Nghiên cứu khoa học: Nhân nghĩa, từ hứng vị siêu hình của dịch truyện đến tư tưởng chỉ đạo chiến lược Bình Ngô của Nguyễn Trãi

Nh©n nghÜa, tõ høng vÞ siªu h×nh cña dÞch truyÖn…

nguyÔn th¹ch giang

×nh Ng« ®¹i c¸o lµ khóc ca

hïng tr¸ng bÊt hñ, mét bøc

tranh sinh ®éng vµ trung

thùc vÒ h×nh ¶nh cña d©n téc trong cuéc

kh¸ng chiÕn b×nh Ng«, mét b¶n tæng kÕt

kh¸i qu¸t nh÷ng phÈm chÊt cao quý vÒ

ph−¬ng diÖn lÞch sö vµ con ng−êi, nªu

cao truyÒn thèng ®éc lËp tù chñ, quËt

c−êng bÊt khuÊt vµ tinh thÇn nh©n ®¹o

cña nh©n d©n ta.

Hai c©u më ®Çu bµi c¸o: “Nh©n nghÜa

chi cö yÕu t¹i an d©n, §iÕu ph¹t chi s−

m¹c tiªn khö b¹o”

(1)

lµ lêi tuyªn ng«n

tr×nh bµy lý do chiÕn th¾ng qu©n thï cña

nh©n d©n ta trong lÞch sö vµ trong cuéc

kh¸ng chiÕn b×nh Ng«.

C¸c tõ ng÷ “nh©n nghÜa”, “an d©n”,

“khö b¹o” lµ nh÷ng tõ ng÷ trung t©m, lµ

t− t−ëng chØ ®¹o chiÕn l−îc b×nh Ng«, chi

phèi toµn ý bµi v¨n, cã ý nghÜa ®Æc biÖt

quan träng, më cöa cho t©m hån chóng

ta tiÕp xóc víi “khóc ca hïng tr¸ng bÊt

hñ” nµy cña d©n téc.

Mét mÖnh ®Ò hÕt søc râ rµng NguyÔn

Tr·i ®· ph¸c ho¹ ra lµ: V× “an d©n” mµ

“khö b¹o”, vµ “khö b¹o” b»ng “nh©n

nghÜa”. “Nh©n nghÜa” lµ ®−êng lèi chØ

®¹o hµnh ®éng, “an d©n” lµ môc ®Ých

hµnh ®éng “khö b¹o”.

Chóng cã vÞ trÝ quan träng nh− vËy

trong bµi v¨n, cho nªn chóng ta cÇn

nghiªn cøu, t×m hiÓu kü ®Ó cã ®−îc mét

lý gi¶i thÝch hîp vµ minh b¹ch.

Nh©n nghÜa lµ g×? Nh©n nghÜa ®−îc

vËn dông nh− mét ph−¬ng ch©m chØ ®¹o

mét ®−êng lèi “khö b¹o”, cho nªn nã

kh«ng cßn lµ mét kh¸i niÖm lu©n lý ®¬n

thuÇn, nã bao hµm mét ý nghÜa triÕt

häc

(2)

, mét t− t−ëng chØ ®¹o chiÕn l−îc

nh»m t¹o ra mét søc m¹nh vËt chÊt

trong c«ng cuéc khö b¹o b×nh Ng«.

Nh©n nghÜa, truy tõ ngän nguån ph¸t

sinh th× kh¸i niÖm nµy còng nh− bÊt kú

kh¸i niÖm lu©n lý nµo kh¸c nh−: LÔ –

TÝn – CÇn – KiÖm – Liªm – ChÝnh … ®Òu

cã nguån gèc tõ vèn tõ ng÷ d©n gian.

Nhµ Nho ®· lÊy nh÷ng kh¸i niÖm nµy tõ

trong di s¶n v¨n ho¸ ®ã mµ truyÒn thuËt

l¹i. Nh©n nghÜa, còng nh− hÇu hÕt

nh÷ng kh¸i niÖm trong “lôc nghÖ”

(3)

®Òu

cã tõ tr−íc Khæng Tö.

Nh©n nghÜa, theo hä vèn chØ cã mét gi¸

trÞ lu©n lý ®¬n thuÇn vÒ ®øc tÝnh mçi c¸

nh©n. “NghÜa” lµ viÖc ta ph¶i lµm trong

bÊt kú hoµn c¶nh nµo, dï ph¶i hy sinh ®Õn

tÝnh mÖnh; bëi v× nh÷ng ®iÒu Êy ®¸ng ph¶i

lµm vÒ ph−¬ng diÖn lu©n lý.

“NghÜa” ë §¹i c¸o b×nh Ng« ®· t¹o

nªn mét søc m¹nh vËt chÊt to lín, bÊt

chÊp mäi thÕ lùc b¹o tµn, ®· cã t¸c dông

huy ®éng quÇn chóng ®øng lªn v× chÝnh

nghÜa. Kho tµng v¨n ho¸ phong phó cña

nghiªn cøu trung quèc

sè 2(66)-2006

d©n téc ®· tiÕp thu kh¸i niÖm ®ã mét

c¸ch tù nhiªn, v× trong vèn v¨n ho¸

truyÒn thèng cña m×nh ®· cã mÇm

mèng, cã nhu cÇu truyÒn b¸ néi dung

v¨n ho¸ ®ã b»ng mét c¸i vá ©m thanh

thÝch hîp. “NghÜa” lµ vá ©m thanh mµ

d©n téc ViÖt ®· dïng ®Ó chë c¸i néi dung

v¨n ho¸ - nãi theo ch÷ b©y giê – lµ c¸i

néi hµm vèn cã ®ã cña d©n téc.

Nh−ng mÆt s¸ng t¹o ë ®©y lµ g×? Nho

gia hµnh ®éng v× nghÜa trªn nhu cÇu ®¹o

®øc, lu©n lý. V× vËy “nghÜa” kh«ng t¹o

nªn mét søc m¹nh tæng hîp. ë ®©y

NguyÔn Tr·i ®· dïng nã nh− mét

ph−¬ng ch©m t− t−ëng chØ ®¹o cã mét

søc m¹nh v« song. “Nh©n nghÜa” ®· trë

thµnh v« ®Þch vµ tÊt th¾ng v× cã ®−êng

lèi, cã s¸ch l−îc cô thÓ. Vµ, B×nh Ng«

s¸ch lµ ®−êng lèi, s¸ch l−îc ®ã. Nh−

vËy, râ rµng “nghÜa” ®· v−ît ra khái

ph¹m trï lu©n lý… Lßng tin cña NguyÔn

Tr·i vµo th¾ng lîi cuèi cïng trong sù

nghiÖp b×nh Ng« cã tõ ®©y, tõ buæi ®Çu

Lam S¬n dùng cê nghÜa, d©ng “B×nh Ng«

s¸ch” ë Lçi Giang.

ý niÖm “nghÜa” cã phÇn thiªn vÒ h×nh

thøc. B¶n tÝnh h×nh thøc cña bæn phËn

mäi ng−êi trong x· héi lµ c¸i “ta ph¶i

lµm”. Nh−ng b¶n tÝnh cña nh÷ng bæn

phËn kia lµ g×? ChÝnh lµ lßng th−¬ng

ng−êi, tøc lµ “nh©n”. “Nh©n lµ th−¬ng

ng−êi”

(4)

. Vµ ng−êi nµo thËt lßng th−¬ng

ng−êi kh¸c th× cã thÓ lµm trßn bæn phËn

m×nh trong x· héi. Nh− vËy, “nh©n” chØ

cã ý nghÜa lu©n lý, xuÊt ph¸t tõ lßng

th−¬ng ng−êi, hay nãi mét c¸ch kh¸c lµ

ph¶i “níi lßng m×nh cho lan tíi ng−êi”.

Kh«ng ai nãi râ t¹i sao ng−êi ta ph¶i lµm

nh− vËy.

GÇn 200 n¨m sau, M¹nh Tö ®· ®−a

thuyÕt “tÝnh thiÖn”

(5)

®Ó gi¶i ®¸p c©u hái

nµy. Së dÜ mäi ng−êi ph¶i thi hµnh ®¹o

nh©n lµ v× b¶n tÝnh con ng−êi lµ thiÖn

(nh©n sinh tÝnh b¶n thiÖn). §èi víi Nho

gia, lßng nh©n lµ ®øc tÝnh ph¸t sinh tù

nhiªn, do tõ b¶n tÝnh con ng−êi.

Nh− vËy, khi tr×nh bµy nguyªn t¾c vÒ

thi hµnh ®¹o “nh©n”, Khæng Tö chØ giíi

h¹n trong viÖc tu d−ìng b¶n th©n cña

mçi ng−êi. Víi M¹nh Tö th× sù ¸p dông

®· lan tíi chÝnh trÞ. Nãi mét c¸ch kh¸c,

víi Khæng Tö ®©y chØ lµ phÐp “néi

th¸nh”, nh−ng víi M¹nh Tö, nã ®· níi

réng thµnh phÐp “ngo¹i v−¬ng”. Nh−ng

ngay trong nghÜa x−a nhÊt cña “néi

th¸nh”, M¹nh Tö còng gi·i bµy quan

niÖm «ng cã phÇn réng h¬n, ®Æt con

ng−êi trong bèi c¶nh chung cña vò trô.

¤ng nãi: “Ai hÕt lßng m×nh th× biÕt tÝnh

m×nh. BiÕt tÝnh m×nh th× biÕt trêi”

(M¹nh Tö, VIIa,1). Lßng ®©y lµ “lßng

ch¼ng nì”, hay “lßng th−¬ng xãt”. Nã lµ

b¶n chÊt cèt yÕu cña tÝnh ng−êi. Do ®ã,

khi ta hÕt lßng ta, th× biÕt ®−îc tÝnh ta.

Vµ, theo M¹nh Tö, th× tÝnh ta lµ “c¸i trêi

cho ta” (M¹nh Tö, VIa, 15). VËy khi ta

biÕt tÝnh ta – th× ta biÕt trêi.

Nh÷ng lêi gi¶i thÝch kia thùc chÊt vÉn

n»m trong ph¹m vi lu©n lý, cã ®iÒu cã

tÝnh chÊt siªu h×nh h¬n. Nã vÉn kh«ng

®¸p øng ®−îc nhu cÇu vÒ nhËn thøc cña

con ng−êi vÒ con ng−êi trong toµn thÓ. C¸c

nhµ Nho siªu h×nh ®· cè g¾ng ®¸p øng

nhu cÇu ®ã. Hä ®· ®−a vµo kinh dÞch vèn

lµ s¸ch ®Ó bãi, nh÷ng lêi gi¶i thÝch vÒ vò

trô siªu h×nh vµ ®¹o ®øc. C¶m høng siªu

h×nh trong s¸ch thËt lµ lín lao.

T− t−ëng siªu h×nh träng yÕu nhÊt

cña DÞch truyÖn lµ t− t−ëng vÒ §¹o. §¹o

cña §¹o ®øc kinh lµ ®éc vÞ, tõ ®ã mäi vËt

trong vò trô sinh thµnh vµ biÕn ho¸.

§¹o cña DÞch truyÖn, tr¸i l¹i, th× phøc t¹p

vµ biÓu thÞ cho nhiÒu lÝ chi phèi tõng c¸i

mét c¸c ph¹m trï h÷u thÓ trong vò trô.

Nh©n nghÜa, tõ høng vÞ siªu h×nh cña dÞch truyÖn…

Nã lµm thµnh mét lÝ siªu h×nh h÷u

danh (un principe mÐtaphisique

nominable) nh− ®¹o vua, ®¹o t«i, ®¹o

cha, ®¹o con. §ã lµ nh÷ng g× mµ «ng

vua, bÒ t«i, ng−êi cha, ®øa con ph¶i thÕ.

Mçi ®¹o Êy ®−îc biÓu thÞ b»ng mét c¸i

danh vµ mäi ng−êi ph¶i hµnh ®éng mét

c¸ch lý t−ëng hîp víi nh÷ng danh kh¸c

nhau Êy

(6)

Bªn c¹nh nh÷ng ®¹o cña mäi loµi vµ

mäi sù vËt, DÞch truyÖn cßn cã mét §¹o

kh¸c cho mäi sù vËt trong toµn thÓ cña

chóng. Nãi c¸ch kh¸c, bªn c¹nh v« vµn

®¹o riªng biÖt, cã mét §¹o tæng qu¸t

tham dù vµo sù sinh ho¸ cña v¹n vËt.§ã

lµ c¸i ®¹o sinh thµnh cña v¹n vËt vµ sù

sinh thµnh Êy lµ hoµn thµnh lín nhÊt

cña trêi ®Êt. HÖ tõ (trong kinh DÞch) nãi:

“§øc lín cña trêi ®Êt lµ sinh” (thiªn ®Þa

chi ®¹i ®øc thÞ sinh). TiÕng “sinh” ®©y

chØ cã nghÜa lµ sinh s¶n, lµ ý nghÜa thÝch

hîp nhÊt víi t− t−ëng DÞch truyÖn.

Nh−ng theo Tr×nh H¹o vµ c¸c nhµ ®¹o

häc kh¸c, th× “sinh” thËt sù cã ý nghÜa lµ

sù sèng hay ®em l¹i sù sèng. Theo hä,

trong mäi vËt ®Òu cã khuynh h−íng ®i

®Õn sù sèng, vµ khuynh h−íng Êy lµm

thµnh ®øc “nh©n” cña trêi ®Êt. V× thÕ

nªn tõ ng÷ “bÊt nh©n” lµ danh tõ chuyªn

m«n trong y häc Trung Hoa ®Ó chØ sù tª

liÖt. §iÒu Êy nãi rÊt ®óng danh tr¹ng. KÎ

nh©n coi trêi ®Êt v¹n vËt lµ nhÊt thÓ.

Ch¼ng g× kh«ng ph¶i lµ m×nh. §· nhËn

®−îc mäi vËt lµ m×nh, th× chç nµo mµ

kh«ng tíi?

Tõ ®ã ta cã thÓ suy ra: lßng ng−êi bÊt

nh©n th× sÏ bÞ c« lËp vµ søc sèng kh«ng

cßn. Vµ, NguyÔn Tr·i ®· khëi ph¸t tõ

ph¶n ®Ò cña lo¹i suy nµy mµ t−íc bá

phÇn siªu h×nh cña ch÷ “nh©n”. L¹i n÷a,

trªn mét truyÒn thèng v¨n ho¸ giµu

nh©n ¸i “th−¬ng ng−êi nh− thÓ th−¬ng

th©n…”, NguyÔn Tr·i ®· cho vµo víi

“nghÜa”, lµm thµnh mét häc thuyÕt cña

riªng m×nh, chØ dÉn cho mäi ng−êi hµnh

®éng vµ thùc thi nã mét c¸ch triÖt ®Ó. §ã

lµ ®iÒu míi mÎ vÜ ®¹i nhÊt, h¬n bÊt kú mét

®¹o gia, mét lý thuyÕt gia nµo tr−íc «ng.

Ch÷ “nh©n” cña NguyÔn Tr·i kh«ng

cßn lµ mét tõ ng÷ ®¹o ®øc mµ còng

kh«ng cßn lµ mét kh¸i niÖm siªu h×nh vÒ

“thiªn ®Þa v¹n vËt nhÊt thÓ” mµ lµ mét

t− t−ëng chiÕn l−îc, mét t− t−ëng triÕt

häc chØ ®¹o cã t¸c dông t¹o nªn nh÷ng

søc m¹nh vËt chÊt cô thÓ, mét mÆt cã

thÓ tËp hîp ®oµn kÕt ®−îc mäi ng−êi

chung mét lßng v× nghÜa lín theo nguyªn

lý “nhÞ nh©n ®ång t©m kú lîi ®o¹n kim”

vµ c¶m ho¸ ®−îc qu©n thï, kh¬i dËy ë hä

b¶n tÝnh “lßng ch¼ng nì”; mÆt kh¸c,

“nh©n” ®· hun ®óc mét lßng tin m¹nh

mÏ vµo th¾ng lîi v× nã hîp víi ®¹o lín

cña tù nhiªn, hîp víi lßng ng−êi.

Chñ tr−¬ng chiÕn l−îc “®¸nh vµo lßng

ng−êi” (c«ng t©m) cña NguyÔn Tr·i ®−îc

x©y dùng trªn nÒn t¶ng t− t−ëng “nh©n”

®ã.

“Nh©n” víi ý nghÜa lu©n lý ®¬n thuÇn,

chØ rót gän trong viÖc tu d−ìng thô ®éng.

“Nh©n” víi høng vÞ siªu h×nh chØ lµ mét

thø trang søc cho t− t−ëng. “Nh©n” víi ý

nghÜa triÕt häc, v−ît ra ngoµi ph¹m trï

lu©n lý, th× h−íng ng−êi ta ®Õn hµnh

®éng víi mét niÒm tin s¾t ®¸, ®ñ t¹o nªn

mét søc m¹nh vËt chÊt cã hiÖu qu¶ ®Ó

chiÕn th¾ng mäi thÕ lùc bÊt nh©n dï tµn

b¹o vµ to lín ®Õn ®©u.

Trong lÞch sö v¨n ho¸ d©n téc, kÓ c¶

v¨n ho¸ d©n gian, kh¸i niÖm “nh©n”

ch−a bao giê cã mét néi dung ®éng, cã ý

nghÜa chØ ®¹o thùc tiÔn nh− vËy. Tr−íc

®ã, “Nh©n” theo truyÒn thèng chØ lµ mét

kh¸i niÖm lu©n lý ®¬n thuÇn. Th¬ v¨n

trong thêi ®¹i Lý, TrÇn, ©m h−ëng chung

nghiªn cøu trung quèc

sè 2(66)-2006

to¸t lªn mét tinh thÇn ThiÒn häc – ThiÒn

häc ViÖt Nam, v× t«ng ph¸i PhËt häc

ngo¹i lai nµy ®· chÞu ¶nh h−ëng s©u s¾c

truyÒn thèng v¨n ho¸ cña d©n téc ViÖt

mµ mang mét s¾c th¸i riªng. Ýt cã d©n

téc nµo cã mét nÒn v¨n ho¸ d©n gian ®Ò

cËp ®Õn nh÷ng khÝa c¹nh lu©n lý nh−

d©n téc ta, ®Æc biÖt lµ trong ca dao, d©n

ca, tôc ng÷. §ã lµ c¬ së cho viÖc tiÕp thu

t− t−ëng PhËt häc trong buæi ®Çu dùng

n−íc vµ nay lµ c¬ së tiÕp thu nh÷ng t−

t−ëng Nho, L·o ®Ó dung hîp thµnh mét

häc ph¸i Nho häc cao h¬n gäi lµ ®¹o häc

hay häc ph¸i cña nhµ nho míi ViÖt Nam.

Víi sù du nhËp cña PhËt häc, ng−êi ta

cµng chó ý ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò siªu h×nh

vÒ nh÷ng gi¸ trÞ siªu lu©n lý – hay nh−

lêi ng−êi ®−¬ng thêi - ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò

tÝnh vµ mÖnh. Nh÷ng lêi bµn vÒ nh÷ng

vÊn ®Ò Êy trong c¸c tr−íc t¸c nh− LuËn

ng÷, M¹nh Tö, Trung dung vµ nhÊt lµ

kinh dÞch kh«ng cßn thÝch hîp n÷a.

Nho häc ph¶i nhê ®Õn PhËt häc trong

®ã ThiÒn häc lµ t«ng ph¸i cã ¶nh h−ëng

lín nhÊt, vµ nhê ®Õn c¶ L·o häc. V× nh−

chóng ta ®· biÕt DÞch truyÖn vµ s¸ch

L·o Tö ®Òu cã nh÷ng quan ®iÓm t−¬ng

®ång, nh− c¶ hai ®Òu coi th¸i qu¸ lµ häa

lín, ®Òu coi sù trë l¹i lµ c¸i ®éng cña

®¹o… DÞch truyÖn còng ®ång ý víi s¸ch

L·o Tö mµ nãi r»ng muèn lµm ®−îc viÖc

g×, th× ph¶i bæ tóc vËt Êy b»ng c¸i ®èi

lËp, hay c¶ hai ®Òu cho r»ng khiªm

nh−êng lµ nh÷ng ®øc lín …

Ch¾c ch¾n d©n téc ta ®· tiÕp xóc víi

PhËt gi¸o rÊt sím tõ thÕ kû thø I sau

c«ng nguyªn. §Õn cuèi thÕ kû thø VI,

ThiÒn häc ®· ph¸t triÓn. ë Trung Quèc,

th× PhËt häc ®· ®−îc ®−a vµo d−íi triÒu

Minh ®Õ (58 – 75)

Nh−ng kinh PhËt ®−îc dÞch tõ thÕ kû

thø V (kÓ c¶ nhµ s− Ên §é C−u- Ma- La-

ThËp lµ dÞch gi¶) cßn dïng tõ ng÷ ®¹o

gia nh−: “h÷u”, “v«”, “h÷u vi”, “v« vi” ®Ó

nãi vÒ PhËt ph¸p. S¸ch PhËt th−êng

®−îc gi¶i thÝch b»ng nh÷ng ý lÊy trong

triÕt häc ®¹o gia, vµ ThiÒn t«ng chó ë sù

häc tËp, tu luyÖn thiªn vÒ tù nhiªn v« vi

cña ®¹o gia.

Trë lªn lµ lý do chØ râ ba dßng t−

t−ëng lµm nguån chÝnh cho ®¹o häc vµ

gi¶i thÝch t¹i sao c¶ ba dßng v¨n ho¸ ®ã

l¹i cã thÓ dung hîp ®−îc, ®Èy nho häc

ph¸t triÓn v−¬n tíi c¸c lÜnh vùc triÕt häc

ph¶i lµm, nh−ng v× hiÓu biÕt, hµnh vi

cña hä cã ®−îc mét ý nghÜa míi – gi¸ trÞ

chÝnh hä ®øc tÝnh mµ thiÒn gia gäi lµ

thÇn th«ng, chÝnh trong ý nghÜa Êy mµ

®¹o häc cña c¸c nhµ nho vÒ sau thËt sù

lµ sù ph¸t triÓn cao cña thiÒn häc.

Trong lÞch sö t− t−ëng chÝnh trÞ cña

nµo còng cã nh−ng rÊt hiÕm, ngay c¶

trong nh÷ng thêi cùc thÞnh cña nho häc

vµo nh÷ng thÕ kû XV vµ XIX sau nµy.

Nho häc ®−îc t«n vinh nh− lµ “quèc

gi¸o”.

Nho häc vèn b¶o thñ, quanh quÈn víi

c¸i nh×n l¹i qu¸ khø ®Ó tõ ®ã t×m nh÷ng

t«i, cha con, chång vî… trong x· héi.

®ã. ThuyÕt “chÝnh danh” cña Khæng Tö

còng ®Ò ra nh»m ®¸p øng nhu cÇu chÝnh

trÞ, x· héi ®ã. Gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò

qua thùc tiÔn tÝch luü kiÕn thøc, ngÇm

mang mét kh¸t väng t×m hiÓu, tiÕn bé

m·i trong nhËn thøc sù vËt.

Lý thuyÕt cña PhËt vµ L·o ®· ®¸p

øng cho nhu cÇu míi ®ã cña con ng−êi.

PhËt häc ®em l¹i cho ng−êi x−a tÝnh l¹c

quan, bao giê còng l¹c quan b×nh th¶n

trong cuéc sèng hiÖn h÷u. L·o häc ngoµi

viÖc cho hä cã c¸i nh×n, lèi sèng hån

nhiªn, cßn cho hä mét niÒm tin t−ëng

v−ît qua biÕt bao khã kh¨n cña lÞch sö,

mét hy väng ë ngµy mai… Trë l¹i lµ c¸i

®éng cña ®¹o, “bÜ cùc th¸i lai” lµ nh÷ng

yÕu tè c¬ b¶n cña DÞch truyÖn vµ cña c¶

§¹o ®øc kinh ®· nu«i d−ìng cho con

ng−êi thêi xa x−a tinh thÇn Êy. XÐt cho

cïng, th× nh÷ng t− t−ëng ®ã vèn xuÊt

ph¸t tõ kinh nghiÖm lµm ¨n cña mét

nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña bÊt kú

tôc ng÷ cßn ghi l¹i dÊu vÕt cña nh÷ng

kinh nghiÖm ®ã. V¨n ho¸ ViÖt cã hoµ

®ång nh÷ng t− t−ëng ®ã cña DÞch vµ L·o

còng lµ ®iÒu dÔ hiÓu. Ngoµi ra, c¶m

høng ®¹o häc ®· ®Ó l¹i cho kho tµng v¨n

häc biÕt bao ¸ng v¨n th¬ diÔm lÖ tõ Lý,

TrÇn cho ®Õn cuèi thÕ kû XIX, kÓ c¶

NguyÔn Du, NguyÔn C«ng Trø, Cao B¸

Qu¸t, Bµ HuyÖn Thanh Quan… víi

nh÷ng nÐt ®éc ®¸o tù c−êng ®Çy søc sèng

cña d©n téc!

víi c¸c nguån v¨n hãa Nho häc, L·o häc

cã t¸c dông nh− nh÷ng chñ tr−¬ng chØ

®¹o chiÕn l−îc ®−a hµnh ®éng, ®−a cuéc

kh¸ng chiÕn b×nh Ng« ®Õn thµnh c«ng.

nghÜa trong viÖc dùng n−íc gi÷ n−íc:

“QuyÒn m−u b¶n thÞ dông trõ gian;

(7)

kim chØ nam cho mäi ®−êng lèi, chñ

tr−¬ng kinh bang tÕ thÕ cña NguyÔn

Tr·i trong ®ã B×nh Ng« ®¹i c¸o lµ mét

b¶n tæng kÕt ph¸c ho¹ râ nÐt sù øng

còng lµ lý t−ëng thÈm mü lµ c¶m høng

chñ ®¹o cña B×nh Ng« ®¹i c¸o.

Cã thÓ nãi, tr−íc «ng, trong lÞch sö

Tr·i. Trong sù nghiÖp b×nh Ng« còng

ý thøc ®ã lu«n lu«n cã ë «ng, lµm g× «ng

mét bµi chiÕu ng¾n bµn vÒ phÐp tiÒn tÖ

(8)

Trong mét bµi th¬ ch÷ H¸n, NguyÔn

(Bµi 13)

Trong bµi chiÕu r¨n b¶o Th¸i tö,

NguyÔn Tr·i còng viÕt “V¶ l¹i, nÕu ng−êi

Tãm l¹i, trong phÇn më ®Çu, bµi c¸o

chñ yÕu nªu râ thÕ n−íc §¹i ViÖt trong

n−íc ®ã. Trong qu¸ tr×nh tån t¹i cña

m×nh, n−íc §¹i ViÖt thùc lµ mét n−íc cã

v¨n hiÕn, ®−êng ®−êng s¸nh ngang hµng

víi c¸c liÖt c−êng ®Õ quèc phong kiÕn

kh¸c. §−îc nh− vËy lµ bëi tÊt c¶ c¸c cuéc

Báo cáo nghiên cứu khoa học " Nhân nghĩa, từ hứng vị siêu hình của dịch truyện đến tư tưởng chỉ đạo chiến lược Bình Ngô của Nguyễn Trãi "

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi