Canxi là “chiếc gậy của
người cao tuổi”?
Trước đây vì ngộ nhận dùng canxi sẽ cải thiện được bệnh
loãng xương tuổi già, và được ví “canxi là chiếc gậy của
người cao tuổi”. Quan niệm này nay không còn đúng nữa.
Canxi cho sức khỏe xương
Vitamin D dưới dạng hoạt tính kích thích ruột giúp cho quá
trình hấp thu canxi và phospho từ thức ăn, đồng thời sẽ giữ
cho tỉ lệ canxi/phosphor dạng hòa tan trong máu ở mức hằng
định, giúp tạo ra canxiphosphat dạng không tan, bám vào
khung xương, tạo ra mật độ chất khoáng xương (BMD= bone
materical density).
Ngược lại, quá trình canxi dạng không tan ở xương tạo thành
dạng hòa tan chuyển vào máu để nồng độ canxi hòa tan trong
máu ổn định đảm bảo cho các hoạt động khác hay thải ra
ngoài gọi là sự mất canxi xương, làm giảm BMD. Ví dụ: khi
mang thai, nếu cung cấp canxi từ thức ăn không đủ thì cơ thể
tự điều chỉnh bằng cách lấy canxi từ xương theo cách này để
nuôi thai.
Canxi trong thành mạch máu tăng là nguyên nhân quan trọng
hình thành các “đốm dạng cháo”, xơ vữa động mạch, dẫn đến
nhồi máu cơ tim, đột quỵ
Một bộ xương khỏe mạnh phải có mô hình tốt (không bị cong
vẹo, xô lệch), có BMD tối ưu (chắc, dẻo dai, đủ sức nâng đỡ
cơ thể, chịu được lực tác động bên ngoài, không dễ bị gãy).
Theo đó, canxi là nguyên liệu không thể thiếu cho quá trình
tạo xương, giữ BMD tối ưu, đảm bảo cho sức khỏe của
xương.
Quá trình hủy xương cũ tạo ra xương mới diễn ra suốt đời;
với vận tốc tùy độ tuổi. Tuổi nhỏ, đang trưởng thành quá
trình tạo xương cao hơn quá trình hủy xương; xương to lên,
dài ra. Tuổi trưởng thành, tuổi trung niên, hai quá trình này
cân bằng. Tuổi già, quá trình hủy xương cao hơn tạo xương;
xương vẫn giữ thể tích cũ song BMD giảm.
Về tuổi già, do quá trình sinh lý hủy xương cao hơn quá
trình tạo xương nên có sự giảm BMD; khi BMD giảm đến
ngưỡng nào đó thì coi là bị loãng xương.
Lúc già các yếu tố liên quan đến quá trình sinh lý hủy xương
và tạo xương bị rối loạn dẫn đến loãng xương. Nếu chỉ thuần
túy tăng lượng canxi, vitamin lên cao thì một mình chúng
cũng không đủ điều kiện làm làm đảo ngược được quá trình
hủy xương tạo xương, chống lại được loãng xương.
Nghiên cứu Mỹ trên 36.000 người mãn kinh (50 - 70 tuổi)
thấy: dùng mỗi ngày 1.000mg canxi và 400IU vitamin D có
làm tăng BMD chút ít so với nhóm chứng, song không giảm
nguy cơ gãy xương. Theo đó, trong loãng xương tuổi già
dùng canxi không có thêm lợi ích.
Mặt trái đáng lo
Dùng canxi liều cao hoặc dùng vitaminD làm tăng sự hấp thu
canxi quá mức sẽ dẫn đến ngộ độc do tăng canxi máu. Ngộ
độc này có triệu chứng yếu mệt, ngủ gà, đau đầu, chóng mặt,
chán ăn, khô miệng, buồn nôn, nôn, táo bón, chuột rút ở
bụng, ù tai, giảm trương lực cơ, đau cơ, đau xương, dễ bị
kích thích; hoặc có một số triệu chứng hiếm gặp khác như
giảm tình dục, rối loạn chức năng sinh dục, nhiễm canxi thận,
rối loạn chức năng thận dẫn tới rối loạn tiểu, rối loạn nhịp
tim, tăng canxi phosphor niệu, tăng albumin nitơ huyết.
Những triệu chứng này thường không rõ, một số lại giống với
triệu chứng thiếu canxi, thiếu vitamin D, nếu không biết lại
tăng cường dùng hai chất này sẽ làm nặng thêm. Với người
già, tăng canxi máu dẫn đến làm tích tụ canxi trong một số cơ