C P C U NG I B R N C NẤ Ứ ƯỜ Ị Ắ Ắ
Tác gi : BS. NGUY N TH THU HÀả Ễ Ị
Làm gì khi b r n c n? ị ắ ắ
Tai n n r n c n th ng x y ra b t ng , khi n n n nhân và nh ng ng i trong gia đình lúng túng,ạ ắ ắ ườ ả ấ ờ ế ạ ữ ườ
ch m tr … nhi u khi không c u n i. Sau khi c n ng i, con r n th ng ch y m t, n n nhân khôngậ ễ ề ứ ổ ắ ườ ắ ườ ạ ấ ạ
k p nh n di n đ bi t là r n lành hay r n đ c, nh t là trong đêm t i… Do v y, khi không may b r nị ậ ệ ể ế ắ ắ ộ ấ ố ậ ị ắ
c n, n n nhân ph i th t bình tĩnh, nhanh chóng làm các vi c d i đây:ắ ạ ả ậ ệ ướ
C g ng xác đ nh s b xem đó là r n lành hay r n đ c. N u t i v t c n th y c hai hàm răng v iố ắ ị ơ ộ ắ ắ ộ ế ạ ế ắ ấ ả ớ
nhi u v t ch m hình vòng cung, không th y v t răng nanh là r n lành. Còn n u t i n i b c n có haiề ế ấ ấ ế ắ ế ạ ơ ị ắ
v t răng nanh cách nhau 5mm và m t s v t răng nh là r n đ c.ế ộ ố ế ỏ ắ ộ
N u đúng là b r n đ c c n ho c không xác đ nh đ c ch c ch n là r n lành hay r n đ c, c n ng iế ị ắ ộ ắ ặ ị ượ ắ ắ ắ ắ ộ ầ ồ
yên, tuy t đ i không c đ ng ph n c th (chân, tay…) b r n c n vì c đ ng s làm cho ch t đ cệ ố ử ộ ầ ơ ể ị ắ ắ ử ộ ẽ ấ ộ
lan nhanh trong c th . N u b c n chân, n n nhân không đ c đi, hay ch y.ơ ể ế ị ắ ở ạ ượ ạ
N u có ph ng ti n s c u có th làm nh sau: R a s ch v t r n c n b ng xà phòng và n cế ươ ệ ơ ứ ể ư ử ạ ế ắ ắ ằ ướ
s ch. Dùng dao s ch (đã kh khu n b ng cách h trên ng n l a) r ch m t đ ng dài kho ngạ ạ ử ẩ ằ ơ ọ ử ạ ộ ườ ả
10mm, sâu đ 3mm t i v t răng nanh, sau đó n n ra ít máu. Sát khu n v t r ch b ng c n 70o ho cộ ạ ế ặ ẩ ế ạ ằ ồ ặ
thu c tím 0,1%, n c oxy già 12 th tích, n c mu i 9‰, r i băng v t th ng b ng g c vô khu n.ố ướ ể ướ ố ồ ế ươ ằ ạ ẩ
Đi u c n l u ýề ầ ư
N u v t c n đã b ho i t ho c r n đã c n n a gi thì không nên r ch da vì không có tác d ng.ế ế ắ ị ạ ử ặ ắ ắ ử ờ ạ ụ
N n nhân và nh ng ng i có m t không đ c s vào mi ng r n cho dù r n đã b đánh ch t ho cạ ữ ườ ặ ượ ờ ệ ắ ắ ị ế ặ
đ u r n đã b ch t r i kh i thân.ầ ắ ị ặ ờ ỏ
S c u xong, c n b t đ ng chi b c n, chuy n n n nhân đi b nh vi n ngay. Nên chuy n n n nhânơ ứ ầ ấ ộ ị ắ ể ạ ệ ệ ể ạ
b ng cáng, ho c ô tô, không nên ch b ng xe đ p, xe máy nh t là khi n n nhân có d u hi u b s cằ ặ ở ằ ạ ấ ạ ấ ệ ị ố
ho c li t ph n chi b r n c n.ặ ệ ầ ị ắ ắ
Theo dõi sát m ch, huy t áp, nh p th c a n n nhân. Chú ý phát hi n s m các d u hi u suy hô h p,ạ ế ị ở ủ ạ ệ ớ ấ ệ ấ
tru tim m ch đ có cách x trí k p th i. N u do r n h (h mang, c p nong, c p nia…) c n, s cóỵ ạ ể ử ị ờ ế ắ ổ ổ ạ ạ ắ ẽ
d u hi u viêm nhi m r t s m, th ng ch sau 5 phút đ n 1-2 gi , n n nhân th y đau bu t t i ch ,ấ ệ ễ ấ ớ ườ ỉ ế ờ ạ ấ ố ạ ỗ
ng i m t m i, chóng m t, bu n nôn, khó há mi ng, s p mi, giãn đ ng t , m ch nhanh, huy t ápườ ệ ỏ ặ ồ ệ ụ ồ ử ạ ế
t t, r i ng ng tim, ng ng th và t vong. N u do r n l c c n, n i b c n s ng t y nhanh, ch sau 6ụ ồ ừ ừ ở ử ế ắ ụ ắ ơ ị ắ ư ấ ỉ
gi toàn chi b c n s s ng to, tím tái, sau 12 gi v t c n b t đ u ho i t , n n nhân b tru timờ ị ắ ẽ ư ờ ế ắ ắ ầ ạ ử ạ ị ỵ
m ch, viêm th n, suy th n c p.ạ ậ ậ ấ
Đ phòng r n c nề ắ ắ
R n th ng ki m m i v đêm, ban ngày chúng th ng n n p trong các hang h c, ho c treo mìnhắ ườ ế ồ ề ườ ẩ ấ ố ặ
trong b i cây r m r p, m th p, t i tăm, do v y:ụ ậ ạ ẩ ấ ố ậ
Khi c n đi qua nh ng n i này, nh đi ng, ho c mang theo g y dài v a đi v a khua đ xua đu iầ ữ ơ ớ ủ ặ ậ ừ ừ ể ổ
r n. Không ng i gò, đ ng, b b i, g c cây có nhi u hang h c. Không n m ngh d i đ t g n cácắ ồ ở ố ờ ụ ố ề ố ằ ỉ ướ ấ ầ
b i cây r m r p. ụ ậ ạ
Khi b r n c n, hãy c xác đ nh s b xem đó là r n lành hay đ c. N u t i ch c n th y c hai hàmị ắ ắ ố ị ơ ộ ắ ộ ế ạ ỗ ắ ấ ả
răng v i nhi u v t ch m hình vòng cung, không th y v t nanh là r n lành. N u có hai v t nanh cáchớ ề ế ấ ấ ế ắ ế ế
nhau 5 mm và m t s v t răng nh thì đó là r n đ c. ộ ố ế ỏ ắ ộ
Tai n n r n c n th ng x y ra b t ng , khi n n n nhân và nh ng ng i trong gia đình lúng túng,ạ ắ ắ ườ ả ấ ờ ế ạ ữ ườ
ch m tr , nhi u khi không c u n i. Sau khi c n ng i, con r n th ng ch y m t, n n nhân khôngậ ễ ề ứ ổ ắ ườ ắ ườ ạ ấ ạ
k p nh n di n đ bi t là r n lành hay r n đ c, nh t là trong đêm t i. Do v y, khi không may b r nị ậ ệ ể ế ắ ắ ộ ấ ố ậ ị ắ
c n, n n nhân ph i th t bình tĩnh, c g ng qua v t c n đ s b đoán là r n lành hay đ c. N nắ ạ ả ậ ố ắ ế ắ ể ơ ộ ắ ộ ạ
nhân và nh ng ng i có m t không đ c s vào mi ng r n cho dù r n đã b đánh ch t ho c đ uữ ườ ặ ượ ờ ệ ắ ắ ị ế ặ ầ
r n đã b ch t r i kh i thân.ắ ị ặ ờ ỏ
N u đúng là b r n đ c c n ho c không xác đ nh đ c ch c ch n thì ph i ng i yên, tuy t đ i khôngế ị ắ ộ ắ ặ ị ượ ắ ắ ả ồ ệ ố
c đ ng ph n c th (chân, tay...) b r n c n vì s làm cho ch t đ c lan nhanh trong c th . N u bử ộ ầ ơ ể ị ắ ắ ẽ ấ ộ ơ ể ế ị
c n chân, n n nhân không đ c đi hay ch y.ắ ở ạ ượ ạ
N u có ph ng ti n s c u, nên làm nh sau: R a s ch v t r n c n b ng xà phòng và n c s ch.ế ươ ệ ơ ứ ư ử ạ ế ắ ắ ằ ướ ạ
Dùng dao s ch (đã kh khu n b ng cách h trên ng n l a) r ch m t đ ng dài kho ng 10 mm, sâuạ ử ẩ ằ ơ ọ ử ạ ộ ườ ả
đ 3 mm t i v t răng nanh, sau đó n n ra ít máu. Sát khu n v t r ch b ng c n 70 đ ho c thu c tímộ ạ ế ặ ẩ ế ạ ằ ồ ộ ặ ố
0,1%, n c oxy già, n c mu i 9‰, r i băng v t th ng b ng g c vô khu n.ướ ướ ố ồ ế ươ ằ ạ ẩ
N u v t c n đã b ho i t ho c r n đã c n n a gi thì không nên r ch da vì không có tác d ng.ế ế ắ ị ạ ử ặ ắ ắ ử ờ ạ ụ
S c u xong, c n b t đ ng chi b c n, chuy n n n nhân đi b nh vi n ngay. Nên chuy n b ng cángơ ứ ầ ấ ộ ị ắ ể ạ ệ ệ ể ằ
ho c ô tô, không nên ch b ng xe đ p, xe máy nh t là khi n n nhân có d u hi u b s c ho c li tặ ở ằ ạ ấ ạ ấ ệ ị ố ặ ệ
ph n chi b r n c n.ầ ị ắ ắ
Theo dõi sát m ch, huy t áp, nh p th c a n n nhân. Chú ý phát hi n s m các d u hi u suy hô h p,ạ ế ị ở ủ ạ ệ ớ ấ ệ ấ
tru tim m ch đ có cách x trí k p th i. N u do r n h (h mang, c p nong, c p nia…) c n, s cóỵ ạ ể ử ị ờ ế ắ ổ ổ ạ ạ ắ ẽ
d u hi u viêm nhi m r t s m, th ng ch sau 5 phút đ n 1-2 gi . N n nhân th y đau bu t t i ch ,ấ ệ ễ ấ ớ ườ ỉ ế ờ ạ ấ ố ạ ỗ
ng i m t m i, chóng m t, bu n nôn, khó há mi ng, s p mi, giãn đ ng t , m ch nhanh, huy t ápườ ệ ỏ ặ ồ ệ ụ ồ ử ạ ế
t t, r i ng ng tim, ng ng th và t vong. N u do r n l c c n, n i b c n s ng t y nhanh, ch sau 6ụ ồ ừ ừ ở ử ế ắ ụ ắ ơ ị ắ ư ấ ỉ
gi toàn chi s s ng to, tím tái, sau 12 gi v t c n b t đ u ho i t , n n nhân b tru tim m ch, viêmờ ẽ ư ờ ế ắ ắ ầ ạ ử ạ ị ỵ ạ
th n, suy th n c p.ậ ậ ấ