nghiªn cøu trung quèc
sè 2(66)-2006
34
TrÇn §×nh Thiªn*
ai hµnh lang, mét nh ®ai
t nèi c¸c tØnh T©y Nam cña
Trung Quèc, trùc tiÕp hai
nh V©n Nam, Qung T©y víi toµn
vïng phÝa c ViÖt Nam (bao m
vµnh ®ai biÓn phÝa §«ng nèi tØnh Qung
T©y a Trung Quèc, tØnh Qung Ninh vµ
i Phßng a ViÖt Nam) thµnh t khu
vùc pt triÓn réng n. §©y vïng cã
tiÒm n¨ng rÊt lín, nguån c ph¸t
trn lÉn vÞ t ®Þa - chiÕn lîc.
VÒ tiÒm n¨ng ngn c, theo c ®¸nh
g ®Þa chÊt, sinh häc, thñy v¨n i
d−¬ng cßn ch−a ®Çy ®ñ, ®©y khu vùc
i nguyªn nhiªn phong phó cng
lo¹i gu cã vÒ tr÷ l−îng. TÊt nhn, n
kh¶o s¸t cµng ®Ó ®−a ra nh÷ng
®¸nh g thÓ vÒ ngn cña c¶i nµy. Tuy
nhiªn, chØ cÇn nh÷ng liÖu s¬ hiÖn
vÒ n¨ng lùc cung p thñy ®iÖn, tr÷ l−îng
quÆng s¾t, than, ®¸ quý, nguåni nguyªn
sinh c søc t du lÞch
(1)
, ®· cã ®ñ
®Ó kh¼ng ®Þnhng khuc nµy mét
vai trß vµ thÕ chiÕn l−îc ®Æc biÖt to n
®èi i mét §«ng ¸ ®ang trçi y thµnh
trung m t¨ng tr−ëng n nhÊt thÕ giíi
trong thÕ XXI.
Song ®iÒu cÇn nhÊn m¹nh lµ: khu vùc
“hai hµnh lang, mét vµnh ®ai” ®ang cßn
mét vïng kÐm ph¸t triÓn hÇu nh−
ch−a ®−îc khai th¸c theo nghÜa kinh
(khai th¸c c«ng nghiÖp theo nghÜa ®Çy
®ñ cña kh¸i niÖm). C¸c tiÒm n¨ng ph¸t
triÓn cña b¶n ®ang ®−îc b¶o tån.
Cïng víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ng nghÖ
víi tèc ®é ngµy cµng cao hiÖn nay, tiÒm
n¨ng ®ã ngµy cµng biÕn thµnh lîi thÕ to
lín. §¬n gi¶n c«ng nghÖ míi sÏ ph¸t
hiÖn ngµy cµng ®Çy ®ñ h¬n c«ng n¨ng
cña c¸c tiÒm n¨ng ®ã. ThÕ giíi cµng
khan hiÕm c¸c nguån tµi nguyªn, lîi t
®ã cµng ®−îc béc rÖt trªn nhiÒu
mÆt.
§Æc ®iÓm nµy ¶nh h−ëng rÊt m¹nh
®Õn viÖc ho¹ch ®Þnh chiÕn l−îc ph¸t
triÓn cho vïng nµy. Nã ®ßi hái mét chiÕn
l−îc tÇm nh×n xa, kh«ng cuèn vµo
nhu cÇu ph¶i nhanh chãng tho¶ m·n c¬n
®ãi kh¸t n¨ng l−îng vµ nguyªn liÖu ®ang
t¨ng lªn tõng ngµy hiÖn nay ®Ó tr¸nh
cho khu vùc nµy khái th¶m häa c¹n kiÖt
nhanh chãng nguån tµi nguyªn.
* PGS.TS. ViÖn Kinh ViÖt Nam, ViÖn
Khoa häc X· héi ViÖt Nam
§©y kh«ng mét nhiÖm
dµng ®èi víi hai nÒn kinh ®ang ph¸t
triÓn ®ang t¨ng tr−ëng nhanh nh−ng
n¨ng lùc qu¶n trÞ ph¸t triÓn ch−a cao
H
Gi¸ trÞ chiÕn l−îc cña…
35
®ang dµy bëi kh¸t väng ®uæi kÞp
thÕ giíi”.
1. Ngoµi lîi thÕ nguån tµi
nguyªn, khu vùc “hai hµnh lang, mét
vµnh ®ai cßn chøa ®ùng lîi thÕ ®Þa -
kinh tÕ to lín.
Thø nhÊt, mét c¸ch nhiªn, hai
vïng thuéc khu vùc, a) vïng nói - lôc ®Þa
s©u T©y Nam Trung Quèc b) vïng
biÓn §«ng B¾c ViÖt Nam, tsung
cho nhau nh÷ng lîi thÕ ph¸t triÓn
b¶n. C¸c c¶ng biÓn phÝa B¾c ViÖt Nam
®ãng vai trß nh÷ng c¸nh cöa ra
thÕ giíi cña khu vùc (tÊt nhiªn cïng
víi c¸c c¸nh cöa kh¸c), g¾n kÕt vïng T©y
Nam Trung Quèc víi §«ng ¸ thÕ giíi.
ViÖc nèi th«ng V©n Nam, Qu¶ng T©y (vµ
réng lín h¬n, Quý Ch©u, Thµnh §«,
Xuyªn T©y T¹ng) ra biÓn b»ng
mét con ®−êng t−¬ng ®èi ng¾n, d−êng
nh− ®· ®−îc v¹ch s½n mét c¸chnhiªn,
yÕu hÕt søc quan träng trong viÖc
®¸nh thøc c¸c tiÒm n¨ng cña vïng nµy
vµ khai th¸c chóng mét c¸ch hiÖu qu¶.
§©y do b¶n ®Ó nãi r»ng sù
tham cña chiÕn l−îc “hai hµnh lang,
mét vµnh ®ai” cÇn thÓ mét hîp
phÇn tÊt yÕu, cÇn ®−îc −u tiªn trong
toµn chiÕn l−îc khai ph¸ miÒn T©y
cña ChÝnh phñ Trung Quèc.
Thø hai, ASEAN Trung Quèc ®·
HiÖp ®Þnh th−¬ng m¹i tù do ASEAN -
Trung Quèc (ACFTA). Víi ACFTA, mét
khu vùc ph¸t triÓn n¨ng ®éng quy
rÊt lín, bao gåm 12 quèc gia sè d©n
1,8 tû ng−êi, s¶n xuÊt ra khèi l−îng GDP
kho¶ng 2.800 tû USD tèc ®é t¨ng
tr−ëng 7-8%/n¨m ®· liªn kÕt l¹i víi nhau
®Ó tõng b−íc h×nh thµnh mét thùc thÓ
ph¸t triÓn. ACFTA mét trong nh÷ng
lùc hiÖn thùc hãa ý t−ëng liªn kÕt
§«ng ¸ thµnh mét khèi kinh ®ang
mang l¹i kÕt qu¶ thùc tÕ râ rÖt. §Æc biÖt,
nã ®ang ®i tr−íc c¸c HiÖp ®Þnh ASEAN +
1 kh¸c ë §«ng ¸ (ASEAN + NhËt B¶n vµ
ASEAN + Hµn Quèc). §©y mét lîi thÕ
cÇn ®−îc duy tr× vµ ph¸t huy.
Trong khi ®ã, khu vùc hai hµnh lang,
mét vµnh ®ai l¹i n»m ë trÝ trung t©m
cña khèi liªn t ASEAN - Trung Quèc.
t¹o thµnh mét kh©u nèi quyÕt ®Þnh
trong toµn tiÕn tr×nh liªn kÕt kinh
ASEAN - Trung Quèc. vËy, kh«ng cã
do ®Ó kh«ng ®Æt chiÕn l−îc “hai
hµnh lang, mét vµnh ®ai”, ®−îc hai nÒn
kinh cchèt cña ACFTA, thµnh mét
néi dung cña toµn bøc tranh ph¸t
triÓn mµ HiÖp ®Þnh nµy h−íng tíi.
T¹i thêi ®iÓm hiÖn nay, trong tÊm b¶n
®å liªn kÕt kinh ASEAN - Trung
Quèc, khi ®Æt c¸c trôc ph¸t triÓn “hai
hµnh lang, mét vµnh ®ai” trong tæng thÓ
c¸c tuyÕn ph¸t triÓn ®ang ®−îc x©y dùng
trong vïng (®−êng xuyªn ¸ nèi
Singapore lªn tËn V©n Nam, hµnh lang
§«ng - T©y nèi 4 n−íc ASEAN qua hai
tuyÕn ®Òu ch¹y xuyªn phÝa Nam ViÖt
Nam), hoµn toµn cã thÓ nhËn ra ®−îc gi¸
trÞ to lín ®−îc nh©n béi lªn cña khu vùc
nµy. §ã gi¸ trÞ ®−îc khuyÕch ®¹i lªn
nhê hiÖu øng céng h−ëng ph¸t triÓn. T¸c
®éng t¨ng tr−ëng ph¸t triÓn cña c¸c
ch−¬ng tr×nh vµ hµnh ®éng cô thÓ sÏ dÉn
tíi nh÷ng kÕt qu¶ tæng hîp nhê ®−îc lan
táa nhanh chãng h¬n trong mét vïng
tõ tr−íc ®Õn nay ch−a tõng biÕt ®Õn hiÖu
øng nµy.
nghiªn cøu trung quèc
sè 2(66)-2006
36
céng h−ëng ph¸t triÓn ®ã cµng t
nªn to lín h¬n nhiÒu khi nèi kÕt víi
nÒn kinh Trung Quèc ®ang nhanh
chãng trë thµnh khæng lå. ®ã l¹i
®iÒu ®−¬ng nhiªn Trung Quèc ®ang
dµnh quan t©m ®Æc biÖt to lín ®Õn
ph¸t triÓn cña vïng phÝa T©y réng lín
cña m×nh.
T ba, trong t m nn ng h¬n,
k thÓ kh«ng ty r»ng khu vùc hai
hµnh lang,t vµnh ®ai t¹o thµnh mét
vïng ®Öm, i ln §«ng ¸ i Nam ¸.
Hn nay, sù nèi kÕt nµy ch−a tc sù dn
ra b»ngt cø con ®−êng nµo - ®−êng biÓn,
®−êng kh«ng hay ®−êng bé. Trong khi ®ã,
Nam ¸ l¹i ®ang nhanh cng ti dËy
tnh mét trong nng trung m ng
tr−ëng lín nt a t gi hn ®¹i mµ
nng ®Þa chØ ®ang gi¸ t chiÕn l−îc næi
bËt Ên §é, Pakistan Mianma. Trung
Qc vµ ASEAN ph¶i i th«ng i thÞ
tr−êng Ên §é, mét thÞ tr−êng 1,2 tûn vµ
cã triÓn ng t¨ng tr−ëng 7-8%/m trong
nhiÒu m tíi.
Nh×n nhËn n ®Ò mét ch trùc diÖn
h¬n, thÓ nhËn thÊy ng Trung Quèc
®ang ý ®å tiÕn th¼ng xuèng Ên §é
d−¬ng qua Mianma Pakistan. §ã lµ
ch t nhÊt ®Ó Trung Quèc t nn con
®−êng ®i tíi nguån dÇu löa Trung §«ng,
n ®ã, gm chi phÝ vËn t¶i, t¹o thÕ chn
l−îc i Ên §é d−¬ng Trung §«ng, thu
hÑp rñi ro an ninh n¨ng l−îng - n ®Ò
ng cßn ®èi i t c nÒn kinh ,
nt ®èi víi c¸c nÒn kinh ®ang ph¸t
trn t¨ng tr−ëng cao hiÖn nay.
Nh− y nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau,
mét thùc tÕ tÊt yÕu pi xÈy ra lµ: c
con ®−êngi Trung Quèc víi Mianma, Ên
§é vµ Pakistan cc ch¾n pi h×nh
tnh. §©y chÝnh nh÷ng con ®−êng
nh h−ëng to lín ®Õn n mÖnh a cu
¸, ®Õn trn väng t¨ng tr−ëng l©u i a
§«ng ¸, a Trung Quèc vµ a Vt Nam.
TÊt c¶ nh÷ng con ®êng ®ã ®Òu xuyªn
qua vïng T©y Nam Trung Quèc. §iÒu ®ã
nghÜa §«ng ¸ Nam ¸ cµng næi
lªn trªn ®µi kinh thÕ giíi th× vai
trß cña khu vùc “hai hµnh lang, mét
vµnh ®ai” ®ang ®−îc thiÕt gi÷a hai
n−íc ViÖt Nam - Trung Quèc còng cµng
t¨ng lªn.
2. Mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm næi bËt
nhÊt cña khu vùc “hai hµnh lang, mét
vµnh ®ai” lµ tr×nh ®é ph¸t triÓn thÊp
So víi mét n−íc thµnh viªn
ASEAN c¸c vïng kh¸c cña Trung
Quèc, ®©y khu vùc bÞ tôt hËu kxa
kinh còng nh− nhiÒu mÆt kh¸c.
tÇng giao th«ng yÕu kÐm, d©n trÝ t−¬ng
®èi kh«ng cao, ®Þa h×nh khã kh¨n, tr×nh
®é ph¸t triÓn kinh thÞ tr−êng thÊp
h¬n h¼n, v.v. Nh−ng ®Ó khu vùc nµy
®ãng ®−îc vai trß xøng ®¸ng trong sù
ph¸t triÓn l©u dµi cña ViÖt Nam,
ASEAN Trung Quèc, b¶n th©n
tr−íc hÕt ph¶i ph¸t triÓn lªn métm cao
míi. §ßi i y kh¼ng ®Þnh g t khai
p pt triÓn a chn l−îc “hai hµnh
lang, t nh ®ai”. Kh«ng ®Þnh h−íng
nµy, chØ ch¨m cm vµo viÖc o c ®iÒu
kn ln t thuËn lîi cho viÖc khai th¸c
tµi nguyªn, gÊp t n©ng cao c ®é t¨ng
tr−ëng GDP b»ng ch nhanh chãng m
c¹n kiÖt c¸c nguån c, chn l−îc ®ã ®i
®Õn hñy hi c héi ph¸t trn thay v×
më réng chóng.
Gi¸ trÞ chiÕn l−îc cña…
37
ViÖc thùc hiÖn mét chiÕn l−îc ph¸t
triÓn cã tÇm quan träng nh− vËy yªu cÇu
ChÝnh phñ hai n−íc ViÖt Nam Trung
Quèc ph¶i dµnh cho nã mét quan t©m
to lín, toµn diÖn, s©u s¾c kiªn tr×,
®−îc thÓ hiÖn b»ng c¸c ch−¬ng tr×nh
hµnh ®éng thùc tÝnh −u tiªn cao.
§©y ph¶i nh÷ng ch−¬ng tr×nh hµnh
®éng phèi hîp cña hai quèc gia, ®−îc x©y
dùng thùc hiÖn trªn c¬ nhÊt trÝ,
®ång thuËn l©u dµi.
së cho sù nhÊt trÝ ®ã - thèng
nhÊt i Ých chiÕn l−îc - rµng.
Nh−ng chuyÓn hãa thµnh ®ång
thuËn trong c¸c lùc thùc tiÔn
kh«ng dµng. §iÒu nµy cÇn ®Õn mét
tr×nh triÓn khai hîp lý ®−îc t«n träng
thùc hiÖn tèt ë hai phÝa. NÕu kh«ng,
hiÖu qu¶ ®Çu t− sÏ bÞ gi¶m xuèng.
§ßi hái nµy lµ rÊt chÝnh ®¸ng, nhÊt
®èi víi hai nÒn kinh cßn ch−a thËt
giµu nh− Trung Quèc ViÖt Nam.
Tuy nhiªn, thùc hiÖn nay ch−a ®¸p
øng ®ßi hái ®ã mét c¸ch ®Çy ®ñ
(2)
. §©y
vÊn ®Ò cÇn ®−îc quan t©m phèi hîp gi¶i
quyÕt tèt h¬n trong thêi gian tíi, ®Æc
biÖt ë c ®é phèi hîp chÝnh s¸ch,
tr×nh triÓn khai hµnh ®éng thùc tÕ.
Phã mÆc tiÕn triÓn thùc cña mét
chiÕn l−îc ph¸t triÓn cho tinh thÇn
gi¸c, cho nhËn thøc chung chung
tÇm quan träng cña chiÕn l−îc cho
nh÷ng lêi kªu gäi mang tÝnh hµo ®·
trë nªn rÊt kh«ng ®ñ cho ng cuéc pt
triÓn trong thêi ®¹i ngµy nay.
§Æc ®iÓm tr×nh ®é ph¸t triÓn thÊp cña
khu vùc “hai hµnh lang, mét vµnh ®ai”
còng nh÷ng mèi quan nhÊt ®Þnh
víi Hång C«ng Ma Cao. rµng
tr×nh ®é ph¸t triÓn thÊp cña khu vùc nµy
lµm næi bËt lªn vai trß cña c¸c ®Çu tµu
ph¸t triÓn trong vïng cña c¸c trung
t©m ph¸t triÓn ngoµi vïng.
Nh−ng hiÖn nay, trong khi vai trß lan
táa ph¸t triÓn cña c¸c trung t©m ph¸t
triÓn néi vïng (vÝ C«n Minh, Nam
Ninh, Lµo Cai, Hµ Néi, H¶i Phßng) ®−îc
x¸c ®Þnh kh¸ râ th× t¸c dông hç trî, thóc
®Èy ph¸t triÓn cña c¸c trung t©m ph¸t
triÓn cao h¬n, cã tiÒm lùc m¹nh ë ngoµi
vïng l¹i ch−a ®−îc x¸c ®Þnh râ.
ë ®©y, i muèn ®Æt n ®Ò vai trß
a Qu¶ng Ch©u, ng ng, Ma Cao,
Chu i, thµnh phè CMinh c
trung m ph¸t triÓn l©n n kh¸c ®èi víi
mÖnh ph¸t triÓn t khu c nhiÒu
tiÒm ng rÊt quan träng a Trung
Quèc ViÖt Nam. ®©y lµ t chñ
®Ò rÊt n ®−îc quan t©m th¶o ln.
C©u hái ®Æt ra c trung m pt
trn ngi ng nãi trªn vai trß cô thÓ
nµo trong viÖc cung p tµi chÝnh, t i
ht ®éng ®Çu t− bªn ngoµi trë
thµnh ®Çu i th−¬ng i a khu c?
C¬ c nµo ®Ó vai trß ®ã ®−îc thùc hiÖn?
Mét ®m kh¸c ng n ®−îc l−u ý
cÊu tróc p t¸c a khu c “hai nh
lang, t vµnh ®ai”. t dÔ nhËn ty
r»ng u tc quan hÖ a khu vùc a
tn nguyªn c liªn kÕt “yÕu - u”. VÒ
tæng thÓ, c¸c chñ thÓ tham gia ln t a
hai n−íc ®Òu lµ nh÷ng ®èi t¸c u: hai
vïng c nh lang ®Òu t¬ng ®èi kÐm
pt trn, n c doanh nghiÖp th× tc
lùc ch−a m¹nh trªn nhu ph−¬ng dn.
§iÒu nµy quyÕt ®Þnh kh«ng chØ c¸ch
thøc thiÕt lËp chÝnh s¸ch ph¸t triÓn cho
nghiªn cøu trung quèc
sè 2(66)-2006
38
vïng (phï hîp víi c¸c ®èi t¸c yÕu) mµ c
c¸ch thøc thiÕt lËp mèi quan c¸c
ph−¬ng thøc hîp t¸c gi÷a khu vùc víi
bªn ngoµi, ®Æc biÖt víi c¸c trung t©m
ph¸t triÓn h¬n nh− Qu¶ng Ch©u,
Th−îng H¶i. Víi Hång K«ng, Ma Cao,
vÊn ®Ò ®Æt ra cµng râ. Mèi quan
ph−¬ng thøc hîp t¸c víi bªn ngoµi cña
khu vùc nµy ch¾c ch¾n kh¸c mèi quan
liªn kÕt gi÷a, dô, Th©m QuyÕn víi
Hång K«ng hay Chu H¶i, Qu¶ng Ch©u
víi MaCao.
2. §iÓm cuèi cïng muèn ®Ò cËp ®Õn
trong bµi ph¸t nµy liªn quan ®Õn bµi
häc cña chÝnh s¸ch “mét quèc gia, hai
chÕ ®é” vËn dông vµo ph¸t triÓn khu
vùc “hai hµnh lang, mét vµnh ®ai”
nhiªn, toµn bé khu vùc nµy, víi c¸c
®Þa ph−¬ng thuéc hai n−íc, ®Òu ph¸t
triÓn trong khu«n khæ mét chÕ ®é. Hai
quèc gia, mét chÕ ®é, kh¸c c¨n b¶n víi
t×nh huèng quan gi÷a Hång K«ng,
MaCao víi c¸c ®Þa ph−¬ng cña §¹i lôc.
Nãi vËn dông bµi häc “mét quèc gia, hai
chÕ ®é” cña Hång K«ng, MaCao, thÕ,
kh«ng thÓ m¸y mãc, rËp khu«n.
Nh×n mét c¸ch thÓ, trong khu vùc
“hai hµnh lang, mét vµnh ®ai” tån t¹i
nhiÒu kh¸c biÖt lín. §ã kh¸c
biÖt cña c¸c tiÓu vïng tr×nh ®é ph¸t
triÓn, v¨n hãa, vÒ truyÒn thèng, lîi
thÕ ph¸t triÓn, c¸ch thøc
tr×nh ®é qu¶n cña nhµ n−íc. Nh÷ng
kh¸c biÖt nµy rÊt ®¸ng kÓ, ¶nh
h−ëng m¹nh ®Õn toµn qu¸ tr×nh,
viÖc ho¹ch ®Þnh chiÕn l−îc vµ
chÝnh s¸ch cho ®Õn viÖc chøc, triÓn
khai thùc hiÖn.
VÊn ®Ò n dông t nh do kh¸c
bt mang i - mµ ë khu c y, sù kh¸c
bt ®ã lµ t c ®a ng -, biÕn chóng
tnh kÕt q ng tr−ëng vµ ph¸t triÓn
hn thùc thay cho nng tranh chÊp
xung ®ét, t n ®Ò xun suèt chiÕn
l−îc lnt pt trna khu vùc. ChÝnh
t¹i ®iÓm nµy, thiÕt ng ng nh÷ng i
häc pt trn cña Ma Cao, Hång K«ng
trong y n¨m qua lµ ®Æc biÖt cã ý nga.
t c¸ch nghiªm c, ®©y cã t mét
h−íng nghiªnu t ®¸ng ®−îc l−u ý.
chó thÝch:
(
1) TÝnh hoang cña thiªn nhiªn,
®a d¹ng d©n téc - v¨n hãa, quy m« ®Þa lý to
lín, v.v. cña khu vùc nµy ®ång nghÜa víi
mét tiÒm n¨ng du lÞch ®Æc biÖt to lín.
Kh«ng thÓ kh«ng coi ®©y lµ mét thÕ m¹nh
tréi bËt cña khu vùc trong xu thÕ ph¸t
triÓn nhÊn vµo dÞch sinh th¸i cña
thÕ giíi hiÖn ®¹i.
(2) thÓ hiÖn nay, viÖc x©y dùng
c¸c trôc ®−êng giao th«ng chÝnh, ®−êng
s¾t lÉn ®−êng bé, cña hai tuyÕn hµnh lang
ph¸t triÓn ®ang ®−îc triÓn khai víi tèc ®é
kh«ng ®Òu gi÷a hai n−íc. Trung Quèc ®Èy
m¹nh c«ng viÖc x©y dùng ®−êng s¾t
®−êng trªn tuyÕn nèi C«n Minh
Lµo Cai lÉn tuyÕn nèi Nam Ninh - L¹ng
S¬n trong khi ViÖt Nam l¹i tËp trung
nhiÒu h¬n cho viÖc ph¸t triÓn c¸c ®iÓm nót
trªn tuyÕn (x©y dùng thµnh phè Lµo Cai,
x©y dùng h¹ tÇng cho Vïng kinh
träng ®iÓm phÝa B¾c) h¬n n©ng cÊp c¸c
trôc ®−êng nèi th«ng hµnh lang. kh«ng
¨n khíp nµy lµm cho hiÖu qu¶ ®Çu t− cña
c¶ hai bªn cã thÓ bÞ gi¶m thÊp.