhiªn c¸c
nghiªn cøu nµy chØ tiÕn hµnh t¹i c¸c ®Þa
®iÓm nhÊt ®Þnh, ch−a cã ®−îc mét sù ®¸nh
gi¸ tæng quan vÒ t×nh h×nh n¨ng suÊt cña
®µn lîn n¸i ngo¹i hiÖn ®ang ®−îc nu«i ë
c¸c tØnh miÒn B¾c.
Nghiªn cøu mµ chóng t«i thùc hiÖn
nh»m ®¸nh gi¸ mét c¸ch kh¸ ®Çy ®ñ vÒ
hiÖn tr¹ng n¨ng suÊt sinh s¶n cña ®µn n¸i
Yorkshire vµ Landrace nu«i ë c¸c c¬ së
gièng ë c¸c tØnh phÝa B¾c, cung cÊp c¸c t−
liÖu cho viÖc x©y dùng c¸c gi¶i ph¸p kü
thuËt ®¸nh gi¸ chän läc vµ c«ng t¸c qu¶n
lý gièng lîn ë c¸c tØnh miÒn B¾c.
1
Bé m«n Di truyÒn gièng, Khoa Ch¨n nu«i Thó y
2. vËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p
nghiªn cøu
§èi t−îng nghiªn cøu: lîn n¸i
Yorkshire vµ Landrace nu«i t¹i XÝ nghiÖp
gièng vËt nu«i Mü Hµo (H−ng Yªn), N«ng
tr−êng quèc doanh An Kh¸nh (Hµ T©y),
Trung t©m gièng vËt nu«i Phó LAm (Hµ
T©y), c¸c xÝ nghiÖp lîn gièng D©n QuyÒn,
Yªn §Þnh, Thä Xu©n, Ho»ng Ho¸ (Thanh
Ho¸).
Thu thËp c¸c sè liÖu n¨ng suÊt sinh s¶n
cña 3876 løa ®Î thuéc 1.392 n¸i
Yorkshire, 678 løa ®Î thuéc 201 n¸i
Landrace trong kho¶ng thêi gian tõ 1996
tíi 2001.
Sö dông c¸c ch−¬ng tr×nh SAS, Excel,
Statgraphic ®Ó:
- TÝnh to¸n c¸c tham sè thèng kª ®èi víi
c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt sinh s¶n;
- Ph©n tÝch c¸c nh©n tè ¶nh h−ëng theo m«
h×nh:
Y
ijklmn
= G
i
+ T
j
+ N
k
+ V
l
+ L
m
+ e
n
N¨ng suÊt sinh s¶n cña lîn n¸i ...
114
Trong ®ã:
Y
ijklmn
: n¨ng suÊt cña con vËt
G
i
: ¶nh h−ëng cña gièng
T
i
: ¶nh h−ëng cña tr¹i gièng
N
k
: ¶nh h−ëng cña n¨m
L
m
: ¶nh h−ëng cña løa ®Î
e
n
: ¶nh h−ëng cña nh©n tè ngÉu nhiªn;
- ¦íc tÝnh hÖ sè lÆp l¹i
- TÝnh to¸n hiÖu chØnh khèi l−îng toµn æ,
khèi l−îng trung b×nh lîn con cai s÷a theo
sè ngµy cai s÷a.
3. kÕt qu¶ vµ th¶o luËn
KÕt qu¶ cho thÊy, trung b×nh lîn n¸i
Yorkshire vµ Landrace trªn 13 th¸ng tuæi
sÏ ®Î løa ®Çu, mçi n¨m cho 2 løa ®Î. Tû lÖ
nu«i sèng tíi cai s÷a trung b×nh ®èi víi
lîn Yorkshire lµ 85,1%, ®èi víi lîn
Landrace lµ 83,7%, trung b×nh mçi lîn n¸i
Yorkshire s¶n xuÊt ®−îc 16,5 lîn con cai
s÷a/n¨m, mçi lîn n¸i Landrace s¶n xuÊt
®−îc 16,58 lîn con cai s÷a/n¨m.
Nh÷ng chØ tiªu trªn cho thÊy n¨ng suÊt
sinh s¶n cña lîn n¸i Yorkshire vµ
Landrace ë møc ®é thÊp so víi n¨ng suÊt
cña c¸c n−íc ch¨n nu«i tiªn tiÕn. Tuy
nhiªn, n¨ng suÊt nµy ®A t¨ng h¬n so víi
n¨ng suÊt trung b×nh cña nh÷ng n¨m tr−íc
®ã. So víi theo dâi cña chóng t«i trong
kho¶ng thêi gian tõ 1987 tíi 1993 (§Æng
B¶ng 1
. C¸c tham sè thèng kª vÒ c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt sinh s¶n cña ®µn lîn n
¸i
Yorkshire vµ Landrace
YORKSHIRE LANDRACE
Gièng
TÝnh tr¹ng n
X
± m
x
Cv% n
X
± m
x
Cv%
Sè con ®Î ra (con) 3875 10,12±0,03 20,85
680
10,41±0,08 20,64
Sè con cßn sèng (con) 3875 9,70±0,03 20,40
680
9,91±0,08 19,88
Sè con ®Ó nu«i (con) 3875 9,12±0,02 16,00
679
9,23±0,05 15,32
Sè con 21 ngµy tuæi (con) 3820 8,61±0,02 16,88
671
8,64±0,05 15,94
Sè con cai s÷a (con) 3766 8,25±0,02 18,20
662
8,29±0,06 17,30
Khèi l−îng toµn æ s¬ sinh
(kg) 3872 12,41±0,04 21,98
680
12,96±0,10 20,59
Khèi l−îng toµn æ 21 ngµy
tuæi (kg) 3817 41,59±0,15 22,41
671
41,68±0,31 19,41
Khèi l−îng toµn æ cai s÷a
60 ngµy tuæi (kg) 1241 120,00±0,64 18,65
171
120,99±2,05 22,19
Khèi l−îng TB 1 lîn con s¬
sinh (kg/con) 3872 1,28±0,00 12,48
680
1,31±0,01 12,08
Khèi l−îng TB 1 lîn 21
ngµy tuæi (kg/con) 3816 4,85±0,01 16,47
671
4,86±0,03 16,43
Khèi l−îng TB 1 lîn cai
s÷a 60 ngµy tuæi (kg/con) 1239 15,24±0,04 10,18
171
14,81±0,12 10,77
Tuæi ®Î løa ®Çu (ngµy) 428 395,33±2,45 12,81
113
401,15±3,80 10,06
Kho¶ng c¸ch løa ®Î (ngµy) 2220 183,85±0,79 20,21
448
179,62±1,42 16,71
Thêi gian mang thai (ngµy)
2870 114,20±0,03 1,40 370
114,19±0,08 1,35
§Æng Vò B×nh
115
Vò B×nh, 1995), sè con ®Î ra cßn sèng ®A
t¨ng h¬n 1 con (0,37 con/æ ®èi víi lîn
Yorkshire vµ 1,3 con/æ ®èi víi lîn
Landrace), sè con cai s÷a còng t¨ng h¬n 1
con (0,63 con/æ ®èi víi lîn Yorkshire vµ
1,36 con/æ ®èi víi lîn Landrace), sè løa
®Î/n¸i/n¨m t¨ng 0,2; sè con cai
s÷a/n¸i/n¨m t¨ng 2,5 con (2,75 ®èi víi lîn
Yorkshire vµ 2,33 ®èi víi lîn Landrace).
Cã thÓ nh÷ng thay ®æi vÒ chÕ ®é qu¶n lý,
chÕ ®é dinh d−ìng lµ nh÷ng nguyªn nh©n
c¬ b¶n cña chuyÓn biÕn nµy.
B¶ng 2 cho thÊy sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c
tr¹i gièng lµ nh©n tè quan träng nhÊt nh
h−ëng tíi tÊt c¶ c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt cña
lîn n¸i sinh s¶n, tÊt c¶ sù sai kh¸c ®Òu cã
ý nghÜa thèng kª ë møc ®é P<0,001.
Nh©n tè løa ®Î lµ nh©n tè quan träng
thø hai ¶nh h−ëng tíi c¸c chØ tiªu n¨ng
suÊt sinh s¶n, hÇu hÕt sù sai kh¸c còng ®Òu
cã ý nghÜa thèng kª ë møc ®é P<0,001,
møc sai kh¸c thèng kª thÊp h¬n mét chót
®èi víi c¸c tÝnh tr¹ng khèi l−îng trung
b×nh 1 lîn con ë c¸c løa tuæi cai s÷a 30, 35
vµ 60 ngµy tuæi (P<0,01 vµ P<0,05). Thêi
gian mang thai kh«ng chÞu ¶nh h−ëng bëi
løa ®Î (P>0,05).
Nh©n tè n¨m ¶nh h−ëng chñ yÕu tíi c¸c
chØ tiªu khèi l−îng toµn æ vµ khèi l−îng
trung b×nh 1 lîn con còng nh− ®èi víi sè
con ®Ó nu«i vµ nu«i sèng ë c¸c giai ®o¹n
tiÕp theo. Nh©n tè gièng chØ ¶nh h−ëng tíi
chØ tiªu sè con ®Î ra vµ khèi l−îng toµn æ
còng nh− khèi l−îng trung b×nh 1 lîn con
s¬ sinh. Nh©n tè mïa vô hÇu nh− kh«ng
g©y ¶nh h−ëng cã ý nghÜa thèng kª ®èi víi
hÇu hÕt c¸c chØ tiªu n¨ng suÊt sinh s¶n cña
lîn n¸i Yorkshire vµ Landrace.
B¶ng 2
. Møc ®é ¶nh h−ëng cña c¸c nh©n tè ®Õn c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt sinh s¶n
cña ®µn lîn n¸i Yorkshire vµ Landrace
TÝnh tr¹ng Tr¹i Gièng
N¨m
Mïa vô
Løa
Sè con ®Î ra *** * NS NS ***
Sè con cßn sèng *** NS NS NS ***
Sè con ®Ó nu«i *** NS ** NS ***
Sè con 21 ngµy tuæi *** NS *** NS ***
Sè con cai s÷a *** NS *** NS ***
Khèi l−îng toµn æ s¬ sinh *** ** *** NS ***
Khèi l−îng toµn æ 21 ngµy tuæi *** NS *** NS ***
Khèi l−îng toµn æ cai s÷a 35 ngµy tuæi *** NS ** NS ***
Khèi l−îng toµn æ cai s÷a 60 ngµy tuæi *** NS *** NS ***
Khèi l−îng TB 1 lîn con s¬ sinh *** * *** NS ***
Khèi l−îng TB 1 lîn 21 ngµy tuæi *** NS NS NS ***
Khèi l−îng TB 1 lîn cai s÷a 60 ngµy tuæi *** NS *** NS *
Tuæi ®Î løa ®Çu *** NS NS
Kho¶ng c¸ch løa ®Î *** NS NS NS ***
Thêi gian mang thai *** NS NS NS
NS: Kh«ng cã ý nghÜa (P> 0,05) **P < 0,01
*P < 0,05 ***P < 0,001
N¨ng suÊt sinh s¶n cña lîn n¸i ...
116
C¸c sè liÖu bng 3 cho thÊy, nh×n
chung, hÖ sè lÆp l¹i c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng
suÊt sinh s¶n cña lîn n¸i ®Òu cã gi¸ trÞ
t−¬ng ®èi thÊp, trong kho¶ng tõ 0,1 - 0,2,
t−¬ng tù nh− c¸c tÝnh to¸n cña t¸c gi¶
NguyÔn V¨n §øc vµ céng sù ( 2002).
C¸c tÝnh tr¹ng sè con trong æ cña lîn
n¸i Yorkshire cã hÖ sè lÆp l¹i trong
kho¶ng 0,10 tíi 0,15 vµ cã xu h−íng gi¶m
dÇn theo løa tuæi cña lîn con. C¸c tÝnh
tr¹ng khèi l−îng toµn æ lîn con cña lîn
n¸i Yorkshire cã hÖ sè lÆp l¹i trong
kho¶ng 0,12 tíi 0,28, xu h−íng gi¶m dÇn
theo løa tuæi cña lîn con kh«ng ®−îc râ
nÐt nh− ®èi víi tÝnh tr¹ng sè con trong æ.
So víi lîn n¸i Yorkshire, gi¸ trÞ hÖ sè
lÆp l¹i c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt sinh s¶n
cña lîn n¸i Landrace th−êng thÊp h¬n ®«i
chót vµ kh«ng thÓ hiÖn quy luËt gi¶m theo
løa tuæi cña lîn con. Cã thÓ dung l−îng
mÉu theo dâi ®èi víi lîn n¸i Landrace
ch−a ®ñ lín lµ nguyªn nh©n cña hiÖn
t−îng nµy.
Trªn c¬ së ph©n tÝch m« h×nh håi quy
tuyÕn tÝnh, chóng t«i ®A x©y dùng ®−îc
c¸c c«ng thøc tÝnh hÖ sè hiÖu chØnh khèi
l−îng toµn æ lîn con t¹i hai thêi ®iÓm 21
vµ 30 ngµy tuæi.
- C«ng thøc tÝnh hÖ sè hiÖu chØnh khèi
l−îng toµn æ lîn con 21 ngµy tuæi:
KL21
HC
= KL21
TT
- 0,5 (NT
TT
- 21)
Trong ®ã:
KL21
HC
: Khèi l−îng toµn æ lîn con 21
ngµy ®A ®−îc hiÖu chØnh (kg)
KL21
TT
: Khèi l−îng toµn æ lîn con
khi c©n (kg)
NT
TT
: Ngµy tuæi cña æ lîn khi c©n
(trong kho¶ng 18 - 24 ngµy).
- C«ng thøc tÝnh hÖ sè hiÖu chØnh khèi
l−îng toµn æ lîn con 30 ngµy tuæi:
KL30
HC
= KL30
TT
- 0,74 (NT
TT
- 30)
Trong ®ã:
KL30
HC
: Khèi l−îng toµn æ lîn con 30
ngµy ®A ®−îc hiÖu chØnh (kg)
KL30
TT
: Khèi l−îng toµn æ lîn con khi
c©n (kg)
NT
TT
: Ngµy tuæi cña æ lîn khi c©n
(trong kho¶ng 26 - 34 ngµy)
4. KÕt luËn
N¨ng suÊt sinh s¶n cña ®µn lîn n¸i
Yorkshire vµ Landrace nu«i t¹i c¸c c¬ së
B¶ng 3. HÖ sè lÆp l¹i mét sè tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt sinh s¶n cña lîn n¸i
Yorkshire vµ Landrace
Yorkshire Landrace
Gièng
TÝnh tr¹ng n R
±
SD n R
±
SD
Sè con ®Î ra 3387
0,15±0,02 643
0,11±0,04
Sè con cßn sèng 3387
0,15±0,02 643
0,11±0,04
Sè con ®Ó nu«i 3387
0,11±0,02 642
0,03±0,03
Sè con 21 ngµy tuæi 3347
0,13±0,02 634
0,02±0,03
Sè con cai s÷a 3311
0,10±0,02 625
0,11±0,04
Khèi l−îng toµn æ s¬ sinh 3384
0,15±0,02 643
0,15±0,04
Khèi l−îng TB 1 lîn con s¬ sinh 3384
0,09±0,02 643
0,16±0,04
Khèi l−îng toµn æ 21 ngµy tuæi 3344
0,12±0,02 634
0,14±0,04
Khèi l−îng TB 1 lîn con 21 ngµy tuæi
3343
0,05±0,02 634
0,07±0,04
Khèi l−îng toµn æ 60 ngµy tuæi 1122
0,12±0,03 164
0,41±0,08
Khèi l−îng TB 1 lîn con 60 ngµy tuæi
1121
0,26±0,03 164
0,28±0,09
Kho¶ng c¸ch løa ®Î 2210
0,16±0,03 441
0,15±0,05