tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVII, sè 3A-2008
67
Sù sinh tr−ëng vµ chÊt l−îng qu¶ cña hai gièng døa
trång ë huyÖn Quúnh L−u, tØnh NghÖ An
NguyÔn §×nh San
(a)
, NguyÔn ViÕt Hïng
(b)
Tãm t¾t. Hai gièng døa Queen vµ Cayen trång ë huyÖn Quúnh L−u, tØnh NghÖ
An ®· ®−îc chóng t«i nghiªn cøu mét sè chØ tiªu vÒ sinh tr−ëng vµ chÊt l−îng cña
qu¶. KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy: sù t¨ng tr−ëng cña qu¶ trong c¸c giai ®o¹n ®Çu rÊt
nhanh, vÒ sau th× chËm l¹i. §é brix, hµm l−îng ®−êng, tû lÖ ®−êng/axit t¨ng lªn theo
sù t¨ng tr−ëng cña qu¶.
ë
thêi ®iÓm qu¶ chÝn c¸c th«ng sè nµy ®¹t gi¸ trÞ cùc ®¹i, cßn
vitamin c vµ axit h÷u c¬ l¹i ®¹t gi¸ trÞ cùc tiÓu. Hµm l−îng vitamin c vµ axit ë qu¶
cña gièng døa Queen cao h¬n so víi døa Cayen, cßn c¸c chØ tiªu kh¸c th× ng−îc l¹i.
I. §Æt vÊn ®Ò
Døa (Ananas comosus) ®−îc trång nhiÒu ë c¸c n−íc nhiÖt ®íi, cã nguån gèc tõ
Nam Mü[3]. C©y døa ®−îc nhËp vµo ViÖt Nam tõ rÊt l©u vµ ®−îc trång phæ biÕn
kh¾p c¶ n−íc. DiÖn tÝch trång døa ë n−íc ta kho¶ng 34.000 ha víi tæng s¶n l−îng
425.000 tÊn [9]. VÒ mÆt dinh d−ìng døa ®−îc xem lµ “hoµng hËu” trong c¸c lo¹i qu¶,
v× cã vÞ th¬m ngon vµ dinh d−ìng cao: 9 – 12% ®−êng, 0,6% axit tù do, nhiÒu vitamin
C, A, vitamin nhãm B (B
1
, B
2
, B
3
B
5
, b
6
, B
9
) vµ c¸c nguyªn tè kho¸ng (Ca, Fe, P, Mg,
K, Zn) [9], ®Æc biÖt døa cßn chøa enzim bromelin ph©n gi¶i protein, rÊt tèt cho tiªu
ho¸ vµ ®−îc dïng nhiÒu trong chÕ biÕn thùc phÈm, n−íc chÊm [4, 8, 9].
ë NghÖ An c©y døa ®ang ®−îc tØnh quan t©m ph¸t triÓn thµnh nguån nguyªn
liÖu cho c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn n−íc døa vµ ®å hép hoa qu¶. Hai gièng døa ®−îc trång
phæ biÕn hiÖn nay ®Ó phôc vô cho môc ®Ých trªn lµ Queen vµ Cayen. HiÖn t¹i ®· cã
nh÷ng nghiªn cøu vÒ kû thuËt trång, ch¨m sãc, kÝch thÝch ra hoa vµ t¨ng vô thu
ho¹ch. Tuy nhiªn, còng cÇn ph¶i nghiªn cøu mét så ®Æc ®iÓm vÒ sinh tr−ëng, ho¸
sinh dinh d−ìng cña c¸c gièng døa nµy nh»m ®Æt c¬ së khoa häc cho c¸c biÖn ph¸p
kû thuËt trång, chän gièng vµ qui ho¹ch c©y døa ë ®i¹ ph−¬ng.
II. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
2.1. §èi t−îng nghiªn cøu
- Gièng døa Queen: Ananas comosus (L.)Merr. var. queen
- Gièng døa Cayen: Ananas comosus (L.)Merr. var. spanish sousvar. cayenne
2.2. Ph−¬ng ph¸p thu mÉu
- MÉu ®−îc thu trùc tiÕp trªn c¸c ruéng døa theo « tiªu chuÈn, mçi ruéng
døa chia 9 «, mçi « lÊy 3mÉu vµ chia lµm 4 giai ®o¹n:
1. Døa ra hoa ®−îc 1 th¸ng 2. Døa ra hoa ®−îc 2 th¸ng
3. Døa ra hoa ®−îc 3 th¸ng 4. Giai ®o¹n qu¶ chÝn.
NhËn bµi ngµy 06/8/2008. Söa ch÷a xong 17/9/2008.
N. §. San, N. V. Hïng Sù sinh tr−ëng vµ chÊt l−îng qu¶ cña ..., Tr. 67-71
68
2.3. Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch
- KÝch th−íc, khèi l−îng qu ®o b»ng th−íc kÑp Palmer ®iÖn tö vµ c©n ®iÖn tö
- X¸c ®Þnh ®é brix b»ng khóc x¹ kÕ cÇm tay
- X¸c ®Þnh hµm l−îng vitamin c theo ph−¬ng ph¸p Murri
- X¸c ®Þnh hµm l−îng ®−êng theo ph−¬ng ph¸p Bertrand
- X¸c ®Þnh hµm l−îng axit theo ph−¬ng ph¸p Po-tri-noc
- Sè liÖu ®−îc xö lÝ theo ph−¬ng ph¸p to¸n häc thèng kª
III. KÕt qu¶ nghiªn cøu
3.1. Sù t¨ng tr−ëng cña qu¶ døa
Qu¶ døa lµ lo¹i qu¶ kÐp gåm 100 – 150 qu¶ nhá (m¾t døa) hîp thµnh. Sù
t¨ng tr−ëng cña qu¶ trong c¸c giai ®o¹n kh«ng gièng nhau, cã lóc nhanh, lóc chËm.
C¸c chØ tiªu sinh tr−ëng cña qu¶ ®−îc theo dâi sau khi døa ra hoa 1 th¸ng.
B¶ng 1. Mét sè chØ tiªu t¨ng tr−ëng cña qu¶ hai gièng døa trång ë Quúnh L−u
Queen Cayen Gièng døa
§ît thu mÉu §−êng
kÝnh(mm)
ChiÒu
dµi
(mm)
Khèi
l−îng(g)
§−êng
kÝnh(mm)
ChiÒu dµi
(mm)
Khèi
l−îng(g)
1 19,83 25,75 102,54 55,45 65,56 235,50
2 35,20 52,36 198,63 96,85 125,87 665,25
3 39,36 55,57 348,86 156,53 172,58 1325,42
4 40,50 56,01 402,25 158,31 173,32 1528,56
Tõ sè liÖu ë bng 1 cho thÊy: sau khi ra hoa 1 th¸ng ®Õn thêi ®iÓm 2 th¸ng ®−êng
kÝnh, chiÒu dµi qu t¨ng lªn rÊt nhanh (gÇn 2 lÇn), cßn khèi l−îng qu th× t¨ng nhanh ®Õn
th¸ng thø 3, sau ®ã t¨ng chËm cho ®Õn lóc chÝn. T¹i thêi ®iÓm chÝn ®−êng kÝnh qu¶:
40,50 mm, chiÒu dµi: 56,01mm, khèi l−îng: 402,25g (queen) vµ 158,31mm,
173,32mm, 1528,56g (cayen). C¸c th«ng sè vÒ kÝch th−íc vµ khèi l−îng cã thÓ cho
biÕt vÒ n¨ng suÊt, cßn chÊt l−îng cña qu¶ ®−îc ®¸nh gi¸ b»ng c¸c chØ tiªu ho¸ sinh.
3.2. Mét sè chØ tiªu ho¸ sinh cña qu¶ døa
§Ó ®¸nh gi¸ dinh d−ìng cña hoa qu¶ ng−êi ta th−êng dùa vµo c¸c chØ tiªu
nh− ®é brix, hµm l−îng vitamin C, hµm l−îng ®−êng, axit h÷u c¬. C¸c th«ng sè nµy
®−îc theo dâi tõ sau khi døa ra hoa 2 th¸ng cho ®Õn khi chÝn.
a. §é brix vµ hµm l−îng vitamin C trong qu¶ døa
§é brix biÓu thÞ hµm l−îng chÊt kh« tan (®−êng vµ chÊt kho¸ng) cã trong dÞch
qu¶, cßn vitamin C th−êng cã trong c¸c lo¹i rau qu¶ vµ rÊt cÇn thiÕt cho qu¸ tr×nh
trao ®æi chÊt cña c¬ thÓ sèng.
Theo thêi gian sinh tr−ëng cña qu¶ døa mµ ®é brix t¨ng lªn dÇn cho tíi lóc
qu¶ chÝn, ®¹t 14,75% ®èi víi døa queen vµ 15,25% ®èi víi dø© cayen. So víi døa
cayen Th¸i Lan vµ cayen Trung Quèc trång ë Kiªn giang ( ®é brix:13,4% vµ 13,2%)
[2] th× ®é brix cña 2 gièng døa trång Quúnh L−u cao h¬n. Hµm l−îng vitamin C t¨ng
tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVII, sè 3A-2008
69
nhanh tõ khi qu¶ non ®Õn thêi ®iÓm 3 th¸ng, sau ®ã gi¶m xuèng cho ®Õn lóc qu¶
chÝn vµ ®¹t 18,69 mg% (queen) vµ 16,23 mg% (cayen). Nh− vËy, nÕu sö dông qu¶
d−¸ lóc cßn xanh th× sÏ cã l−îng vitamin C lín h¬n nhiÒu so víi lóc chÝn. Gièng døa
cayen cã ®é brix cao h¬n so víi døa queen nh−ng l¹i cã hµm l−îng vitamin C thÊp
h¬n.
B¶ng 2. §é brix vµ hµm l−îng vitamin C trong qu¶ døa
Queen Cayen Gièng døa
§ît thu mÉu
§é brix(%) Vitamin c
(mg%)
§é brix(%) Vitamin c
(mg%)
2 3,25 16,89 2,45 12,23
3 10,75 29,51 9,25 29,42
4 14,75 18,69 15,25 16,23
b. Hµm l−îng ®−êng vµ axit trong qu¶ døa
§−êng t¹o nªn vÞ ngät cña hoa qu¶, cßn axit h÷u c¬ g©y nªn vÞ chua. Sù tån
t¹i ®ång thêi hai hîp chÊt nµy t¹o nªn vÞ ®Æc tr−ng cña c¸c lo¹i hoa qu¶ kh¸c nhau.
B¶ng 3. Hµm l−îng ®−êng vµ axit trong qu¶ døa
Queen Cayen Gièng døa
§ît thu
mÉu
§−êng
khö
(%)
§−êng
tæng
sè
(%)
Axit
tù do
(%)
Axit
tæng
sè
(%)
§−êng
khö
(%)
§−êng
tæng
sè
(%)
Axit
tù do
(%)
Axit
tæng
sè
(%)
3 2,88 3,12 2,12 3,88 2,55 3,85 2,0 5 3,59
4 4,57 5,99 0,97 1,57 4,45 5,89 0,85 1,45
5 5,27 6,65 0,49 0,97 5,17 6,86 0,46 0,87
KÕt qu¶ theo dâi sù biÕn ®éng hµm l−îng ®−êng vµ axit trong qu¶ døa ®−îc
tr×nh bµy ë b¶ng 3. Trong ®¸nh gi¸ chÊt l−îng hoa qu¶ ®−êng lµ mét chØ tiªu quan
träng. C¸c lo¹i ®−êng chøa trong qu¶ th−êng lµ fructoza, glucoza, sacaroza. Hµm
l−îng ®−êng khö vµ ®−êng tæng sè trong qu¶ døa t¨ng dÇn tõ khi qu¶ non cho ®Õn
lóc chÝn. T¹i thêi ®iÓm chÝn hµm l−îng ®−êng khö lµ 5,27%, ®−êng tæng sè lµ 6,65%
®èi víi døa queen; cßn døa cayen chøa 5,17% ®−êng khö vµ 6,86% ®−êng tæng sè.
Nh− vËy, hai gièng døa nµy cã hµm l−îng ®−êng xÊp xØ nhau.
Hµm l−îng axit h÷u c¬ tån t¹i trong qu¶ d−íi d¹ng tù do vµ d¹ng liªn kÕt. §é
chua cña qu¶ do axit tù do g©y nªn. ViÖc x¸c ®Þnh axit trong qu¶ cã ý nghÜa quan
träng khi sö dông chóng trong chÕ biÕn ®å hép còng nh− nghiªn cøu chÊt bÐo trong
thùc phÈm. Trong qu¸ tr×nh sinh tr−ëng cña qu¶ døa, hµm l−îng axit h÷u c¬ biÕn
®éng nhiÒu vµ ng−îc víi hµm l−îng ®−êng. Khi qu¶ cßn non hµm l−îng axit cao, råi
gi¶m dÇn cho tíi lóc chÝn. ë thêi ®iÓm chÝn l−îng axit tù do trong qu¶ døa ®¹t
0,49%, axit tæng sè 0,97% (®èi víi døa queen) vµ 0,46%; 0,87% (®èi víi døa cayen).
N. §. San, N. V. Hïng Sù sinh tr−ëng vµ chÊt l−îng qu¶ cña ..., Tr. 67-71
70
c. Tû lÖ ®−êng/axit
B¶ng 4. Tû lÖ ®−êng/axit cña qu¶ døa
Gièng døa
§ît thu mÉu
Queen Cayen
2 1,47 1,88
3 6,18 6,93
4 13,57 14,91
Gi÷a ®−êng vµ axit trong qu¶ lu«n ®−îc x¸c lËp b»ng mét tû lÖ nhÊt ®Þnh, nã
phô thuéc vµo tõng lo¹i qu¶ vµ thay ®æi theo tõng giai ®o¹n sinh tr−ëng cña qu¶. Tû
lÖ ®−êng/axit ë døa t¨ng lªn rÊt nhanh tõ khi qu¶ non ®Õn khi qu¶ chÝn. ë thêi ®iÓm
2 th¸ng, tû lÖ nµy ®¹t 1,47 (døa queen) vµ 1,88 (døa cayen), cßn lóc chÝn lµ 13,57 (døa
queen) vµ 14,91 (døa cayen). So víi c¸c lo¹i cam quýt ®· ®−îc c«ng bè ë ViÖt Nam th× tû lÖ
®−êng/axit ë døa cao h¬n.
IV. KÕt luËn
- Sù t¨ng tr−ëng vÒ kÝch th−íc, khèi l−îng cña qu¶ rÊt nhanh sau khi døa ra
hoa ®−îc 1 th¸ng cho ®Õn 3 th¸ng, cßn sau ®ã th× chËm l¹i. Lóc chÝn, khèi l−îng qu¶
®¹t 402,25g (døa queen) vµ 1528,56g (døa cayen).
- §é brix, hµm l−îng ®−êng, tû lÖ ®−êng/axit t¨ng theo thêi gian t¨ng tr−ëng
cña qu¶. ë thêi ®iÓm chÝn ®é brix: 14,75%, hµm l−îng ®−êng tæng sè: 6,65%, tû lÖ
®−êng/axit: 13,57 (®èi víi døa queen) vµ 15,25%; 6,86%; 14,91 (®èi víi døa cayen).
Riªng vitamin C trong thêi gian qu¶ xanh th× t¨ng cao nh−ng gi¶m xuèng thÊp khi
qu¶ chÝn:18,69 mg% (døa queen), 16,23 mg% (døa cayen).
- Hµm l−îng axit tù do gi¶m dÇn tõ khi qu¶ non cho ®Õn lóc chÝn: 0,49% (døa
queen), 0,46% (døa cayen).
- Gièng døa queen cã hµm l−îng vitamin C vµ axit cao h¬n so víi cayen, cßn
c¸c chØ tiªu kh¸c th× −u thÕ thuéc vÒ døa cayen.
Tµi liÖu tham kh¶o
[1] Ahmed F., Bora P. C., Physico-chemical changes during flower bud
differentiation in pineapple (Ananas comosus(L.) Merr.) Indian jounal of plant
physiology. New Delhi. Vol. 30, No. 2, 1987, p.189-193.
[2] Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n, Dù ¸n ph¸t triÓn døa xuÊt khÈu 1999-
2010, Hµ Néi, 1999.
[3] NguyÔn M¹nh Chinh, NguyÔn §¨ng NghÜa, C©y døa (khãm, th¬m) Ananas
comosus, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2006.
[4] §−êng Hång DËt, C©y døa vµ kü thuËt trång døa, NXB Lao ®éng - X· héi, 2003,
68 tr.
tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVII, sè 3A-2008
71
[5] FAO, Tropical fruit commodity notes, 2003.
[6] Klein K. M., Klein D. T., Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc vËt, NXB Khoa häc vµ kü
thuËt Hµ Néi, 1979, tËp 1, 346 tr.
[7] TrÇn ThÕ Tôc, Kü thuËt trång døa, NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 1996.
[8] http://en.wikipedia.org/wiki/pineapple (pineapple - wikipedia the free
encyclopedia).
[9] http://Vi.Wiktionary.Org/wiki/pineapple.
Summay
The growth and fruit quality of two pineapple cultivars
cultivated in Quynh Luu district, NgheAn province
Some characteristics of growth and fruit quality of two pineapple cultivars
(Queen and Cayen) which cultivated in Quynh Luu district, Nghe An province were
studied. Results shows that: the size of fruits increases very quickly in the initial
growth phase and decrease gradually in the latter one. Brix degree, surgar amount
and sugar/acid ration increase in accordance with the fruit growth. At the ripened
time these parameters reach the maximum value, and Vitamin C and organic acid
reach the minimum value. Vitamin C and acid contents in Queen are higher in
comparison with Cayen, but others are higher in Cayen.
Tõ kho¸
C©y døa: Pineapple (Ananas comosus (L.) Merr.).
Døa queen: Ananas comosus (L.) Merr. var. queen.
Døa cayen: Ananas comosus (L.) Merr. var. spanish sousvar. cayenne.
C−êng ®é quang hîp : Photosynthetic intensity.
Ho¸ sinh dinh d−ìng: Nutritional biochemistry.
(a)
Khoa Sinh häc, tr−êng §¹i häc Vinh
(b)
Chi côc tiªu chuÈn ®o l−êng chÊt l−îng NghÖ An.