Các phương pháp phát hiện virus gây
bệnh cho lan
Hai loại virus chính gây hại nghiêm
trọng cho lan là virus CymMV
(Cymbidium mosaic virus) và ORSV
(Odontoglossum ringspot
virus). Việc phát hiện sớm để ngăn
ngừa và kiểm soát virus gây nhiễm là
vấn đề then chốt đặt ra cho các nhà
nông cũng như là các nhà nghiên cứu
nuôi trồng lan.
Đối với các nhà vườn lan, thì việc khó khăn và nguy hại nhất là sự gây hại nghiêm
trọng của các tác nhân gây bệnh cho cây lan, gồm có côn trùng, nấm, vi khuẩn,
virus. Trong đó, mức độ tác hại do virus gây ra là nghiêm trọng nhất vì không phát
hiện sớm ở giai đoạn đầu và mức độ lây lan cao. Trong đó hai loại virus chính gây
hại nghiêm trọng cho lan là virusCymMV (Cymbidium mosaic
virus) và ORSV (Odontoglossum ringspot virus). Do vậy, việc phát hiện sớm để
ngăn ngừa và kiểm soát virus gây nhiễm là vấn đề then chốt đặt ra cho các nhà
nông cũng như là các nhà nghiên cứu nuôi trồng lan. Mà đặc biệt là làm sao có thể
dễ dàng phát hiện và chẩn đoán sớm 2 loại virus này bằng các kỹ thuật thật đơn
giản, ít tốn kém là điều bận tâm rất lớn của các nhà nông. Cũng đã có rất nhiều
nghiên cứu tìm phương pháp tối ưu nhất để phát hiện 2 loại virus này, bao gồm
các phương pháp miễn dịch như ELISA, RIPA (rapid immunofilter paper assay);
phương pháp PCR; các test nhanh; phương pháp sắc ký;… Hiện nay, cũng có
nhiều sản phẩm đang lưu hành trên thị trường dùng để phát hiện 2 loại virus này
như: kit DAS-ELISA của hãng DSMZ (D-0187, D-0493, D-0100), các test thử
nhanh của Agdia, các kit Monoplex, Multiplex RT-PCR,…
I. Phát hiện virus gây hại lan bằng cách test thử nhanh
Các loại test thử nhanh này dùng để sàng lọc và phát hiện sớm các mẫu nghi
ngờ bị nhiễm bệnh, nhằm ngăn ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả. Cách sử dụng
các loại test thử này rất đơn giản, nhanh chóng và không cần đầu tư trang thiết bị
hiện đại hay kiến thức chuyên sâu như phương pháp chẩn đoán khác ELISA, PCR.
Chúng rất tiện lợi khi mang theo và thực hiện ở bất cứ nơi nào trong nhà kính hay
vườn nuôi mà không cần gửi mẫu đến phòng thí nghiệm, vì vậy chúng phù hợp và
tiện lợi cho nông dân nuôi trồng lan. Giá thành so với phương pháp ELISA hay
PCR cũng ít hơn rất nhiều.
Về nguyên tắc của các test này là: dựa vào phản ứng tạo màu khi có sự hiện diện
của 1 kháng nguyên (protein màng bao của virus), kết hợp chuyên biệt với kháng
thể tạo phức hợp có màu nhìn thấy được bằng mắt thường.
Hiện nay, trên thị trường thế giới có rất nhiều dạng test kit này của các công ty nổi
tiếng, có uy tín. Ở đây tôi xin giới thiệu 1 số sản phẩm để tham khảo:
1. Kit Agdia Orchid ImmunoStrip®
Kit thử nhanh Agdia Orchid ImmunoStrip® của hãng Agdia
(www.agdia.com) là một trong những kít được sử dụng phổ biến nhất để phát hiện
đồng thời 2 loại virus gây bệnh cho thực vật, virus chính gây tác hại nghiêm trọng
cho công tác nuôi trồng lan là Cymbidium mosaic virus (CymMV) và
Odontoglossum ringspot virus (ORSV). Kit này rất tiện lợi cho việc phát hiện
đồng thời cả hai loại virus trên chỉ trong vòng ít phút. Kết quả được thể hiện rất rõ
ràng và cách sử dụng đơn giản, tiện lợi khi dùng bất cứ ở đâu trong vườn hay nhà
kính. Chỉ cần cho mẫu nghi ngờ vào túi chuyên dụng đã chứa sẵn dung dịch đệm
SEB1 của kít và đặt các que thử (strip) vào trong túi. Kết quả dương tính thể hiện
mẫu nhiễm virus khi có sự xuất hiện vạch màu trong vòng 20-30 phút khi so sánh
với mẫu đối chứng: kết quả xuất hiện 3 vạch màu là nhiễm cả 2 loại virus; test
xuất hiện 2 vạch nghĩa là chỉ nhiễm 1 loại virus (CymMV hoặc ORSV) và âm tính
khi chỉ xuất hiện 1 vạch màu (chi tiết ở hình 1):
Hình minh h
ọa kết quả phát hiện
virus CymMV và ORSV b
ằng kit
Agdia (www.agdia.com)
2. Pocket Diagnostics Orchid virus screen - Cymbidium mosaic virus and
Odontoglossum ringspot virus
Sản phẩm gồm có 1 pack silica chứa 1 test phát hiện CymMV, 1 test phát hiện
ORSV, 1 ống chứa dung dịch tách chiết (extraction bottle), 1 pipett nhựa, vài vòng
bi thép sạch.
Các sản phẩm của kit Pocket Diagnostics Orchid virus screen
(http://jwund.homestead.com/pdviruskit.html)
Cách thực hiện kit này rất dễ dàng tiện dụng, không cần kinh nghiệm và dễ bảo
quản (lưu trữ ở nhiệt độ phòng, khô thoáng):
· Sử dụng mẫu lá mới nhất nghi ngờ nhiễm bệnh.
· Cắt các mẫu mô lá này thành những mảnh nhỏ có kích thước khoảng
5-7mm theo chiều rộng, và chiều dài khoảng 1-2cm, sau đó lát mỏng
các mẫu lá này theo chiều dọc. Đối với mẫu hoa, chỉ cần cắt nhỏ.
· Thực hiện 3 vạch cắt chéo ngang mẫu lá đã lát mỏng, và đặt vào
trong extraction bottle.
· Lắc trong vòng 30 giây. Lấy vài giọt mẫu sau khi lắc nhỏ vào giếng
tròn của dụng cụ test phát hiện virus.
· Trong vòng 3-5 phút kết quả xuất hiện sẽ cho biết mẫu dương tính
hay âm tính: kết quả dương tính có 2 vạch màu xuất hiện ở dòng ghi
chữ C (đối chứng) và T (virus ORSV hoặc CymMV ), kết quả âm khi
chỉ có 1 vạch ở dòng ghi chữ C.
K
ết quả phát hiện virus với kit Pocket