Bạn có biết
CÂY XANH QUANH NHÀ THEO PHONG THUỶ
PGs Lê Kiều
Kiến trúc gắn liền với cây xanh. Cây xanh tạo ra màu sắc cho kiến trúc, tạo ra
không khí trong lành cho con người sử dụng nhà. Kiến trúc ngày nay có nhiều người
nghiên cứu chuyên về cây trồng làm tôn vinh vẻ đẹp cho công trình. Mảng lá đậm, lá
thưa, cây cao hay cây thấp tuỳ theo mỹ quan toàn cảnh, tuỳ theo điểm nhìn mong
muốn mà nhà kiến trúc lựa chọn theo chủ đề cây tôn vẻ đẹp cho nhà.
Hoặc như chuyện dân gian về nhà bên ấy trồng trầu, bên này trồng cau. Anh
bên này đi xa mẹ xin bên ấy nắm lá trầu nhuộm áo cho anh, rồi anh xa vắng, hoa cau
bên này rụng trắng sân nhà em. Câu cau, dàn trầu gắn tình đôi lứa. Cây xanh đấy,
thơ mộng đấy, gần gũi và thân thiết đấy.
Bây giờ cũng có nhiều người luận về ý nghĩa cây trồng theo cách lý giải riêng
của mình. Chẳng hạn, mặt trước vườn sát sân nhà trồng ba cây cau, gia chủ giải
thích là trái đất bị con người làm tổn thương nhiều quá nên ba cây cau này là ba mũi
kim châm cứu chữa bệnh cho hành tinh của ta.
Thày phong thuỷ lại không nghĩ riêng về cảnh quan hay tình tứ như thế. Thày
phong thuỷ thường lý giải việc trồng cây theo hoạ phúc của gia chủ.
Dã sử bên Tàu truyền lại, có chủ nhà tên Bão Viên nhà nghèo mà những
người trong nhà thường ốm đau quặt quẹo. Nhân có lúc gặp thày phong thuỷ, Bão
Viên đem chuyện nhà mình ra than thở, thày phán hãy xem lại cây cối quanh nhà thì
thấy góc đông bắc vườn sát nhà có cây dâu lớn. Theo phong thuỷ thì trước nhà
không trồng dâu, sau nhà không trồng hoè. Cây dâu tiếng Hán là "tang" trùng âm với
tang là lễ đám ma. Trồng dâu trước nhà khác chi mong nhà có hung sát, chủ trì
chuyện chết chóc, khóc than, chỉ nghèo và ốm thôi còn là may đấy. Dâu trồng trước
nhà được gọi là tang môn thần.Theo điển cổ thì bãi dâu còn là nơi hò hẹn của trai gái
bất chính. May mà con cái nhà Bão Viên còn bé, nếu không chắc thày phong thuỷ lại
luận đoán cho các cháu những chuyện chẳng hay ho gì. Thật tội cho cây dâu. Cây
dâu rất có ích. Lá dâu nuôi tằm lấy tơ dệt lụa. Cây dâu là cây thuốc nam rất quý.
Riêng cây dâu có thể có tới 6 vị thuốc nam như lá dâu, vỏ rễ cây dâu, quả dâu, tầm
gửi cây dâu, tổ bọ ngựa trên cây dâu, sâu dâu. Những vị thuốc nam này rất hay dùng
đến trong các bệnh thông thường như lợi tiểu, ho lâu ngày, bổ thận, sáng mắt ...
Thày phong thuỷ bào chữa cho mình là vấn đề trồng cây dâu ở đâu so với ngôi nhà
chứ không nói cây dâu có hại.
Trước nhà nên trồng hoè với ý nghĩa cây hoè mang lại điều lành. Cũng chẳng
có lý do gì chính đáng mà chỉ vì Vương Đán viết trong Tống sử rằng ông Vương Dụ
tự mình trồng ba cây hoè ở sân và nói: " Đời sau ta, con cháu có người làm nên tư
mã, tư không và tư đồ thì ba cây hoè này chính là tam công vậy". Luận về lợi ích của
cây hoè thì cây này cũng là cây thuốc quý. Hoa hoè dùng làm thuốc cầm máu trong
bệnh ho ra máu, đổ máu cam và hạ huyết áp.
Phong thuỷ có cả loạt quan điểm hoàn chỉnh về cây cảnh. Phong thuỷ cũng
cho rằng cây cối được coi như xiêm áo của con người. Không có cây che thì không
bảo vệ được nhà cửa. Cây che gió, cây chống lại khí lạnh, cây tạo ra môi trường
thích hợp cho cuộc sống con người. Cây cỏ tươi tốt thì sinh khí vượng thịnh, hộ ấm
địa mạch, phú quý hoàn cục. Trồng cây phải theo qui tắc chặt chẽ. Phía đông trồng
đào, trồng dương ( dương là thứ cây giống như liễu nhưng mùa đông lá rụng). Phía
nam trồng mai, trồng táo. Phía tây trồng thị, trồng du ( du là cây nhỏ, bẻ cành, ngửi
mùi khó chịu). Phía bắc trồng mận, trồng lý ( lý là một cây họ mận, nom gần giống
như mận). Theo đúng qui tắc này thì rất tốt lành ( đại cát , đại lợi ). Ngược lại mà
đông mận, tây đào, nam lý, bắc táo thì phạm vào tà dâm, trong nhà loạn ẩu. Thực
khó mà thấy ở qui tắc này cơ sở khoa học nào minh chứng. Nhưng nếu suy cho cùng
phải chăng là do nhựa cây, phấn hoa có chất gì đó xung khắc với cuộc sống thường
nhật của con người ? Phong thuỷ yêu cầu khi trồng cây cảnh hay cây tạo bóng, tạo
xanh quanh nhà hết sức cẩn trọng. Cần dùng la bàn để ngắm, để đo đạc cho chỉnh
chu, ngay ngắn và chính xác vị trí. Phương Nhâm, Tý, Quí , Sửu hợp với cây dâu,
cây trắc. Phương Mão, Dần, Giáp, Ất hợp với tùng, bách. Phương Thân,Canh, Dậu,
Tân nên trồng thạch lựu. Phương Tỵ, Thìn, Tốn hợp với rừng lớn. Phương Tuất,
Càn, Hợi hợp với rừng tán lá thấp. Thật là mơ hồ và võ đoán. Gọi là phương vị phải
xem đâu là tâm điểm để xác định. Nếu ta lấy ngôi nhà xác định thì mới biết được
phương vị theo các hướng can, chi. Mà vẫn thổ nhưỡng ấy, vi khí hậu ấy, chỉ vì
hoán vị trí của cây mà lành, dữ khác xa là điều chưa thể tin ngay được.
Thày phong thuỷ còn có những khẩu quyết như: "cây cối vây quanh, thanh
nhàn hưởng phúc". Quanh nhà trồng cây xanh tốt thì tạo được vi khí hậu mát mẻ vào
mùa hạ, ấm áp vào mùa đông. Người sống trong nhà sẽ được sức khoẻ, tinh thần
thoải mái. Điều này là kinh nghiệm dân gian lâu dời. Môi trường sinh hoạt của con
người luôn luôn gắn với cây cỏ, với màu xanh dịu mát. Những nếu những cây hoa
nhiều quả lắm mà sát ngay chỗ ra vào, dễ gây những cảnh gợi tình thì "Đào, mận
trước cửa, trai gái rượu chè". Đây cũng là cách tư duy phong kiến. Tuy thế, qua sân
trước nhà rồi tiếp đến vườn thì hai bên cửa vào vườn trồng đôi đào mận thì lại được
phép. Ngay trong sân nhà mà có " Một cây chặn ngay trước cửa, mẹ goá con côi".
Cửa vào phòng mà có cây to chắn lối, theo người xưa, kẻ trộm dễ có chỗ nấp rồi vào
nhà làm bậy. Để cây như vậy không tốt cho an ninh của gia đình. " Môn đối thuỳ
dương ( cửa kề cây dương) , bất đắc kỳ tử ( chết treo xà nhà). Thuỳ dương là cây ẻo
lả, cành rũ như tóc rũ nên nhìn cành dương qua cửa sổ gây tâm lý bất ổn. Rễ cây đào
mọc chĩa vào nhà , con cháu được phù hộ ngầm. Có hai cây sóng đôi trước cửa thì
xúc vật hay ốm mà người thì khoẻ. Trúc mộc xoắn xuýt, đủ ăn, nhiều lộc. Cây to
góc tường, lắm chuyện kinh hoàng... Những khẩu quyết loại như thày phong thuỷ
nêu trên đây có phần do hình dáng cây cối, có phần xét theo quan điểm an ninh cho
chủ nhà mà đặt ra điều lành, dữ. Chúng tôi cũng nghiên cứu xem những loài cây
thày phong thuỷ gắn với điều lành dữ có ảnh hưởng gì về mặt thực vật học không thì
rất ít liên quan. Thực ra tính chất thực vật hết sức đáng lưu tâm. Thí dụ như cây trúc
đào người xưa còn gọi là đào lê. Lá cây giống lá trúc mà hoa lại giống hoa đào nên
gọi là trúc đào. Lá và hoa trúc đào rất độc. Tại đảo Corse nước Pháp đã có trường
hợp binh lính bẻ cành trúc đào xiên thịt nướng chả ăn bị ngộ độc chết. Cây trúc đào
mọc gần giếng, rễ trúc đào chui vào giếng làm nước giếng bị độc. Người xưa dùng
bột vỏ cây trúc đào và bột gỗ trúc đào để làm bả chuột. Không trồng trúc đào ở vườn
gần nhà.
Còn nhiều khẩu quyết nữa, phần lớn chỉ là những điều thiếu cơ sở khoa học
để tin như cây một trụi trơ, mẹ chồng con dâu bất hoà; trong sân có cây to cổ quái
khí thông mà danh bại. Trước nhà có hai cây bằng nhau không quá cao, không quá
thấp, như hai anh em đứng bên nhau, thày phong thuỷ khen thế cây tạo cho gia chủ
thang mây đỗ đạt. Rễ cây sần sùi, chủ nhà đui điếc. Trúc mộc xoắn xuýt, đủ ăn,
nhiều lộc. Trong sân bên trái có cây, bên phải không có cây thì lành ít, dữ nhiều.
Bên phải nhà có cây hoa đỏ rực rỡ làm tan cửa nát nhà. Điều này chẳng qua vì luận
lý rằng bên phải nhằm đàn bà con gái trong nhà. Trong nhà có đàn bà con gái lộng
lẫy, trong một xã hội an ninh không tốt thì chỉ mang hoạ cho nhà. Thật khiếp đảm.
Thày doạ thế, không tin mà làm khác đi thì cũng e ngại!
Một đôi điều thày phong thuỷ phán, nghiền ngẫm thì chấp nhận được. Thày
khuyên phương càn ( tây bắc của ngôi nhà) nên có cây to. Hướng tây bắc mặt trời
xiên nóng. Có cây tạo bóng, chắn nóng là điều hay. Càn mà có mộc tinh chắn giữ thì
lợi thấy rõ ràng. Trong sân không được có cây to. Điều này thày lại đúng. Ngày xưa,
nhà không cao, chỉ dăm ba mét. Cây thường cao hơn nhà ba bốn lần nên là nơi tụ sét
khi mưa giông. Ngoài ra , rễ cây to đội đất ở sân thậm chí đâm xuyên vào nhà, thật
không hay ho gì. Rồi gió to, cây đổ, gãy cành sẽ đe doạ chủ nhà. Thày phong thuỷ
thích quanh nhà trồng tre, trúc. Điều này cũng chấp nhận được. Tre bảo vệ cho nhà
chống trộm cắp. Tre cung cấp thực phẩm là măng khi đói lòng. Tre lại giúp nguyên
liệu đan lát, cây que khi động dụng.
Như thế, thày phong thuỷ có những cách suy nghĩ của mình chung quanh cây
cối quanh nhà. Phần lớn những khẩu quyết của thày ít cơ sở để tin. Ta biết cho vui,
còn nghe theo thày là điều khó thực hiện. Bạn đọc có cách lý giải nào hay hơn, xin
mời chỉ giáo. /.
Bạn có biết
PHONG THUỶ BỐ TRÍ CỬA CHO NGÔI NHÀ
Gs Mộc Thiên
Khi nghiên cứu để thiết kế và xây dựng một ngôi nhà ở thì nhà và cửa gắn bó
với nhau mật thiết. Cửa làm nhiệm vụ nối thông các không gian trong và ngoài ngôi
nhà. Cửa sổ chỉ mở để lấy ánh sáng, lấy không khí nhưng cửa đi còn giúp cho giao
thông . Cửa đồng thời có nhiệm vụ trang trí cho ngôi nhà.
Phong thuỷ quan niệm rằng ngôi nhà phải là nơi tích nạp hai loại khí: địa khí
là khí từ đất từ trời đến ngôi nhà và môn khí là khí từ cửa vào nhà. Muốn chủ ngôi
nhà làm nên ăn ra, giàu sang phát đạt, con cái đề huề, mọi việc như ý thì địa khí và
môn khí phải cùng vượng. Phong thuỷ coi cửa là yết hầu của ngôi nhà mà phần trên
của cửa tiếp nhận môn khí và phần dưới của tiếp nhận địa khí. Cửa phải đón được
khí lành, ngăn cản được khí dữ, khí ác.
Cửa không chỉ quan trọng cho chính ngôi nhà được xem xét mà còn có vị trí
gắn bó với cửa của những nhà lân cận.
Hai nhà đối diện nhau nên làm có cao độ ngưỡng cửa dưới bằng nhau và độ
cao cửa bằng nhau. Điều này do quan niệm sống hoà hợp xóm giềng với nhau của
cộng đồng theo triết lý cổ Trung hoa. Cửa của hai nhà đối diện nhau mà cái to, cái
nhỏ sẽ dễ nảy sinh tỵ nạnh, xóm giềng bất hoà vì phong thuỷ cho rằng nhà nào có
cửa to hơn sẽ được giàu sang hơn nhà có cửa nhỏ. Mà khi xóm giềng đã bất hoà, thì
an ninh xã hội giảm kém, ảnh hưởng trực tiếp đến sự làm ăn, sinh sống.
Kích thước của cửa phải tỷ lệ với ngôi nhà. Nhà to mà làm cửa nhỏ, thày
phong thuỷ cho rằng làm ăn sẽ không phát đạt. Ngược lại nhà nhỏ mà làm cửa to thì
của cải trong nhà lại hao tán.
Đường dẫn từ cổng ngõ vào nhà mà hẹp thắt thì ấn tượng như bị bó rọ, tù
túng, gia chủ sẽ khó làm ăn phát vượng. Ngõ xộc vào cổng mà qua đó chiếu thẳng
vào cửa chính ngôi nhà là điều rất kiêng kỵ với phong thuỷ. Thày sẽ phán bảo là
người trong nhà dễ đau yếu. Điều này lý giải được theo cách nhìn ngày nay là gió
thổi sẽ hút dọc theo đường, thốc vào nhà. Bụi trộn lẫn nhiều loại vi khuẩn có hại sẽ
quẩn với gió làm cho không khí trong nhà luôn nhiễm bẩn. Đó là lý do khiến người
sống trong nhà hay đau yếu. Về an ninh, thì cửa ngõ bố trí như thế, người đi đường
có điều kiện xoi mói quan sát trong nhà, rình mò, " chiếu tướng" căn nhà.
Hướng Tây Bắc nhà không nên trổ cửa. Lời khuyên này cần được kiến trúc
sư xét rất cụ thể theo địa hình, vị trí đặt nhà. Nói chung, hướng Tây Bắc nhiều điều
bất lợi. Phía Tây Bắc của Trung quốc là vùng đất hoàng thổ ( loes) rất rộng. Phần
lớn thời gian trong một năm của vùng này là khô hạn và gió cuốn bụi đất hoàng thổ
bay mù trời, việc bít tường hay dùng cây to chắn về hướng Tây Bắc là hợp lý. Phía
Tây mặt trời chiếu gay gắt từ trưa về chiều. Với các nước phía Nam Trung quốc nên
hạn chế mở cửa về hướng Tây, nhất là Tây Bắc. Nhà của người Trung quốc và nhà
cổ nước ta hay bố trí các phòng phía Tây dành cho kho chứa hoặc phòng của đàn bà.
Lý do chính, những phòng này bị nóng trong ngôi nhà. Nhà hướng Nam mà gia chủ
phong lưu , cả hai phía Đông và Tây đều bố trí hiên diễu. Phòng phía Đông bố trí
cho đàn ông ở. Các phòng phía Tây, bố trí cho đàn bà. Câu chuyện cổ, rắc rối về tình
yêu ghi chép ở hiên phía Tây nhà ( Tây sương ký ) là xuất phát từ các phòng bố trí
cho đàn bà, phụ nữ ở theo cách người Tàu cũ.
Nếu nhà bên cạnh đã xây có mái nhọn hay cạnh, góc nhà hướng về phía nhà
ta thì không nên trổ cửa để những hình thù kỳ dị ấy chiếu trực diện vào cửa nhà ta.
Theo giải thích của thày phong thuỷ, những hình thù nhọn của mái nhà bên như gai
đâm vào mình. Những góc, cạnh không lấy gì làm mỹ quan , mở cửa ra như lưỡi dao
chặt vào mắt, hoặc như cái ngọn giáo lớn chĩa vào tia nhìn của mình, chỉ gây khó
chịu. Từ những hình thù nhọn, sắc làm cho mình dễ bị đau ốm, nhức đầu, chóng
mặt. Mở cửa ra , gặp ngay những hình thù nhọn, sắc chém vào mắt, sinh nỗi ám ảnh
là cuộc sống riêng tư luôn luôn bị dòm ngó, chẳng dễ chịu chút nào mà ngôi nhà tồn
tại nhiều nhiều năm.
Mới mở cửa vào nhà , bức tường nhìn thấy trước hết thường được các nhà trang trí
theo phong thuỷ bên Tàu bố trí một bức tranh lớn hình con hổ với ý tưởng con hổ sẽ
xua đuổi tà ma. Có nhà lại treo tranh Quan Vân Trường là người vũ dũng siêu phàm,
sống trung thực, tín nghĩa. Cái oai võ của Quan Công giúp trừ tà ma và kẻ xấu. Lòng
trung thực, tính tín nghĩa nhắc nhở với khách tấm lòng gia chủ, tiện cho không khí
đàm thoại công việc. Đôi khi có nhà còn dùng bức tượng của Quan Công thay cho
bức tranh này.
Không để cửa chính vào nhà ở mặt bên, mặt cạnh. Đây là ảnh hưởng của
thuyết chính danh trong Khổng giáo: " Người quân tử đi theo đường lớn". Nhà đã có
cửa trước phải làm cửa sau. Hai cửa đi trong ngôi nhà hay trong cùng một buồng
không thẳng hàng với nhau. Bố trí hai cửa thẳng hàng, của cải vào nhà chảy tuột đi
luôn. Đứng về mặt vật lý xây dựng thì hai cửa loại này sẽ tạo ra luồng khí mạnh
xuyên phòng nhưng không quét hết không gian chứa trong đó. Trong gian buồng ấy,
không khí chỗ luân chuyển quá mạnh nhưng còn chỗ khác vẫn bị tù túng. Khi bất
đắc dĩ phải bố trí cửa kiểu thông thống thế này nên có những bức bình phong thấp
lửng ngăn ước lệ không gian, làm chậm vận tốc luân lưu không khí. Có thể treo
những phong linh điều hoà khí trong phòng. Khí qua phòng không nên để có vận tốc
lớn vì vận tốc lớn làm giảm thân nhiệt người cư ngụ trong nhà nhanh, gây cảm do
gió lùa. Cũng không nên để không khí tĩnh lặng hay luân chuyển yếu. Tĩnh lặng hay
di chuyển yếu không thay đổi được chất lượng không khí trong phòng. Mỗi người
một đêm ở trong phòng kín thải ra khoảng 10 m3 khí cácbônic. Nếu không khí
không luân chuyển để đưa không khí mới vào thay thế không khí cũ thải loại ra ,
người trong buồng sẽ bị ngạt. Điều lý luận về lưu thông khí trong phòng của thày
phong thuỷ phù hợp với những yêu cầu của vật lý xây dựng. Tuy thế việc bố trí hai
cửa đi trong một phòng mà chéo nhau diện tích sử dụng cho giao thông lại lớn để
cho diện tích dùng thật sự bị giảm.
Quan niệm của phong thuỷ về cửa chính vào nhà giống phương pháp tư duy
của kiến trúc sư. Cửa chính vào nhà ví như mồm miệng của con người. Cửa này