intTypePromotion=1

Cách tiếp cận lý thuyết phân hóa của Niklas Luhmann về hệ thống

Chia sẻ: Kequaidan Kequaidan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
28
lượt xem
0
download

Cách tiếp cận lý thuyết phân hóa của Niklas Luhmann về hệ thống

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết trình bày các nội dung: sự biến đổi paradigm lý thuyết hệ thống; nghịch lý của sự phân hóa hệ thống và xã hội; hệ thống như là sự khác biệt giữa hệ thống và môi trường. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Cách tiếp cận lý thuyết phân hóa của Niklas Luhmann về hệ thống

C¸ch tiÕp cËn Lý THUYÕT PH¢N HãA<br /> CñA NIKLAS LUHMANN vÒ hÖ thèng<br /> <br /> <br /> Lª Ngäc Hïng(*)<br /> <br /> <br /> <br /> T rong bèi c¶nh khñng ho¶ng lý<br /> thuyÕt x· héi häc vµo nh÷ng n¨m<br /> mµ bµi viÕt muèn giíi thiÖu (Niklas<br /> Luhmann, 1991, p.37-57). (*)<br /> 1970-1990, Niklas Luhmann, nhµ x· 1. Sù biÕn ®æi paradigm trong lý thuyÕt hÖ thèng<br /> héi häc ng−êi §øc, ®· sö dông c¸ch tiÕp<br /> Luhmann dµnh phÇn më ®Çu cuèn<br /> cËn lý thuyÕt ph©n hãa ®Ó ph¸t triÓn<br /> s¸ch “C¸c hÖ thèng x· héi” (1984) ®Ó<br /> mét lý thuyÕt x· héi häc thèng nhÊt vÒ<br /> ph©n tÝch sù biÕn ®æi hÖ kh¸i niÖm<br /> hÖ thèng (Niklas Luhmann, 1984). ¤ng<br /> (paradigm, hÖ biÕn hãa, bé m¸y kh¸i<br /> ®· viÕt h¬n 70 cuèn s¸ch vµ gÇn 400 bµi<br /> niÖm, m« thøc) trong lý thuyÕt (c¸c) hÖ<br /> ®¨ng t¹p chÝ khoa häc vÒ c¸c chñ ®Ò<br /> thèng (systems theory). Theo «ng, lý<br /> kh¸c nhau cña khoa häc x· héi vµ nh©n<br /> thuyÕt phæ qu¸t lµ lý thuyÕt quy chiÕu -<br /> v¨n. Tuy nhiªn, nhiÒu ng−êi ch−a biÕt<br /> tù th©n (self-referential) vµ do vËy, lý<br /> ®Õn nh÷ng ph¸t kiÕn míi cña «ng vÒ sù<br /> thuyÕt vÒ sù ph©n hãa còng lµ kÕt qu¶<br /> ph©n hãa cña x· héi (Niklas Luhmann,<br /> cña sù ph©n hãa. Luhmann kh«ng nãi<br /> 1977, p.29-53) vµ ph©n hãa hÖ thèng, vÒ<br /> râ ®ã lµ sù ph©n hãa nh− thÕ nµo(**)<br /> nghÞch lý cña thèng nhÊt ®a thµnh phÇn<br /> (Xem Niklas Luhmann, 1984, p.xlvi),<br /> (unitas multiplex, sù thèng nhÊt ®a<br /> nh−ng «ng cho r»ng lý thuyÕt x· héi häc<br /> d¹ng) vµ x· héi nh− lµ sù thèng nhÊt bÞ<br /> muèn cñng cè vÞ trÝ khoa häc cña nã th×<br /> ph©n hãa (differentiated unity) (Niklas<br /> cÇn ph¶i phøc t¹p h¬n rÊt nhiÒu, tøc lµ<br /> Luhmann, 1990, p.409-440). Trªn thÕ<br /> ph¶i kh¸c biÖt rÊt nhiÒu so víi c¸c lý<br /> giíi, Luhmann lµ t¸c gi¶ næi tiÕng cña<br /> thuyÕt kinh ®iÓn, kÓ c¶ lý thuyÕt vÜ ®¹i<br /> mét c¸ch tiÕp cËn lý thuyÕt míi, mét siªu<br /> lý thuyÕt(*) (Niklas Luhmann, 1984, p.5)<br /> (*)<br /> vÒ hÖ thèng mµ träng t©m lµ lý thuyÕt vi GS.TS., ViÖn X· héi häc, Häc viÖn ChÝnh trÞ<br /> quèc gia Hå ChÝ Minh. Nghiªn cøu nµy ®−îc tµi<br /> ph©n vÒ hÖ thèng hay lý thuyÕt hÖ thèng trî bëi Quü ph¸t triÓn khoa häc vµ c«ng nghÖ<br /> ph©n hãa, theo ®ã hÖ thèng nh− lµ sù quèc gia (NAFOSTED) trong ®Ò tµi m· sè I3.2-<br /> kh¸c biÖt gi÷a hÖ thèng vµ m«i tr−êng 2011.17.<br /> (**)<br /> Ch¾c kh«ng ph¶i lµ sù kh¸c biÖt hãa so víi<br /> s¸u lý thuyÕt kinh ®iÓn (lý thuyÕt hµnh ®éng, lý<br /> thuyÕt (c¸c) hÖ thèng, thuyÕt t−¬ng t¸c, lý thuyÕt<br /> giao tiÕp, thuyÕt cÊu tróc vµ thuyÕt duy vËt biÖn<br /> (*)<br /> Theo Luhmann, siªu lý thuyÕt (supertheory) lµ chøng) mµ mét nghiªn cøu chØ cÇn viÖn dÉn<br /> lý thuyÕt ®ßi hái sù phæ qu¸t tøc lµ bao gåm b¶n nh÷ng lý thuyÕt ®ã lµ ®ñ ®Ó ®−îc gäi lµ “nghiªn<br /> th©n nã vµ ph¶n biÖn cña nã. cøu lý thuyÕt”.<br /> 4 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 4.2014<br /> <br /> <br /> cña Talcott Parsons. Luhmann lµm toµn thÓ l¹i nh− c¸i toµn bé hoÆc nhiÒu<br /> phøc t¹p hãa vµ kh¸c biÖt hãa lý thuyÕt h¬n tæng sè c¸c bé phËn? Lµm thÕ nµo<br /> cña m×nh b»ng c¸ch sö dông nhiÒu mµ c¸i toµn thÓ ®−îc cÊu t¹o tõ c¸c bé<br /> thuËt ng÷, kh¸i niÖm trong mèi t−¬ng phËn l¹i nh− lµ sù thèng nhÊt cña c¸c<br /> t¸c, quy chiÕu lÉn nhau nh− “thêi gian”, bé phËn? Trong hÖ kh¸i niÖm cò, x· héi<br /> “quan hÖ”, “phøc t¹p”, “bÊt ngê”, “giao ®−îc hiÓu nh− lµ toµn bé c¸c c¸ nh©n<br /> tiÕp”, “hÖ thèng”, “m«i tr−êng”, “cÊu ®ang sinh sèng cïng nhau. Nh−ng, c¸i<br /> tróc”, “quy chiÕu”, “quy chiÕu tù th©n”, toµn thÓ vµ c¸i thèng nhÊt cña x· héi lµ<br /> “quan s¸t”, “quan s¸t tù th©n”, “thèng nh− thÕ nµo ®èi víi c¸c c¸ nh©n?<br /> nhÊt”, “ph¶n th©n”, “kh¸c biÖt”, “th«ng Luhmann chØ ra b−íc tiÕn thø nhÊt<br /> tin”,v.v... Lý thuyÕt cña Luhmann vÒ sù cña cuéc c¸ch m¹ng trong hÖ kh¸i niÖm<br /> ph©n hãa cho thÊy sù tr¶i nghiÖm vÒ sù cña lý thuyÕt hÖ thèng theo c¸ch tiÕp<br /> kh¸c nhau, vÝ dô gi÷a kh¸i niÖm vµ cËn míi lµ thay thÕ sù kh¸c nhau gi÷a<br /> thùc t¹i mµ sù phï hîp gi÷a chóng còng c¸i toµn thÓ vµ bé phËn b»ng sù kh¸c<br /> t−¬ng tù nh− sù phï hîp gi÷a kh¸i niÖm nhau gi÷a hÖ thèng vµ m«i tr−êng(*)<br /> vÒ x· héi víi hiÖn t−îng x· héi. (Niklas Luhmann, 1984, p.6). Theo c¸ch<br /> VÒ lý thuyÕt hÖ thèng tæng qu¸t vµ tiÕp cËn míi nµy hÖ thèng ®ãng chØ lµ<br /> lý thuyÕt tæng qu¸t vÒ c¸c hÖ thèng x· mét tr−êng hîp, ë ®ã m«i tr−êng kh«ng<br /> héi, Luhmann kh«ng muèn gäi lý thuyÕt cã ý nghÜa g× hoÆc chØ cã ý nghÜa h¹n chÕ<br /> (c¸c) hÖ thèng tæng qu¸t (a general th«ng qua mét sè kªnh nhÊt ®Þnh ®èi víi<br /> systems theory) lµ lý thuyÕt vÒ hÖ thèng hÖ thèng. Trªn c¬ së ®ã, Luhmann cho<br /> tæng qu¸t (a theory of the general biÕt sù ph©n hãa hÖ thèng lµ sù lÆp l¹i<br /> system) bëi v× hai lý thuyÕt nµy cã sù sù kh¸c nhau gi÷a hÖ thèng vµ m«i<br /> kh¸c nhau t−¬ng tù nh− sù kh¸c biÖt tr−êng trong hÖ thèng. HÖ thèng ph©n<br /> gi÷a kh¸i niÖm vÒ sù vËt vµ sù vËt. hãa kh«ng ®¬n gi¶n ®−îc t¹o bëi mét sè<br /> Luhmann ph©n tÝch sù biÕn ®æi nh− l−îng c¸c bé phËn vµ c¸c mèi quan hÖ<br /> “cuéc c¸ch m¹ng”(*) (Thomas Kuhn, cña chóng, mµ ®−îc t¹o bëi mét sè l−îng<br /> 2008, p.42-43) trong hÖ kh¸i niÖm cña lín c¸c kh¸c biÖt hÖ thèng/m«i tr−êng<br /> lý thuyÕt hÖ thèng. Trong hÖ kh¸i niÖm mµ nh÷ng kh¸c biÖt nµy cïng víi c¸c<br /> cò, thuËt ng÷ “hÖ thèng” ®−îc dïng ®Ó ®−êng giao c¾t kh¸c nhau cña chóng<br /> nãi vÒ c¸i toµn thÓ (the whole) ®−îc cÊu kiÕn t¹o l¹i toµn thÓ hÖ thèng víi tÝnh<br /> t¹o tõ c¸c bé phËn vµ c¸i toµn thÓ ®−îc c¸ch lµ sù thèng nhÊt cña tiÓu hÖ thèng<br /> hiÓu theo nghÜa kÐp lµ c¸i thèng nhÊt vµ m«i tr−êng (Niklas Luhmann, 1984,<br /> (the unity) vµ c¸i toµn bé (the totality). p.7). Ngoµi ra, lý thuyÕt vÒ sù ph©n hãa<br /> Luhmann ®Æt ra c©u hái: Lµm sao c¸i hÖ thèng vµ sù h×nh thµnh hÖ thèng cã<br /> thÓ gi¶i quyÕt tháa ®¸ng yªu cÇu vÒ tÝnh<br /> (*)<br /> ®ång nhÊt cña toµn thÓ vµ bé phËn.<br /> Luhmann sö dông thuËt ng÷ nµy theo quan<br /> niÖm cña Thomas Kuhn: Tri thøc khoa häc biÕn<br /> ®æi theo hai con ®−êng: mét lµ b×nh th−êng d−íi<br /> h×nh thøc tÝch lòy c¸c ph¸t kiÕn, c¸c ph¸t minh<br /> (*)<br /> riªng lÎ vµ hai lµ biÕn ®æi bÊt th−êng d−íi h×nh Luhmann ghi nhËn Ludwig von Bertalanffy ®·<br /> thøc “c¸c cuéc c¸ch m¹ng”, trong ®ã mét lý cã c«ng ®Çu trong cuéc c¸ch m¹ng nµy khi<br /> thuyÕt khoa häc ®ang ®−îc céng ®ång t«n sïng bÞ Bertalanffy g¾n kÕt lý thuyÕt vÒ c¬ thÓ, nhiÖt<br /> vøt bá ®Ó chÊp chÊp nhËn mét lý thuyÕt kh¸c ®éng lùc häc vµ lý thuyÕt tiÕn hãa víi nhau ®Ó<br /> biÖt víi nã. xem xÐt hÖ thèng.<br /> C¸ch tiÕp cËn… 5<br /> <br /> B−íc tiÕn thø hai trong sù biÕn ®æi c¸c khoa häc kh¸c ®Ó nã thµnh mét<br /> paradigm cña lý thuyÕt hÖ thèng tæng khoa häc t−¬ng ®èi ®éc lËp vµ hiÖn nay<br /> qu¸t thÓ hiÖn qua c¸c nç lùc nghiªn cøu kh¸i niÖm nµy ®−îc ®Þnh nghÜa theo<br /> sù tæ chøc - tù th©n (self-organizaiton) mét c¸ch míi mang tÝnh chÊt nghÞch lý.<br /> vµo nh÷ng n¨m 1960 víi kÕt qu¶ lµ ph¸t §ã lµ c¸ch tiÕp cËn ph©n hãa, theo ®ã x·<br /> triÓn lý thuyÕt vÒ c¸c hÖ thèng quy héi ®−îc hiÓu mét c¸ch ®Çy nghÞch lý lµ<br /> chiÕu - tù th©n (theory of self- mét thÓ thèng nhÊt ®−îc ph©n hãa<br /> referential systems). Lý thuyÕt nµy cho (Niklas Luhmann, 1990, p.409-440).<br /> r»ng, c¸c hÖ thèng cã thÓ ph©n hãa chØ NghÞch lý vÒ sù ph©n hãa hÖ thèng<br /> b»ng c¸ch quy chiÕu - tù th©n, tøc lµ c¸c ®−îc xem xÐt theo c¸ch tiÕp cËn míi<br /> hÖ thèng quan hÖ víi b¶n th©n chóng trªn c¬ së nh÷ng luËn ®iÓm sau: Thø<br /> trong qu¸ tr×nh kiÕn t¹o ra c¸c yÕu tè vµ nhÊt, sù thèng nhÊt cña c¸i toµn thÓ<br /> c¸c thao t¸c c¨n b¶n cña chóng. §Ó lµm ®−îc thay thÕ b»ng sù kh¸c nhau gi÷a<br /> ®iÒu nµy, c¸c hÖ thèng t¹o ra vµ sö dông hÖ thèng vµ m«i tr−êng. Thø hai, sù tù<br /> sù m« t¶ vÒ b¶n th©n chóng hoÆc Ýt nhÊt quy chiÕu ph¶i lµ xuÊt ph¸t ®iÓm trong<br /> ph¶i sö dông sù kh¸c biÖt gi÷a hÖ thèng ph©n tÝch nh÷ng hÖ thèng tù t¹o ra b¶n<br /> vµ m«i tr−êng trong b¶n th©n chóng ®Ó th©n hÖ thèng trong ®iÒu kiÖn nh− vËy.<br /> ®Þnh h−íng vµ lµm nguyªn t¾c t¹o ra C¸c hÖ thèng tù quy chiÕu kh«ng chØ lµ<br /> th«ng tin. Theo Luhmann, cuéc c¸ch mét c¸i g× ®ã kh¸c víi m«i tr−êng mµ sù<br /> m¹ng lÇn thø hai trong hÖ kh¸i niÖm kh¸c nhau gi÷a hÖ thèng vµ m«i tr−êng<br /> cña lý thuyÕt hÖ thèng tæng qu¸t ®· t¹o t¹o thµnh c¬ së lùa chän c¸c thao t¸c ®Ó<br /> ra sù chuyÓn ®æi tõ mèi quan t©m vÒ hÖ thèng tù x¸c ®Þnh mèi quan hÖ cña<br /> thiÕt kÕ vµ kiÓm so¸t sang sù tù chñ vµ nã víi m«i tr−êng, tøc lµ tù trÞ vµ tù<br /> tÝnh nh¹y c¶m cña m«i tr−êng, tõ kÕ ®iÒu tiÕt. Thø ba, mçi mét nhËn ®Þnh lý<br /> ho¹ch hãa ®Õn tiÕn hãa, tõ æn ®Þnh cÊu thuyÕt vÒ hÖ thèng ®Òu bao hµm sù lùa<br /> tróc ®Õn æn ®Þnh n¨ng ®éng. TÊt c¶ chän hÖ thèng quy chiÕu mµ viÖc lùa<br /> nh÷ng g× thuéc hÖ thèng ®Òu ®−îc bao chän nµy chØ ®Þnh râ hÖ thèng ph©n biÖt<br /> chøa trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt - tù th©n víi m«i tr−êng. Thø t−, víi tÝnh c¸ch lµ<br /> vµ ®−îc nh×n nhËn theo nh÷ng c¸ch míi sù kh¸c nhau gi÷a hÖ thèng vµ m«i<br /> trong x· héi häc nhê kÕ thõa c¸c s¸ng tr−êng, mçi mét quy chiÕu hÖ thèng ®Òu<br /> kiÕn b¾t nguån tõ c¸c lÜnh vùc nghiªn ®−îc s¾p xÕp mét c¸ch kh«ng ®èi xøng.<br /> cøu nh− nhiÖt ®éng lùc häc, lý thuyÕt CÇn ph©n biÖt c¸c m«i tr−êng bªn trong<br /> sinh häc vÒ c¬ thÓ, sinh lý häc thÇn (m«i tr−êng chÝnh trÞ, m«i tr−êng ph¸p<br /> kinh, sö häc, khoa häc m¸y tÝnh, c¸c luËt, m«i tr−êng v¨n hãa) x· héi víi tÝnh<br /> nghiªn cøu hçn hîp liªn ngµnh nh− lý c¸ch lµ mét hÖ thèng bao chøa kh¸c h¼n<br /> thuyÕt th«ng tin vµ ®iÒu khiÓn häc. c¸c m«i tr−êng bªn ngoµi (m«i tr−êng<br /> ®Êt, n−íc, kh«ng khÝ) cña nã. Nh÷ng<br /> 2. NghÞch lý cña sù ph©n hãa hÖ thèng vµ x· héi<br /> luËn ®iÓm nªu trªn ®−îc sö dông trong<br /> Luhmann cho r»ng, ph©n hãa x· héi sù h×nh thµnh c¸c hÖ thèng bªn trong<br /> (social differentiation) lu«n lµ mét chñ hÖ thèng tøc lµ sù ph©n hãa hÖ thèng<br /> ®Ò c¬ b¶n cña lý thuyÕt x· héi häc. Ngay (Niklas Luhmann, 1990, p.417-418).<br /> c¶ kh¸i niÖm “x· héi” còng ®−îc x· héi Sù ph©n hãa hÖ thèng lµ sù øng<br /> häc ®Þnh nghÜa mét c¸ch kh¸c biÖt so víi dông l¹i, t¸i t¹o, “t¸i s¶n xuÊt” sù h×nh<br /> 6 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 4.2014<br /> <br /> <br /> thµnh hÖ thèng víi chÝnh nã, nh− lµ sù B»ng c¸ch nµo mµ sù kh¸c nhau l¹i<br /> nh¾c l¹i, lÆp l¹i sù h×nh thµnh hÖ thèng thèng nhÊt ®−îc víi nhau mµ vÉn ®¶m<br /> trong b¶n th©n nã. Sù h×nh thµnh c¸c b¶o sù kh¸c biÖt?<br /> tiÓu hÖ thèng kiÕn t¹o l¹i toµn bé hÖ §Ó tr¶ lêi cho c©u hái nµy,<br /> thèng trong c¸c hÖ thèng, mét phÇn víi Durkheim vµ Parsons ®· nªu ®Þnh ®Ò<br /> tÝnh c¸ch lµ tiÓu hÖ thèng vµ mét phÇn quy chuÈn vÒ sù thèng nhÊt trong kh¸c<br /> víi tÝnh c¸ch nh− lµ m«i tr−êng bªn biÖt, khi sù kh¸c biÖt hãa t¨ng lªn th×<br /> trong cña hÖ thèng, nh×n tõ gãc ®é tiÓu sù hiÖp t¸c còng t¨ng lªn vµ còng lµm<br /> hÖ thèng. B»ng c¸ch ®ã, mçi mét tiÓu hÖ t¨ng sù tæng qu¸t hãa c¸c khu«n mÉu<br /> thèng cña x· héi cïng víi m«i tr−êng biÓu t−îng, c¸c chuÈn mùc vµ c¸c hÖ<br /> bªn trong cña nã lµ toµn bé x· héi vµ gi¸ trÞ, tøc lµ khi sù ph©n hãa t¨ng lªn<br /> toµn bé x· héi cïng víi m«i tr−êng cña th× sù thèng nhÊt vÒ chuÈn mùc còng<br /> nã lµ thÕ giíi. §iÒu nµy gi¶i thÝch t¹i t¨ng lªn, nhê vËy mµ sù thèng nhÊt cña<br /> sao sù ph©n hãa t¹o ra mét nghÞch lý x· héi ®−îc ®¶m b¶o (Niklas Luhmann,<br /> cña nã lµ sù thèng nhÊt ®a thµnh phÇn 1990, p.422).<br /> (Niklas Luhmann, 1990, p.419). Trong<br /> XuÊt ph¸t tõ quan ®iÓm lý thuyÕt<br /> qu¸ tr×nh tiÕn hãa, mét mÆt, sù ph©n<br /> ph©n hãa cña m×nh, Luhmann cho r»ng<br /> hãa hÖ thèng biÓu hiÖn ra nh− lµ mét<br /> sù thèng nhÊt cña x· héi chØ cã thÓ biÓu<br /> h×nh thøc æn ®Þnh c¸c kÕt qu¶ tiÕn hãa,<br /> hiÖn ra d−íi c¸c h×nh thøc cña sù ph©n<br /> mÆt kh¸c, c¸c kÕt qu¶ tiÕn hãa cã thÓ<br /> hãa hÖ thèng mµ nh÷ng h×nh thøc nµy,<br /> x¶y ra mét c¸ch ngÉu nhiªn, t×nh cê, tøc<br /> theo “quy luËt vÒ c¸c kh¶ n¨ng cã h¹n”<br /> lµ kh«ng theo mét kÕ ho¹ch nµo.<br /> ®· ®−îc tiÕn hãa vµ trë thµnh næi tréi<br /> Luhmann ®−a ra kh¸i niÖm “sù nhÊt. C¨n cø vµo mèi t−¬ng quan b×nh<br /> ph¸t triÓn tù duy tr×” (self-perpetuating ®¼ng hay bÊt b×nh ®¼ng gi÷a c¸c tiÓu hÖ<br /> development) vµ “tù t¸c ®éng” (self- thèng trong x· héi, «ng ph©n biÖt bèn<br /> affecting) ®Ó nãi vÒ t¸c ®éng cña sù h×nh thøc ph©n hãa x· héi nh− sau<br /> ph©n hãa x· héi: bÊt kú mét ®iÒu g× x¶y (Niklas Luhmann, 1990, p.423):<br /> ra trong mét tiÓu hÖ thèng còng ®ång<br /> Mét lµ, ph©n khóc (segmentary<br /> thêi x¶y ra trong m«i tr−êng cña c¸c<br /> differentiation, ph©n hãa ph©n khóc,<br /> tiÓu hÖ thèng kh¸c vµ t¹o ra c¸c qu¸<br /> ®o¹n, m¶ng) biÓu hiÖn sù b×nh ®¼ng<br /> tr×nh nh©n qu¶ kh¸c nhau. Nh− vËy, sù<br /> gi÷a c¸c tiÓu hÖ thèng trong m«i tr−êng<br /> ph©n hãa lµm t¨ng c¸c t¸c ®éng nh©n<br /> bªn trong cña x· héi.<br /> qu¶ cña nh÷ng sù kiÖn riªng lÎ vµ t¹o ra<br /> c¸c qu¸ tr×nh nh©n qu¶ tù t¸c ®éng rÊt Hai lµ, ph©n hãa trung t©m - ngo¹i<br /> phøc t¹p mµ kh«ng mét m« h×nh ph©n vi (center-periphery differentiation) cã<br /> tÝch nh©n qu¶ theo kiÓu cò nµo cã thÓ thÓ bao hµm sù bÊt b×nh ®¼ng.<br /> n¾m b¾t ®Çy ®ñ. VËy, trong ®iÒu kiÖn Ba lµ, ph©n tÇng (stratificatory<br /> nµo th× x· héi chÊp nhËn sù ph©n hãa differentiation, ph©n hãa ph©n tÇng) thÓ<br /> nh− lµ sù t¸i kiÕn t¹o sù thèng nhÊt hiÖn râ nhÊt sù bÊt b×nh ®¼ng vÒ vÞ thÕ,<br /> cña chÝnh x· héi ®ã? Nãi c¸ch kh¸c, ®¼ng cÊp cña tÊt c¶ c¸c tiÓu hÖ thèng.<br /> nghÞch lý vÒ sù thèng nhÊt bÞ ph©n hãa Sù thèng nhÊt cña hÖ thèng thÓ hiÖn ë<br /> lµm n¶y sinh c©u hái: sù thèng nhÊt t¸i sù bÊt b×nh ®¼ng tøc lµ trËt tù thø bËc,<br /> hiÖn nh− thÕ nµo trong sù kh¸c biÖt? ®¼ng cÊp víi tÝnh c¸ch lµ mét nguyªn<br /> C¸ch tiÕp cËn… 7<br /> <br /> t¾c phæ qu¸t, ®¶m b¶o tr¸nh ®−îc sù tr−ng lµ sù suy gi¶m nh÷ng sù phøc t¹p<br /> ®¶o ng−îc trËt tù ph©n tÇng. Trong cò, kh«ng cÇn thiÕt. Nh−ng mét h×nh<br /> h×nh thøc ph©n hãa nµy, sù b×nh ®¼ng thøc ph©n hãa míi ph¶i cã kh¶ n¨ng<br /> chØ x¶y ra trong cïng mét thang bËc. ®øng v÷ng, ph¶i tù kh¼ng ®Þnh th× sù<br /> Bèn lµ, ph©n hãa chøc n¨ng biÕn ®æi míi cã thÓ thùc sù x¶y ra. Do<br /> (functional differentiation) cã thÓ chøa vËy, sù chuyÓn hãa h×nh thøc ph©n hãa<br /> ®ùng sù bÊt b×nh ®¼ng nh−ng kh«ng chøc n¨ng ®èi víi nh÷ng chøc n¨ng<br /> ph¶i dùa vµo ®¼ng cÊp mµ dùa vµo sù quan träng bËc nhÊt cña x· héi cã thÓ<br /> lùa chän kh«ng tïy ý c¸c chøc n¨ng quan ®ßi hái mét thêi gian dµi hµng thËp kû<br /> träng ®Ó thiÕt lËp c¸c tiÓu hÖ thèng. hoÆc hµng thÕ kû ®Ó chuÈn bÞ.<br /> Luhmann cho r»ng, c¸c h×nh thøc T−¬ng tù nh− lý thuyÕt hÖ thèng, lý<br /> cña sù ph©n hãa hÖ thèng còng kh«ng thuyÕt tiÕn hãa còng lµ lý thuyÕt b¾t<br /> nhÊt thiÕt ph¶i lo¹i trõ nhau mµ trong ®Çu tõ sù kh¸c nhau chø kh«ng ph¶i tõ<br /> mét x· héi cã thÓ ®ång thêi x¶y ra c¶ sù thèng nhÊt. HÖ thèng kh«ng t×m<br /> bèn h×nh thøc ph©n hãa x· héi (Niklas kiÕm, kh«ng mong ®îi sù ph¸t triÓn mµ<br /> Luhmann, 1990, p.424). Tuy nhiªn, mçi cñng cè h×nh thøc ph©n hãa cña nã<br /> mét h×nh thøc ph©n hãa cã thÓ ®Æc (Niklas Luhmann, 1990, p.489).<br /> tr−ng cho mét lo¹i h×nh hÖ thèng x· héi Luhmann kh«ng nªu râ c¬ chÕ mµ c¸c<br /> trong lÞch sö víi tÝnh c¸ch lµ qu¸ tr×nh h×nh thøc ph©n hãa hÖ thèng ®−îc cñng<br /> chuyÓn hãa, tiÕn hãa x· héi tõ hÖ thèng cè, æn ®Þnh vµ thay ®æi nh− thÕ nµo, «ng<br /> ph©n khóc sang hÖ thèng ph©n hãa chøc chØ viÖn dÉn lý thuyÕt tiÕn hãa trong ®ã<br /> n¨ng trung t©m - ngo¹i vi víi ®Æc tr−ng nhÊn m¹nh c¸c kh¶ n¨ng cñng cè sù sai<br /> lµ sù ph¸t triÓn c¸c thµnh phè sang hÖ lÖch vµ sù biÕn ®æi do “x¸c suÊt” ®−îc<br /> thèng ph©n tÇng x· héi ®¼ng cÊp vµ cuèi hiÓu lµ sù thiÕu v¾ng sù ®iÒu phèi cña<br /> cïng lµ sang hÖ thèng ph©n hãa chøc hÖ thèng. Sù thèng nhÊt cña x· héi cã<br /> n¨ng ®Æc tr−ng cho x· héi hiÖn ®¹i. Nãi thÓ ®−îc thÓ hiÖn trong x· héi bëi vÞ thÕ<br /> c¸ch kh¸c, lÞch sö x· héi lµ sù chuyÓn thèng trÞ tèi cao cña tÇng líp chãp bu<br /> hãa, tiÕn hãa x· héi tõ tr¹ng th¸i b×nh hoÆc bëi khu vùc trung t©m, vÝ dô nh−<br /> ®¼ng sang bÊt b×nh ®¼ng trong sù thèng khu vùc ®« thÞ. Nãi c¸ch kh¸c, sù ph©n<br /> nhÊt ®a d¹ng. Trong qu¸ tr×nh lÞch sö hãa x· héi cã thÓ diÔn ra theo quy luËt<br /> nh− vËy, mçi mét h×nh thøc ph©n hãa tù nhiªn kÓ c¶ theo x¸c suÊt vµ theo sù<br /> hÖ thèng ®Òu bao hµm trong nã c¸c h×nh ®iÒu tiÕt cña c¸c thao t¸c duy lý.<br /> thøc ph©n hãa tr−íc ®ã. Qu¸ tr×nh<br /> 3. HÖ thèng nh− lµ sù kh¸c biÖt gi÷a hÖ thèng vµ<br /> chuyÓn hãa nµy còng tu©n theo quy luËt<br /> m«i tr−êng<br /> vÒ c¸c kh¶ n¨ng cã h¹n, theo ®ã nÕu mét<br /> h×nh thøc ph©n hãa kh«ng qu¶n lý ®−îc Luhmann coi c¸ch tiÕp cËn lý thuyÕt<br /> mµ xuÊt hiÖn hoÆc lµ nã sÏ bÞ xãa bá vi ph©n (differential or difference<br /> hoÆc nã sÏ trë thµnh ®iÓm xuÊt ph¸t cho theoretical approach, c¸ch tiÕp cËn lý<br /> sù ph©n hãa cña chÝnh nã (Niklas thuyÕt ph©n hãa, kh¸c nhau, kh¸c biÖt)<br /> Luhmann, 1990, p.425). MÆt kh¸c, lµ mét bé phËn quan träng vµ trõu<br /> trong qu¸ tr×nh nµy còng cã thÓ xuÊt t−îng nhÊt trong lý thuyÕt cña «ng vÒ<br /> hiÖn sù ®¶o lén ph©n hãa hay sù ho¸n vÞ c¸c hÖ thèng x· héi. Trong ®ã, gåm ba<br /> ph©n hãa (entdifferenzierung) víi ®Æc giai ®o¹n ph¸t triÓn lý thuyÕt hÖ thèng<br /> 8 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 4.2014<br /> <br /> <br /> lµ: (i) lý thuyÕt vÒ c¸c hÖ thèng ®ãng, (ii) cña Ferdinand de Saussure (1857-1913)<br /> lý thuyÕt vÒ c¸c hÖ thèng më vµ (iii) lý trong ng«n ng÷ häc, lý thuyÕt vÒ sù b¾t<br /> thuyÕt vÒ c¸c hÖ thèng quan s¸t hay c¸c ch−íc cña Gabriel Tarde (1895) trong x·<br /> hÖ thèng tù quy chiÕu (Niklas héi häc, lý thuyÕt cña Rene Girard vÒ<br /> Luhmann, 1991, p.37). Theo «ng, sù m©u thuÉn cho biÕt nguån gèc lµm n¶y<br /> ph¸t triÓn lý thuyÕt hÖ thèng tõ giai sinh lµ sù b¾t ch−íc, lý thuyÕt th«ng tin<br /> ®o¹n mét sang giai ®o¹n hai g¾n liÒn víi cña Gregory Bateson (1972), Luhmann<br /> sù chuyÓn träng t©m chó ý sang m«i chØ ra r»ng c¸ch tiÕp cËn lý thuyÕt vi<br /> tr−êng: kh«ng chØ hÖ thèng më ®èi víi ph©n (ph©n hãa) lµ mét c¸ch tiÕp cËn lý<br /> m«i tr−êng ®Ó cã thÓ tån t¹i, vËn ®éng thuyÕt b¾t ®Çu tõ mét sù kh¸c biÖt nµy<br /> vµ ph¸t triÓn mµ mèi quan hÖ gi÷a hÖ ®Ó ®i ®Õn mét sù kh¸c biÖt kh¸c vµ ®·<br /> thèng vµ m«i tr−êng còng më: vËn ®éng ®−îc ghi trong s¸ch gi¸o khoa víi mét<br /> vµ ph¸t triÓn. Luhmann cho biÕt, tªn gäi chung, ng¾n gän lµ “lý thuyÕt vi<br /> Parsons còng ®· coi träng “sù duy tr× ph©n” (Niklas Luhmann, 1991, p.40).<br /> ranh giíi” gi÷a hÖ thèng vµ m«i tr−êng §Ó lµm râ néi dung c¸ch tiÕp cËn<br /> vµ chuyÓn tõ c¸ch ®Þnh nghÜa hÖ thèng ph©n hãa, Luhmann viÖn dÉn mét quan<br /> dùa vµo cÊu tróc bªn trong cña nã víi niÖm mµ «ng cho lµ cùc ®oan nhÊt vÒ sù<br /> c©u hái hÖ thèng cã c¸c cÊu tróc nh− thÕ t−¬ng ph¶n (distinction, kh¸c biÖt)<br /> nµo sang c¸ch ®Þnh nghÜa hÖ thèng dùa trong cuèn s¸ch “C¸c quy luËt vÒ h×nh”<br /> vµo sù kh¸c nhau gi÷a hÖ thèng vµ m«i (Laws of Form) cña George Spencer<br /> tr−êng víi c©u hái lµm thÕ nµo duy tr× Brown(*) - ®· sö dông mét biÓu t−îng<br /> ®−îc sù kh¸c biÖt gi÷a hÖ thèng vµ m«i ®Æc biÖt ®Ó nãi vÒ sù t−¬ng ph¶n, ®ã lµ<br /> tr−êng. Sù ph¸t triÓn lý thuyÕt hÖ hai ®o¹n th¼ng vu«ng gãc víi nhau. Bªn<br /> thèng më nh− Parsons ®Ò xuÊt ®· diÔn c¹nh ®ã, «ng giíi thiÖu mét quan niÖm<br /> ra vµo nh÷ng n¨m 1950-1960, nh−ng kh¸c cña nhµ to¸n häc Louis Kauffman<br /> ®Õn n¨m 1970-1980 lý thuyÕt x· héi (1987), ®ã lµ sö dông c¸c dÊu hiÖu, cô<br /> häc vÉn r¬i vµo t×nh tr¹ng khñng thÓ lµ mét mòi tªn ®Ó m« t¶ sù tù quy<br /> ho¶ng. Do vËy, Luhmann ®−a ra mét chiÕu (self-reference). §iÒu ®Æc biÖt ë<br /> c¸ch gi¶i quyÕt kh¸c biÖt, theo ®ã hÖ ®©y lµ mòi tªn ph¶i chØ vµo chÝnh nã vµ<br /> thèng ®−îc ®Þnh nghÜa lµ sù kh¸c nhau ®ã lµ dÊu hiÖu tèt nhÊt ®Ó nãi vÒ sù tù<br /> gi÷a hÖ thèng vµ m«i tr−êng (Niklas quy chiÕu (Niklas Luhmann, 1991,<br /> Luhmann, 1991, p.38). p.41). Trªn h×nh vÏ ®ã lµ mét vßng trßn<br /> Luhmann nªu râ ®Þnh nghÜa hÖ cã mòi tªn cho biÕt mòi tªn th¼ng ®· bÞ<br /> thèng b¾t nguån tõ c¸ch tiÕp cËn lý uèn cong thµnh mét vßng trßn khÐp kÝn.<br /> thuyÕt vi ph©n. Tuy nhiªn, c¸ch tiÕp cËn VÒ mÆt lý thuyÕt cã thÓ hiÓu h×nh vÏ ®ã<br /> lý thuyÕt vi ph©n kh«ng ph¶i míi xuÊt lµ mòi tªn nh−ng trªn thùc tÕ khã cã<br /> hiÖn nh− “tõ trªn trêi r¬i xuèng” mµ nã thÓ h×nh dung ®−îc mét mòi tªn h×nh<br /> cã nguån gèc lÞch sö khoa häc h¬n 100 trßn theo kiÓu “tù quy chiÕu” nh− vËy.<br /> n¨m tr−íc(*). Tõ ®Þnh nghÜa vÒ ng«n ng÷<br /> <br /> <br /> (*)<br /> Luhmann cho biÕt trong tiÕng Hy L¹p cã tõ Luhmann còng l−u ý mét chi tiÕt “kh¸c biÖt<br /> (*)<br /> <br /> “diapherein” dïng ®Ó chØ sù kh¸c nhau, kh¸c biÖt hãa” trong cÊu tróc tªn cña nhµ khoa häc George<br /> hãa, ph©n biÖt hãa, ph©n hãa. Spencer Brown.<br /> C¸ch tiÕp cËn… 9<br /> <br /> Trong c¸ch tr×nh bµy cña Spencer quan hÖ vµ nh÷ng thø kh¸c. Luhmann<br /> Brown vµ Kauffman, mçi mét dÊu hiÖu gäi ®©y lµ c¸ch ®Þnh nghÜa hÖ thèng dùa<br /> lµ mét ký hiÖu gåm hai bé phËn t¹o vµo sù thèng nhÊt cña tÊt c¶ c¸c tõ ng÷<br /> thµnh: mét lµ “th©n” vµ hai lµ “vËt chá” nµy: hÖ thèng lµ “mét thø vµ”, sù thèng<br /> xu h−íng, chiÒu h−íng. H×nh mòi tªn nhÊt cña hÖ thèng lµ sù thèng nhÊt cña<br /> gåm hai phÇn: mét lµ th©n mòi tªn biÓu nhiÒu thµnh phÇn vµ thµnh phÇn nh−ng<br /> hiÖn ë ®o¹n th¼ng hoÆc ®o¹n vßng trßn kh«ng ph¶i mét thµnh phÇn, mét cÊu<br /> vµ ®Çu mòi tªn chØ chiÒu, h−íng cña tróc hay mét quan hÖ (Niklas<br /> mòi tªn. Dùa vµo ®Æc tr−ng nµy, Luhmann, 1991, p.45-46). ¤ng ®Æt c©u<br /> Luhmann cho r»ng bÊt kú mét sù ph©n hái: lµm thÕ nµo v−ît qua ®−îc “tr¹ng<br /> hãa nµo còng ®Òu lµ ranh giíi, lµ dÊu th¸i vµ” mµ vÉn m« t¶ ®−îc “hÖ thèng”<br /> hiÖu cña sù t−¬ng ph¶n, kh¸c biÖt, kh¸c víi tÝnh c¸ch lµ sù thèng nhÊt ®a d¹ng<br /> nhau. Do vËy, sù ph©n hãa bao gåm hai hãa? Luhmann tin r»ng cã thÓ dùa vµo<br /> mÆt nh−ng kh«ng ®−îc sö dông cïng c¸ch tiÕp cËn thao t¸c ®Ó chØ cÇn mét<br /> mét lóc, bëi nÕu kh«ng sù ph©n hãa sÏ thao t¸c duy nhÊt nh−ng liªn tôc lµ cã<br /> kh«ng cã ý nghÜa g×. thÓ t¹o ra ®−îc “hÖ thèng”. §iÒu nµy<br /> VÒ nguyªn t¾c, sù ph©n biÖt hãa hay còng t−¬ng tù nh− trong h×nh häc cña<br /> sù t−¬ng ph¶n bao gåm hai thµnh tè: Spencer Brown, chØ cÇn mét nÐt vÏ lµ cã<br /> mét lµ sù t−¬ng ph¶n ®−îc Spencer thÓ t¹o ra ®−îc mét h×nh gåm hai mÆt,<br /> Brown ®¸nh dÊu b»ng ®o¹n th¼ng ®øng tøc lµ mét hÖ thèng. Trong sinh häc, sù<br /> vµ hai lµ sù biÓu thÞ ®−îc ®¸nh dÊu sèng lµ thao t¸c duy nhÊt t¹o ra hÖ<br /> b»ng ®o¹n th¼ng ngang (Niklas thèng sèng. VËy trong ®êi sèng x· héi,<br /> Luhmann, 1991, p.44). Nh− vËy, sù cã thao t¸c nµo gièng nh− mét thao t¸c<br /> ph©n biÖt hãa bao gåm sù t−¬ng ph¶n vÏ duy nhÊt cã thÓ t¹o ra hÖ thèng x·<br /> vµ sù biÓu thÞ nã vµ b»ng c¸ch ®ã ph©n héi? Luhmann cho r»ng, giao tiÕp lµ lo¹i<br /> biÖt sù kh¸c nhau vµ sù biÓu thÞ. Sù thao t¸c duy nhÊt cã thÓ t¹o ra hÖ thèng<br /> t−¬ng ph¶n nµy còng t−¬ng tù nh− x· héi: “HÖ thèng x· héi h×nh thµnh khi<br /> trong quan niÖm ph©n hãa vÒ hÖ thèng giao tiÕp ph¸t triÓn tõ giao tiÕp” mét<br /> coi hÖ thèng nh− lµ sù kh¸c biÖt gi÷a hÖ c¸ch liªn tôc.<br /> thèng vµ m«i tr−êng. Theo Luhmann, giao tiÕp lµ sù tæng<br /> Dùa vµo quan niÖm cña Spencer hîp th«ng tin, sù bµy tá vµ sù hiÓu biÕt,<br /> Brown vÒ “h×nh” gåm hai mÆt vµ ®−êng nãi c¸ch kh¸c, giao tiÕp x¶y ra khi mét<br /> ph©n ranh gi÷a hai mÆt, Luhmann cho th«ng tin ®−îc bµy tá vµ ®−îc hiÓu biÕt<br /> r»ng hÖ thèng còng lµ “h×nh” víi nghÜa (Niklas Luhmann, 1991, p.47). Tr¶ lêi<br /> lµ gåm hai mÆt t−¬ng ph¶n, kh¸c nhau cho c©u hái t¹i sao thuËt ng÷ “hµnh<br /> gi÷a mét mÆt lµ hÖ thèng vµ mét mÆt lµ ®éng” ®· ®−îc nghiªn cøu rÊt kü trong<br /> m«i tr−êng. Tuy nhiªn, hÖ thèng tõng x· héi häc l¹i kh«ng t¹o ra hÖ thèng x·<br /> ®−îc m« t¶ kh«ng gi¶n ®¬n nh− vÏ, v¹ch héi? Luhmann cho r»ng, hµnh ®éng lµ<br /> ra ®−êng ranh giíi gi÷a hai mÆt cña lo¹i thao t¸c kh«ng phï hîp bëi v× nã<br /> h×nh (trong h×nh häc cña Spencer lu«n ®ßi hái ph¶i cã ng−êi nµo ®ã ®−îc<br /> Brown) mµ rÊt phøc t¹p víi nhiÒu tõ g¸n cho viÖc thùc hiÖn hµnh ®éng vµ<br /> ng÷ kh¸c nhau nh− ®¬n vÞ, ranh giíi, kh«ng ph¶i hµnh ®éng nµo còng t¹o ra<br /> cÊu tróc, qu¸ tr×nh, thµnh phÇn, mèi tÝnh x· héi.<br /> 10 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 4.2014<br /> <br /> <br /> Trong ®Þnh nghÜa ph©n hãa vÒ hÖ c¸c c¸ch tiÕp cËn lý thuyÕt hÖ thèng,<br /> thèng, thuËt ng÷ “hÖ thèng” ®−îc ph¶n ¸nh sù chuyÓn hãa tiÕp theo tõ hÖ<br /> Luhmann nh¾c ®Õn hai lÇn, do «ng ®· thèng ®ãng sang hÖ thèng më vµ ®Õn sù<br /> kÕ thõa kh¸i niÖm “quay-trë l¹i” (re- kh¸c nhau gi÷a hÖ thèng vµ m«i tr−êng.<br /> entry, sù l¹i trë vµo) cña Spencer HÖ thèng x· héi lµ hÖ thèng cã kh¶ n¨ng<br /> Brown. Trong c¸c h×nh cña Spencer tù m« t¶, tù ph©n biÖt nã víi m«i tr−êng<br /> Brown ®Òu quan s¸t thÊy sù l¹i trë vµo cña nã. Sù tiÕn hãa x· héi ph¶n ¸nh mét<br /> cña h×nh trong h×nh vµ tõ ®ã xuÊt hiÖn nghÞch lý cña sù thèng nhÊt ph©n hãa<br /> dÊu hiÖu cña sù ph©n hãa vµ c¸c quy vµ chuyÓn hãa tõ h×nh thøc ph©n hãa<br /> luËt cña h×nh. Ngay mÖnh lÖnh “h·y vÏ b×nh ®¼ng sang h×nh thøc ph©n hãa bÊt<br /> sù t−¬ng ph¶n!” (Draw a distinction, vÏ b×nh ®¼ng, ph©n tÇng vµ ph©n hãa chøc<br /> sù ph©n biÖt hãa, kh¸c biÖt hãa) còng n¨ng. Mét lo¹i thao t¸c duy nhÊt t¹o ra<br /> bao hµm mét thao t¸c gåm hai bé phËn: hÖ thèng x· héi lµ giao tiÕp, bëi giao tiÕp<br /> mét lµ b¶n th©n sù t−¬ng ph¶n vµ hai lµ t¹o ra ®−îc sù kh¸c nhau gi÷a hÖ thèng<br /> sù biÓu thÞ sù t−¬ng ph¶n(*). §Þnh nghÜa: x· héi vµ m«i tr−êng cña nã. Sù l¹i trë<br /> hÖ thèng lµ sù kh¸c nhau gi÷a hÖ thèng vµo cña hÖ thèng trong hÖ thèng lµ mét<br /> vµ m«i tr−êng. “HÖ thèng” xuÊt hiÖn hai nghÞch lý vµ cã thÓ ®−îc gi¶i quyÕt trªn<br /> lÇn nh−ng cã ph¶i vÉn lµ mét hÖ thèng c¬ së ph©n biÖt hai cÊp ®é cao vµ thÊp,<br /> kh«ng hay lµ hai hÖ thèng? §©y lµ mét hai gãc ®é bªn trong vµ bªn ngoµi, hai<br /> nghÞch lý ngÇm Èn trong h×nh häc cña h−íng quy chiÕu tù th©n vµ quy chiÕu<br /> Spencer Brown: sù t−¬ng ph¶n l¹i trë kh¸c cña hÖ thèng thÓ hiÖn mét nghÞch<br /> vµo trong sù t−¬ng ph¶n, vËy sù t−¬ng lý cña sù thèng nhÊt ®a thµnh phÇn, sù<br /> ph¶n ®ã lµ mét hay lµ hai hay nh− thÕ thèng nhÊt bÞ ph©n hãa. MÆc dï c¸ch<br /> nµo? C©u tr¶ lêi cña Luhman lµ sù tiÕp cËn lý thuyÕt míi nµy ®· ph¸t hiÖn<br /> t−¬ng ph¶n l¹i trë vµo ®ã võa gièng, võa ra giao tiÕp víi tÝnh c¸ch lµ thao t¸c duy<br /> kh¸c víi sù t−¬ng ph¶n lóc ®Çu. ViÖc nhÊt t¹o ra, duy tr× vµ ph¸t triÓn hÖ<br /> gi¶i quyÕt nghÞch lý nµy phô thuéc vµo thèng x· héi, nh−ng cã lÏ tõ gãc ®é lý<br /> hÖ quy chiÕu tù th©n hay hÖ quy chiÕu thuyÕt x· héi häc (Lª Ngäc Hïng, 2013,<br /> kh¸c, hÖ quy chiÕu trong hay hÖ quy tr.67) vÉn cÇn ph¸t hiÖn ra “con ng−êi”<br /> chiÕu ngoµi (Niklas Luhmann, 1991, cña c¸c hÖ thèng x· héi, tøc lµ ph©n biÖt<br /> p.51-53). râ sù kh¸c nhau kÐp gi÷a con ng−êi víi<br /> 4. KÕt luËn hÖ thèng vµ con ng−êi víi m«i tr−êng.<br /> CÇn ghi nhËn r»ng, c¸ch tiÕp cËn lý<br /> Trong cuéc khñng ho¶ng vÒ lý<br /> thuyÕt ph©n hãa Luhmann ®· lµm nªn<br /> thuyÕt x· héi häc, Luhmann ®· ph¸t<br /> mét cuéc c¸ch m¹ng khoa häc trong hÖ<br /> triÓn c¸ch tiÕp cËn lý thuyÕt ph©n hãa<br /> kh¸i niÖm cña lý thuyÕt hÖ thèng. VÊn<br /> nh− lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ph©n hãa<br /> ®Ò ®Æt ra lµ b¶o tån vµ ph¸t huy ®−îc<br /> (*) c¸c thµnh qu¶ cña nã, ®ßi hái nhiÒu nç<br /> Luhmann viÖn dÉn c¶ lý thuyÕt hiÖn t−îng häc<br /> tiªn nghiÖm cña Edmund Husserl ®Ó nãi r»ng c¸c lùc nghiªn cøu c¶ lý thuyÕt vµ kinh<br /> kh¸i niÖm cña c¸ch tiÕp cËn lý thuyÕt ph©n hãa nghiÖm, c¶ cña x· héi häc vµ c¸c ngµnh<br /> vÒ hÖ thèng nh− “sù tù quy chiÕu”, “sù quy chiÕu<br /> kh¸c”, “sù quy chiÕu trong”, “sù quy chiÕu ngoµi”,<br /> khoa häc kh¸c <br /> “h×nh hai mÆt”, “mÆt trong”, “mÆt ngoµi”, “sù l¹i<br /> trë vµo”,v.v... còng phï hîp víi c¸c hÖ thèng t©m<br /> lý vµ hÖ thèng x· héi. (Xem tiÕp trang 42)<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2