tepbac.com
PHÁT TRIỂN NUÔI TRỒNG THUỶ SẢN VEN BIỂN
DỰ ÁN VIE/97/030
MỘT SỐ CÂU HỎI THƢỜNG GẶP
TRONG QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG NƢỚC
TRONG AO NUÔI TÔM SÚ
HÀ NỘI 7/2004
BỘ THUỶ SẢN
CHƢƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN LHQ
TỔ CHỨC LƢƠNG NÔNG
THẾ GIỚI
tepbac.com
2
MỤC LỤC
MỤC LỤC ........................................................................................................................................................ 2
1. LỜI TỰA .................................................................................................................................................. 4
2. MỘT SỐ CÂU HỎI THƢỜNG GẶP LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG NƢỚC
TRONG AO NUÔI TÔM SÚ ......................................................................................................................... 5
2.1. Chất lượng nước trong trong ao tôm như thế nào là phù hợp? ......................................................... 5
2.2. Nhiệt độ có ảnh hưởng trong ao tôm như thế và làm thế nào để quản lý nhiệt độ trong khi nhiệt độ
luôn biến động mạnh theo thời tiết? .............................................................................................................. 5
2.2.1. Quản lý nhiệt độ như thế nào? ................................................................................................... 5
2.2.2. Trong quá trình nuôi nếu nhiệt độ trong ao biến động mạnh cần làm gì? ................................. 5
2.3. Độ pH là gì và có ảnh hưởng như thế nào trong ao tôm? ................................................................. 6
2.3.1. Quản lý pH như thế nào cho tốt ? .............................................................................................. 6
2.3.2. Trong quá trình nuôi, nếu pH biến động cần làm gì? ............................................................... 7
2.3.3. Trong quá trình nuôi, gặp trời mưa, pH giảm thấp cần làm gi ? ................................................ 7
2.4. Quản lý Độ mặn (S0/00) trong ao nuôi như thế nào cho tốt? .............................................................. 7
2.5. Quản lý Oxy hoà tan (DO) như thế nào? ........................................................................................... 7
2.6. Độ trong và các yếu tố ảnh hưởng đến độ trong? ............................................................................. 8
2.7. Độ sâu và quản lý độ sâu như thế nào? ............................................................................................. 8
2.8. Màu nước và quản lý màu nước ........................................................................................................ 9
2.9. Tại sao lại gọi các khí Amonia tự do (NH3) và Hydrosulfide (H2S) là khí độc? ................................ 9
2.9.1. Quản lý NH3 và H2S như thế nào thì hiệu quả ......................................................................... 10
2.9.2. Khi NH3 và H2S trong nước quá cao, cần xử lý như thế nào ? .............................................. 10
2.10. Độ kiềm (Alkalinity) và quan hệ của nó như thế nào với độ pH? ................................................ 10
2.10.1. Độ kiềm là gì? ......................................................................................................................... 10
2.10.2. Quản lý độ kiềm trong ao như thế nào là tốt ? ......................................................................... 10
2.11. Chế phẩm sinh học là gì và chúng có thể thay cho các kháng sinh được không? Nên sử dụng
thuốc và hoá chất như thế nào? Tại sao có nhiều loại sản phẩm không mang lại kết quả tốt dù rất đắt? .. 11
3. MỘT SỐ TÌNH HUỐNG THƢỜNG GẶP TRONG QUẢN LÝ AO NUÔI TÔM SÚ .................... 13
3.1. Ao nuôi của gia đình tôi mới đào, đã nuôi được 1 vụ nhưng thất bại do có quá nhiều chất hữu cơ.
Xin cho biết cách cải tạo ao như thế nào cho đảm bảo? ............................................................................. 13
3.2. Xin cho biết phương pháp cải tạo ao trên nền đất cát và ao bị nhiễm phèn tiềm tàng, ao nuôi ở
vùng thấp không nạo vét phơi khô được? .................................................................................................... 13
3.3. Có 2 phương pháp gây màu hữu cơ và vô cơ, xin cho biết và giải thích sự khác biệt? ................... 13
3.4. Hỏi: Khi nào phải gây màu nước? Màu nước như thế nào là tốt cho tôm? Các biện pháp nào để
duy trì màu nước?........................................................................................................................................ 15
3.5. Tôi nuôi tôm sú thâm canh (25 con/m2), sau 50 ngày thả, màu nước chuyển xanh đậm, độ trong
chỉ đạt 20cm, pH dao động từ 8.4-9.2, làm thế nào để làm thưa tảo và hạ pH trong khi không thay được
nước? 15
3.6. Tôi nuôi tôm sú quảng canh cải tiến ( 8 con/m2), không có ao chứa, sau khi nuôi 30 ngày màu
nước bình thường pH dao động từ 7.1-7.5 (không quá 0.5 ngày đêm). Như vậy có bình thường không? Có
cách gì cải thiện tốt hơn không? .................................................................................................................. 15
tepbac.com
3
3.6.1. Ao nuôi của tôi thiết kế trên nền đất cát. Nguồn nước cấp từ biển có độ mặn 30-35 0/00, Trong
quá trình nuôi nước thường xuyên bị mất màu, đặc biệt là giữa vụ nuôi (sau 50 ngày tuổi). Vậy nguyên
nhân là vì sao và có cách gì giải quyết ? .................................................................................................. 15
3.7. Ao tôm của tôi được xây dựng trên nền đất giàu sulffate acid (phèn tiềm tàng). Khoảng 2-3 tuần
sau khi thả, khá nhiều tôm bị cong chân (dính chân) không thể rút khỏi vỏ khi lột, đặc biệt là sau mỗi trận
mưa lớn. Có cách nào điều trị ? .................................................................................................................. 16
3.8. Khi trời mưa nước ao đục, pH thấp nhiệt độ giảm mạnh cần làm gì? ............................................ 16
3.9. Sau mỗi trận mưa rào vài ngày, thường thấy tôm nổi đầu. Nguyên nhân là gì? Cách giải quyết? . 16
3.9.1. Trong quá trình nuôi thấy xuất hiện ốc, cá và sứa trong ao, cạnh tranh thức ăn và tiết chất
nhày. Có thuốc gì điều trị? ...................................................................................................................... 16
3.10. Các biện pháp xử lý khi xuất hiện rong đáy trong ao? ................................................................ 17
3.11. Xin cho biết biện pháp xử lý khi tôm bị đốm trắng? Muốn nuôi tiếp cần làm gì? ....................... 17
3.12. Phòng các bệnh nhiễm khuẩn như thế nào? ................................................................................ 18
3.13. Phòng trị các bệnh đóng rong, bám bẩn như thế nào?................................................................ 18
3.14. Phòng bệnh đốm trắng như thế nào? .......................................................................................... 18
4. TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................................................... 19
tepbac.com
4
1. LỜI TỰA
Nuôi tôm là một công việc đầy rủi ro và Nuôi trồng thuỷ sản ven biển, đặc biệt là nuôi tôm
đang được phát triển theo hướng tăng diện tích, loại hình nuôi và mức độ thâm canh. Bên
canh sự hấp dẫn về lợi nhuận cao, NTTS còn gặp nhiều khó khăn về môi trường và dịch
bệnh, đặc biệt là ở các khu nuôi tập trung. Do vậy, vấn đề quản lý chất lượng nước đã trở
nên bức xúc và cần có sự hỗ trợ của các cán bộ kỹ thuật, cán bộ khuyến ngư hay cộng
đồng. Tài liệu này được biên soạn nhằm giúp các cán bộ kiểm tra chất lượng nước trong
khu nuôi chung hay trong ao nuôi của từng hộ gia đình cũng như một số phương pháp hỗ
trợ cộng đồng quản lý nguồn nước nuôi tốt hơn.
Đây là kết quả nghiên cứu thử nghiệm "Quản lý môi trường trong NTTS ven biển
Bắc Trung Bộ" được tiến hành trong 2 năm trên 20 mô hình, 800 hộ nuôi tôm do các cán
bộ hợp phần của dự án VIE97030 kết hợp cơ sở lý thuyết của các tài liệu có uy tín của các
chuyên gia về tôm trong và ngoài nước. Vì thời gian chuẩn bị tài liệu chưa nhiều và dựa
trên kết quả thử nghiệm tại 3 tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An và Thừa Thiên Huế nên chắc chắn
không tránh khỏi những thiếu sót. Tài liệu này trước hết nhằm phục vụ việc nuôi tôm ở
khu vực Bắc Trung Bộ. Dù vậy, tài liệu này có thể linh động áp dụng cho các khu vực khác
và ngay cả trong khu vực Bắc Trung Bộ, phải tuỳ theo từng trường hợp mà xử lý cho phù
hợp với điều kiện từng ao, ở từng thời điểm cụ thể.
Mục tiêu của tài liệu
Cuốn tài liệu sẽ hƣớng dẫn giúp cán bộ:
Hiểu được mục tiêu và ý nghĩa và nắm được các kỹ năng quản lý chất lượng nước
trong NTTS.
Có cơ sở để điều chỉnh và đưa ra những khuyến cáo cho cộng đồng tìm biện pháp khắc
phục khó khăn trong quá trình nuôi.
Hình thành cơ sở dữ liệu để rút kinh nghiệm cho các vụ nuôi sau
tepbac.com
5
2. MỘT SỐ CÂU HỎI THƢỜNG GẶP LIÊN QUAN ĐẾN
QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG NƢỚC TRONG AO NUÔI TÔM
SÚ
2.1. Chất lƣợng nƣớc trong trong ao tôm nhƣ thế nào là phù hợp?
Bảng 1: Các thông số chất lượng nước chính trong ao nuôi tôm
Thông số
Khoảng cho
phép
Khoảng thích hợp
Nhận định
Nhiệt độ (0C)
26-33
28-30
>320C hoặc <250C giảm
30-50% lượng thức ăn
Ph
7.5-8.5
7.8-8.2
Dao động ngày đêm <0.5
Độ mặn (0/00)
10-30
15-25
Dao động ngày đêm <5
Ô xy hoà tan (mg/l)
3-12
5-6
> 4
Độ kiềm (mg
CaCO3/l)
>80
100-120
Phụ thuộc và pH dao động
Độ trong (cm)
30-50 cm
30-40 cm
Độ sâu (cm)
>100
Tuỳ hình thức nuôi, song
tối thiểu phải > 100
H2S (mg/l)
<0.03
0
Độc hơn khi pH thấp
NH3 tự do (mg/l)
<0.1
0
Độc hơn khi pH cao
(Nguồn: P. Characchakool, 1999)
2.2. Nhiệt độ có ảnh hƣởng trong ao tôm nhƣ thế và làm thế nào để
quản lý nhiệt độ trong khi nhiệt độ luôn biến động mạnh theo thời
tiết?
Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong NTTS. Nhiệt độ phù hợp cho tôm và tảo thực
vật có lợi là 280C-330C. Nhiệt độ không nên thay đổi đột ngột, nếu biến động quá 50C/ngày sẽ làm cho tôm
giảm ăn. Nếu nhiệt độ >330C hoặc <250C tôm giảm ăn từ 30-50%. Nhiệt độ thấp tôm giảm ăn hoặc ngưng
ăn, chậm hoặc không lớn. Nhiệt độ cao > 35 oC, nhóm tảo lam gây hại cho tôm sẽ phát triển.
2.2.1. Quản lý nhiệt độ nhƣ thế nào?
Thiết kế ao nuôi đủ độ sâu > 1m.
Thả nuôi đúng mùa vụ. Mùa vụ ở Nghệ An, Thanh Hoá qui định là tháng cuối tháng 3 đầu tháng 4
dương lịch (sau tết Thanh Minh 3/3 âm lịch) và ở Thừa Thiên Huế là tháng 2- 3 và tháng 6-7 dương lịch.
Có ao chứa để xử lý khi nhiệt độ dao động quá 5oC trong ngày.
2.2.2. Trong quá trình nuôi nếu nhiệt độ trong ao biến động mạnh cần làm gì?
Ao đủ độ sâu, nhiệt độ ít khi dao động quá 5 0C/ngày
Thường nhiệt độ chỉ dao động khi thời tiết diễn biến thất thường, trời đang nắng nóng chuyển mưa
rào, nhiệt độ giảm thấp, giải pháp khi đó là:
Thay được nước đã xử lý vào ao chứa là tốt nhất (thay 20-30% lượng nước) hoặc phải tháo lớp
nước mặt, chạy máy quạt khí để tránh phân tầng nhiệt.