36 Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
LEÃ NHAÏC PHAÄT GIAÙO HUEÁ:
MOÄT LOAÏI HÌNH AÂM NHAÏC TRUYEÀN THOÁNG ÑOÄC ÑAÙO
VAØ HÖÔÙNG TIEÁP CAÄN CHO DU KHAÙCH
Lê Đình Hùng*
Hieän nay, aâm nhaïc truyeàn thoáng Hueá ít nhieàu ñaõ bò bieán ñoåi theo
höôùng saân khaáu hoùa, thaäm chí maát ñi moâi tröôøng dieãn xöôùng voán coù. Ñoái vôùi
leã nhaïc cung ñình, noù ñaõ ñöôïc phuïc döïng, toân vinh bôûi giaù trò lòch söû vaø ngheä
thuaät. Ñoàng thôøi, vieäc phuïc hoài laïi caùc leã teá quan troïng döôùi trieàu Nguyeãn
ñaõ taïo döïng cho leã nhaïc cung ñình moät khoâng gian dieãn xöôùng thích öùng.
Nhaèm ñöa aâm nhaïc truyeàn thoáng Hueá ñeán vôùi du khaùch, leã nhaïc cung ñình
vaø ca Hueá cuõng ñaõ ñöôïc saân khaáu hoùa ñeå trình dieãn. Chuùng trôû thaønh moät
saûn phaåm du lòch rieâng coù ôû vuøng ñaát coá ñoâ.
Rieâng leã nhaïc Phaät giaùo Hueá, ngoaøi chöùc naêng nghi leã mang tính chaát
toân giaùo, noù coøn chöùa ñöïng moät giaù trò ngheä thuaät ñöôïc tích hôïp töø nhöõng
neùt ñaëc thuø treân con ñöôøng phaùt trieån cuûa Phaät giaùo Hueá. Söï keát hôïp moät
caùch nhuaàn nhuyeãn giöõa truyeàn thoáng aâm nhaïc cuûa Phaät giaùo vôùi caùc doøng
aâm nhaïc khaùc, ñaëc bieät laø aâm nhaïc daân gian vaø cung ñình, ñaõ taïo neân nhöõng
neùt ñoäc ñaùo cuûa leã nhaïc Phaät giaùo Hueá. Vì vaäy, chuùng toâi cho raèng, moâi
tröôøng dieãn xöôùng vaø nhöõng giaù trò ngheä thuaät cuûa leã nhaïc Phaät giaùo Hueá
xöùng ñaùng coù moät vò trí quan troïng trong quaù trình giôùi thieäu di saûn vaên
hoùa Hueá ñeán vôùi du khaùch.
Trôû laïi vôùi quaù khöù, nhìn nhaän töø con ñöôøng phaùt trieån cuûa Phaät giaùo,
Hueá voán laø nôi hoäi tuï cuûa nhieàu doøng Phaät giaùo, ngay töø thôøi tieàn Vieät, Phaät
giaùo Baéc toâng laãn Nam toâng ñaõ ñöôïc du nhaäp vaøo vuøng ñaát naøy. Ñeán khi
vuøng Thuaän Hoùa saùp nhaäp vaøo laõnh thoå Ñaïi Vieät, Phaät giaùo cuõng ñöôïc caùc
di daân mang theo trong haønh trình Nam tieán cuûa mình. Döôùi thôøi caùc chuùa
Nguyeãn vôùi chuû tröông xieån döông Phaät giaùo, Phaät giaùo Hueá caøng coù cô hoäi
phaùt trieån maïnh, ñeå laïi nhöõng daáu aán quan troïng vaø tieâu bieåu treân nhieàu
lónh vöïc cuûa vaên hoùa Ñaøng Trong. Vôùi vai troø laø trung taâm cuûa mình, Hueá
laø nôi hoäi tuï nhieàu tinh hoa, choán gaëp gôõ cuûa nhieàu vò cao taêng, ñoàng thôøi
cuõng laø maûnh ñaát toát ñeå heä thoáng nghi leã ñöôïc toå chöùc moät caùch hoaøn chænh,
quy moâ, coù tính ñieån cheá cao vaøo thôøi Nguyeãn.
Leã nhaïc, cuõng nhö caùc loaïi hình ngheä thuaät Phaät giaùo khaùc, ñöôïc chi
phoái bôûi heä thoáng trieát hoïc vaø quan nieäm cuûa toân giaùo naøy. Nhöng, treân moãi
vuøng ñaát cuï theå, trong quaù trình hoäi nhaäp vaø tieáp bieán, Phaät giaùo cuûa moãi
vuøng ñaát ñaõ coù nhöõng caûi bieán linh hoaït ñeå phuø hôïp vôùi taâm lyù cuõng nhö
quan nieäm chung cuûa daân chuùng treân vuøng ñaát ñoù. Leã nhaïc Phaät giaùo Hueá
cuõng vaäy, qua thôøi gian ñaõ taïo rieâng cho mình moät daáu aán, vôùi nhöõng neùt
rieâng bieät, trong doøng chaûy aâm nhaïc truyeàn thoáng cuûa daân toäc.
* Phaân vieän Vaên hoùa Ngheä thuaät Vieät Nam taïi Hueá.
37
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
Ngoaøi vieäc keá thöøa truyeàn thoáng aâm nhaïc voán coù cuûa Phaät giaùo, tieáp
bieán leã nhaïc Phaät giaùo Trung Hoa, leã nhaïc Phaät giaùo Hueá coøn kheùo leùo vaän
duïng caùc hình thöùc aâm nhaïc voán coù cuûa vuøng ñaát naøy nhaèm muïc ñích truyeàn
baù, duy trì ñaïo phaùp. Vieäc keá thöøa nhöõng khoa nghi, cho ñeán caùc baøi taùn
tuïng, theo phaùp ñoä vaø kinh ñieån maø Phaät giaùo Trung Hoa ñaõ thieát laäp, ñoù laø
ñieàu deã nhaän ra trong quaù trình dieãn xöôùng leã nhaïc Phaät giaùo Hueá. Nhöng,
aâm ñieäu taùn tuïng cuøng vôùi aâm nhaïc phuø trôï trong leã nhaïc Phaät giaùo Hueá,
treân phöông dieän ngöõ aâm, giai ñieäu vaø baøi baûn aâm nhaïc, thì laïi hoaøn toaøn
mang tính truyeàn thoáng cuûa vuøng vaên hoùa naøy. Chính vì theá, leã nhaïc Phaät
giaùo Hueá ñaõ truùt boû ñöôïc nhieàu maøu saéc cuûa leã nhaïc Phaät giaùo Trung Hoa,
baèng nhöõng caûi bieán linh hoaït cuûa mình.
Coù theå nhaän thaáy, leã nhaïc Phaät giaùo Hueá deã daøng dung hôïp ñöôïc nhieàu
loaïi hình aâm nhaïc truyeàn thoáng khaùc, bôûi vì ñaëc tính aâm nhaïc truyeàn thoáng
cuûa caùc daân toäc phöông Ñoâng vaø Vieät Nam noùi chung, cuõng nhö aâm nhaïc
truyeàn thoáng vuøng Hueá noùi rieâng, cho duø ñaõ ñöôïc kyù aâm, ghi laïi baèng nhaïc
phoå, nhöng chuùng thöôøng coù tieát taáu linh hoaït, khoâng chuaån hoùa cao ñoä vaø
tröôøng ñoä nhö aâm nhaïc phöông Taây, cho neân, moãi tröôøng phaùi, hay moãi
ngöôøi theå hieän, khoâng phaûi hoaøn toaøn laø phieân baûn cuûa nhau, maø ñieàu ñoù
coøn tuøy thuoäc trình ñoä thaåm aâm, söï taøi hoa, taâm traïng, cuûa töøng ngöôøi. Ñieàu
naøy lyù giaûi cho vieäc vaän duïng aâm nhaïc truyeàn thoáng vuøng vaên hoùa Hueá, keå
caû aâm nhaïc cung ñình, duø ñaõ ñöôïc ñieån cheá vaø trôû thaønh quy taéc baét buoäc
ñoái vôùi caùc nhaïc coâng khi bieåu dieãn, nhöng vaãn ñöôïc theå hieän trong leã nhaïc
Phaät giaùo Hueá moät caùch haøi hoøa.
Söï linh ñoäng cuûa Phaät giaùo Hueá, vì muïc ñích hoaèng phaùp lôïi sinh, ñaõ
vaän duïng toái ña nhöõng lôïi theá aâm nhaïc voán coù cuûa vuøng ñaát naøy ñeå chuyeån
hoùa vaøo trong nghi leã. Treân chaát lieäu ca töø khoâng theå vöôït ra ngoaøi giaùo lyù
nhaø Phaät, vieäc vaän duïng caùc hình thöùc aâm nhaïc truyeàn thoáng nhaèm taïo neân
söï sinh ñoäng truyeàn caûm, thu huùt loøng ngöôøi ñeán vôùi Phaät phaùp, truyeàn baù
giaùo lyù, chuyeån hoùa nhaân taâm laø moät thaønh coâng veà Phaät söï cuûa caùc nhaø
hoaèng phaùp maø vai troø leã nhaïc Phaät giaùo Hueá caàn phaûi khaúng ñònh.
Moãi moät theå loaïi aâm nhaïc ñeàu coù moät ñôøi soáng xaõ hoäi rieâng, moät moâi
tröôøng dieãn xöôùng chuyeân bieät vaø mang moät chöùc naêng xaõ hoäi nhaát ñònh.
Ñoái vôùi leã nhaïc Phaät giaùo Hueá, aâm nhaïc gaén boù chaët cheõ vôùi nghi leã, ñoù
laø moät thöïc theå khoâng taùch rôøi. Theo quan nieäm cuûa Phaät giaùo, nghi leã laø
phöông tieän baøy toû loøng thaønh kính tri aân tam baûo, quoác gia, phuï maãu...
ñoàng thôøi cuõng laø phöông tieän ñeå cöùu ñoä chuùng sinh. Do vaäy, leã nhaïc Phaät
giaùo, khi tham gia vaøo caùc nghi leã trôû thaønh tieáng noùi huyeàn dieäu, coù khaû
naêng giao caûm vôùi trôøi ñaát, thaàn linh, toå tieân... vaø coù söùc maïnh lay ñoäng
loøng ngöôøi. AÂm nhaïc ñöôïc söû duïng trong moãi moät nghi leã cuûa Phaät giaùo ñeàu
coù moät chöùc naêng vaø taùc duïng raát cuï theå. Ñieàu ñoù khoâng chæ rieâng cho ngöôøi
haønh leã maø coøn cho caû nhöõng ngöôøi xung quanh tham döï, vaø coù theå tuøy öùng
cho taát caû phaùp giôùi.
Caùc hình thöùc aâm nhaïc trong nghi leã Phaät giaùo Hueá ñöôïc vaän duïng moät
caùch linh hoaït. Coù theå noùi, ñieàu chính yeáu ñöôïc chuù troïng cuûa leã nhaïc Phaät
giaùo Hueá laø thanh nhaïc. Töông öùng vôùi moãi buoåi leã coù caùc baøi taùn, tuïng, nieäm,
xöôùng, daãn, baïch, vònh, thænh, ngaâm, thaøi... phuø hôïp. Coøn caùc nhaïc cuï chæ
38 Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
ñoùng vai troø thöù yeáu, boå trôï cho nghi leã nhöng noù goùp phaàn laøm cho buoåi leã
trôû neân trang nghieâm, long troïng, thu huùt ñöôïc loøng ngöôøi, höôùng con ngöôøi
ñeán vôùi ñaïo phaùp, thaâm nhaäp giaùo lyù cuûa nhaø Phaät. Trong moãi caùch theå hieän
ñoù, aâm ñieäu, ca töø cuûa kinh sö ñöôïc hoøa cuøng vôùi thanh aâm cuûa phaùp khí, nhaïc
cuï taïo neân söï haøi hoøa, hoâ öùng, boå trôï cho nhau cuøng phaùt huy taùc duïng.
Tính chaát huøng traùng, trang nghieâm, cao quyù cuûa ñaïi nhaïc, tính chaát
saâu laéng, vui töôi, eâm dòu cuûa tieåu nhaïc, trong aâm nhaïc cung ñình, ñöôïc vaän
duïng vaøo leã nhaïc Phaät giaùo Hueá moät caùch linh hoaït. Ñoái vôùi caùc baøi baûn
khoâng coù lôøi ca ñi keøm, so vôùi aâm nhaïc chính thoáng ñöôïc ñieån cheá ôû cung
ñình, khi dieãn taáu trong khoâng gian nghi leã Phaät giaùo haàu nhö khoâng coù söï
khaùc bieät lôùn. Nhöõng baøi baûn nhö: Tam luaân cöûu chuyeån, ñöôïc taáu leân môû
ñaàu cho moät ñaïi leã, luùc thöôïng phan sôn thuûy, dòp khaùnh hyû...; Coøn Ñaêng
ñaøn keùp, Ñaêng ñaøn ñôn... ñöôïc duøng cung nghinh chö taêng, thænh sö ñaêng
toøa haønh leã, thuyeát phaùp...; Vaø Long ngaâm (aâm) ñöôïc duøng raát linh ñoäng khi
chuû saùm nieâm höông hay ñan xen vaøo nhöõng khoaûng troáng cuûa buoåi leã, khi
khoâng coù lôøi ca cuûa caùc kinh sö...
Rieâng caùc baøi baûn coù lôøi ca ñöôïc laáy töø caùc caâu kinh, tuyeån choïn nhöõng
baøi keä. Nhöõng hình thöùc ca töø naøy, moãi khi ñöôïc caùc kinh sö taùn tuïng trong
caùc nghi leã ñeàu theå hieän tính nhaïc. Nhöõng baøi baûn cuûa aâm nhaïc cung ñình,
ñaëc bieät laø baøi Bình baùn trong Thaäp thuû lieân hoaøn (möôøi baûn ngöï), ñöôïc thay
ñoåi cung baäc sao cho phuø hôïp vôùi caùc lôøi ca cuûa caùc kinh sö trong quaù trình
dieãn xöôùng. Thoâng thöôøng ñieäu thöùc Baéc cuûa aâm nhaïc cung ñình, mang tính
chaát trang nghieâm, vui töôi, trong saùng, ñöôïc goïi laø hôi khaùch hay hôi thieàn,
duøng ñeå taùn döông Phaät phaùp, ngôïi ca coâng ñöùc cuûa Phaät vaø chö vò Boà taùt.
Tính chaát traàm laéng, man maùc buoàn, aâm höôûng cuûa ñieäu Nam, hôi ai,
ñöôïc vaän duïng trong caùc baøi taùn tuïng cuûa Phaät giaùo ñeå chuyeån taûi trieát lyù
voâ ngaõ, voâ thöôøng, nhöõng huyeãn aûo cuûa cuoäc soáng, khoå ñau cuûa ñôøi ngöôøi...
trong caùc dòp tang leã, caàu sieâu, cuùng linh, chaån teá coâ hoàn, giaûi oan baït ñoä...
Beân caïnh ñoù, nhöõng baøi baûn cuûa aâm nhaïc daân gian vaãn ñöôïc ñöa vaøo
dieãn taáu trong nghi leã Phaät giaùo Hueá. Chaúng haïn Thaùi bình, Caùch giaûi, Tam
thieân, Töù chaâu, Lai kinh, Taán traïo... vaø ngay caû baøi Phaàn hoùa dieãn taáu trong
luùc ñoát vaøng maõ ôû ñình, mieáu, töø ñöôøng, tö gia... vaø nhieàu leã teá khaùc trong daân
Taùn tuïng trong Trai ñaøn chaån teá Ban nhaïc leã Phaät giaùo
39
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
gian cuõng ñöôïc vaän duïng. Khoâng chæ nhö vaäy, nhöõng laøn ñieäu hoø, lyù, ngaâm
thô, tuøy vaøo töøng luùc, cuõng ñöôïc vaän duïng moät caùch trieät ñeå. Taát caû laøm cho leã
nhaïc Phaät giaùo Hueá trôû neân phong phuù ña daïng hôn trong theå hieän.
Ñænh cao cuûa loaïi hình aâm nhaïc naøy, ñöôïc taäp trung vaøo caùc giai ñieäu cuûa
caùc baøi taùn. Trong nghi leã Phaät giaùo Hueá, giai ñieäu taùn raát phong phuù, moãi moät
baøi coù theå ñöôïc taùn vôùi nhieàu cung baäc khaùc nhau. Coù theå taùn theo hôi thieàn
hoaëc hôi ai vaø coù theå taùn theo loái taùn rôi, taùn xaáp, taùn traïo... Caùc baøi taùn chuû
yeáu duøng nhöõng hình thöùc keä.(1) Ngoaøi caùc loái taùn ra, kinh sö coù theå duøng loái
ngaâm, ñoïc, xöôùng, daãn... vaãn phaùt huy hieäu quaû chuyeån taûi yù nghóa cuûa noù trong
caùc nghi leã Phaät giaùo. Bôûi, baûn thaân caùc baøi keä, chuùng laø nhöõng baøi ca, ñöôïc ñuùc
ruùt töø nhöõng dieäu lyù cuûa kinh Phaät, hay theå hieän söï chöùng ngoä, traûi nghieäm cuûa
caùc thieàn sö. Trong caùc nghi leã Phaät giaùo Hueá, caùc baøi taùn duø theå hieän ôû phöông
thöùc naøo cuõng trôû thaønh phöông tieän höõu hieäu ñeå khai ngoä chuùng sinh.
AÂm nhaïc vaø nghi leã ñöôïc hoøa quyeän vaøo nhau roài trôû thaønh tieáng noùi
vi dieäu, chuyeån hoùa loøng ngöôøi, höôùng con ngöôøi ñeán vôùi ñaïo phaùp. AÂm nhaïc
trong nghi leã Phaät giaùo Hueá goùp phaàn ñöa con ngöôøi thaâm nhaäp vaøo giaùo
lyù töø bi, hyû xaû, voâ ngaõ, vò tha... höôùng con ngöôøi ñeán cuoäc soáng laønh maïnh,
höôùng thöôïng, mang laïi cuoäc soáng an laïc, haïnh phuùc trong thöïc taïi. Leã nhaïc
Phaät giaùo khoâng chæ laø moät phaùp moân, moät phöông tieän cuûa nhöõng baäc tu
haønh, maø coøn laø moät loaïi hình ngheä thuaät coù moái quan heä maät thieát vôùi moïi
ñoái töôïng “thính phaùp vaên kinh”, gaén lieàn vôùi yeáu toá vaên hoùa taâm linh cuûa
con ngöôøi, moät phaàn cuoäc soáng tinh thaàn cuûa ngöôøi daân xöù Hueá.
Daãu, coù theå chæ laø voâ tình trong lónh vöïc ngheä thuaät, nhöng Phaät giaùo
Hueá ñaõ taïo neân moät doøng aâm nhaïc ñoäc ñaùo, khoâng chæ laø moät saûn phaåm vaên
hoùa phi vaät theå ñaëc saéc cuûa Hueá maø coøn cuûa Vieät Nam.(2)
Do tính chaát ñaëc thuø cuûa leã nhaïc Phaät giaùo, aâm nhaïc gaén boù chaët cheõ vôùi
nghi leã neân khoâng theå taùch rieâng phaàn aâm nhaïc ra ñeå theå hieän, nhö moät soá
loaïi hình aâm nhaïc khaùc. Neáu ñöa leã nhaïc Phaät giaùo thaønh moät loaïi hình dòch
vuï ñeå phuïc vuï du khaùch, baèng caùch saân khaáu hoùa, thieát keá baøi baûn, chieâu taäp
kinh sö, nhaïc coâng, aán ñònh thôøi gian dieãn xöôùng… ñeå baùn veù cho du khaùch
thöôûng laõm, nhö ca Hueá, nhaõ nhaïc laø ñieàu khoâng caàn thieát. Bôûi laøm nhö vaäy
seõ maát ñi tính thieâng lieâng cuûa loaïi hình giaùo nhaïc naøy. Roõ raøng, ñieàu naøy khoù
coù theå chaáp nhaän töø ñoái töôïng dieãn xöôùng laø nhöõng ngöôøi tu haønh.
Ñeå leã nhaïc Phaät giaùo Hueá ñeán ñöôïc vôùi du khaùch, con ñöôøng tieän lôïi
nhaát ñoù chính laø giôùi thieäu cho du khaùch ñeán tröïc tieáp tham döï caùc nghi leã
cuûa Phaät giaùo. Trong taát caû caùc nghi leã thöôøng nhaät, thöôøng nguyeät, thöôøng
nieân vaø caùc nghi leã ñaëc bieät cuûa Phaät giaùo Hueá, bao giôø cuõng toaùt leân nhöõng
neùt ñaëc tröng veà aâm nhaïc rieâng coù ôû vuøng ñaát naøy. Tuy nhieân, ngöôøi höôùng
daãn caàn phaûi daãn giaûi, giôùi thieäu giuùp cho du khaùch coù theå khaùm phaù, traûi
nghieäm. Ñoù cuõng laø moät caùch laøm taêng theâm söùc haáp daãn cuûa du lòch Hueá
noùi chung vaø du lòch Phaät giaùo Hueá noùi rieâng.(3)
Trong caùc tuyeán löõ haønh ngoaøi vieäc ñöôïc nghe, nhìn heä thoáng nghi leã vöøa
ñeà caäp moät caùch thuï ñoäng, chuùng ta cuõng neân nghó ñeán moät tuyeán du lòch khaùc
maø du khaùch ñöôïc tröïc tieáp tham gia haønh leã moät caùch chính thöùc vaøo nghi
leã cuûa Phaät giaùo Hueá, taát nhieân ñieàu ñoù phaûi ñöôïc thoûa thuaän vaø coù söï nhaát
trí cuûa nhaø chuøa. ÔÛ ñoù tröôùc khi ñöôïc hoøa nhaäp vaøo khoâng gian nghi leã, du
40 Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
khaùch coù theå ñöôïc nghe chính nhöõng ngöôøi dieãn xöôùng noùi veà nhöõng ñieàu vi
dieäu cuûa nghi leã, noäi dung cuûa ca töø, nhöõng neùt ñaëc tröng cuûa caùc baøi baûn, giaù
trò ngheä thuaät cuûa aâm nhaïc, taùc duïng veà maët taâm linh maø leã nhaïc mang laïi…(4)
Theo chuùng toâi, neáu ñöa leã nhaïc Phaät giaùo Hueá ñeán vôùi du khaùch nhö
vöøa trình baøy, thì cuõng neân nhìn nhaän caùch laøm ñoù laø moät phöông tieän
hoaèng phaùp, theo tinh thaàn “…duïc lònh chuùng sinh khai, thò, ngoä, nhaäp Phaät
chi tri kieán” cuûa Phaät giaùo Ñaïi thöøa.
L Ñ H
CHUÙ THÍCH
(1) Keä laø moät theå loaïi vaên hoïc, coù hình thöùc gaàn vôùi thô, kieåu caâu 7 chöõ, 5 chöõ, 4 chöõ, coù khi laïi
ñan xen caùc kieåu caâu naøy vôùi nhau trong moät baøi.
(2) Trong khuoân khoå cuûa moät baøi vieát chuùng toâi khoâng theå trình baøy heát nhöõng ñaëc tröng cuûa
leã nhaïc Phaät giaùo Hueá, ñeå hieåu theâm ñoäc giaû coù theå tham khaûo: Nguyeãn Höõu Thoâng [chuû
bieân], Nguyeãn Thò Taâm Haïnh, Leâ Ñình Huøng, Leâ Thoï Quoác (2008). Nhaïc leã Phaät giaùo xöù Hueá,
Thaønh phoá Hoà Chí Minh, Nxb Vaên ngheä.
Taøi lieäu vöøa neâu treân cuõng laø taøi lieäu tham khaûo chính trong baøi vieát naøy.
(3) Coù theå caùc coâng ty löõ haønh, khai thaùc keát hôïp thöôûng thöùc leã nhaïc Phaät giaùo Hueá vôùi caùc loaïi
hình du lòch nhö tham quan, chieâm baùi, kyø nguyeän, aåm thöïc... trong moät tuyeán du lòch Phaät
giaùo Hueá maø leã nhaïc nhö moät ñieåm nhaán thuù vò.
(4) Coù ngöôøi hieåu bieát daãn giaûi laø ñieàu raát caàn thieát, neáu khoâng du khaùch khoù coù theå lónh hoäi ñöôïc
heát nhöõng neùt ñoäc ñaùo cuûa leã nhaïc Phaät giaùo Hueá. Chaúng haïn, phaàn lôùn ca töø trong leã nhaïc
Phaät giaùo Hueá ñeàu söû duïng töø Haùn-Vieät, ñaây laø moät ñieåm du khaùch khoù coù theå hieåu ñöôïc yù
nghóa chuyeån taûi thoâng qua ca töø, maø thanh nhaïc laø ñieåm chính yeáu cuûa nghi leã.
TOÙM TAÉT
Leã nhaïc Phaät giaùo Hueá, ngoaøi chöùc naêng nghi leã mang tính chaát toân giaùo, noù coøn chöùa ñöïng
moät giaù trò ngheä thuaät ñoäc ñaùo. Ñoù laø söï keát hôïp moät caùch nhuaàn nhuyeãn giöõa truyeàn thoáng aâm nhaïc
cuûa Phaät giaùo vôùi caùc doøng aâm nhaïc khaùc, ñaëc bieät laø aâm nhaïc daân gian vaø aâm nhaïc cung ñình. Leã
nhaïc Phaät giaùo Hueá khoâng chæ laø moät phaùp moân, moät phöông tieän cuûa nhöõng ngöôøi tu haønh, maø coøn
coù moái quan heä maät thieát vôùi yeáu toá vaên hoùa taâm linh cuûa con ngöôøi, moät phaàn cuoäc soáng tinh thaàn
cuûa ngöôøi daân xöù Hueá. Do aâm nhaïc gaén boù chaët cheõ vôùi nghi leã neân leã nhaïc Phaät giaùo Hueá gaàn nhö
baûo toàn khaù nguyeân veïn nhöõng yeáu toá cuûa aâm nhaïc truyeàn thoáng maø khoâng bò bieán ñoåi theo höôùng
saân khaáu hoùa nhö moät soá loaïi hình aâm nhaïc truyeàn thoáng khaùc. Moâi tröôøng dieãn xöôùng vaø nhöõng
giaù trò ngheä thuaät cuûa leã nhaïc Phaät giaùo Hueá xöùng ñaùng coù moät vò trí quan troïng trong quaù trình giôùi
thieäu di saûn vaên hoùa Hueá ñeán vôùi du khaùch. Tuy nhieân, laøm theá naøo ñeå phoå bieán leã nhaïc Phaät giaùo
Hueá vöøa ñaûm baûo khoâng gian vaø ñieàu kieän dieãn xöôùng voán coù, vöøa taïo neân moät saûn phaåm ñaëc saéc,
ñöôïc nhìn nhaän nhö saûn phaåm vaên hoùa-du lòch, ñoù laø tinh thaàn vaø höôùng gôïi môû cuûa baøi vieát naøy.
ABSTRACT
BUDDHIST RITUAL MUSIC OF HUEÁ: A DISTINCTIVE TYPE OF TRADITIONAL MUSIC
AND HOW TO INTRODUCE IT TO TOURISTS
Besides its religious function, the Buddhist ritual music of Hueá boasts its distinctive artistic
value. It is a clever combination of the traditional Buddhist music with other schools of music,
above all, the folk music and court music. The Buddhist ritual music of Hueá is not only a means
for the practice of Buddhism, but it also keeps its relation with human spititual culture, an integral
part of the spiritual life of Hueá people. Since its music is closely related with the religious rites, the
Buddhist ritual music of Hueá almost preserves wholly its traditional musical elements, which has
not been adapted to the stage as the other types of music have. The performance medium and
the artistic value of the Buddhist ritual music of Hueá deserve great attention in the course of the
introduction of this music to the tourists. However, to introduce the Buddhist ritual music of Hueá
to the public and preserve its original performance medium and atmosphere and, at the same
time, create a superb work to be recognized as a cultural-touristic product is the issue this article
aims to cope with.