CH Đ: CÁC ĐC TR NG C A VĂN H CỦ Ề Ặ Ư Ủ Ọ
1. Đi t ng ph n ánh c a văn h c là gì?ố ượ ả ủ ọ
- Ngh thu t ph n ánh hi n th c trên m t ph m vi h t s c ệ ậ ả ệ ự ộ ạ ế ứ
r ng l n và đa d ng, nh ng t t c các s v t và hi n t ng ộ ớ ạ ư ấ ả ự ậ ệ ượ
y đu đc xét d iấ ề ượ ướ m i quan h th m m v i con ố ệ ẩ ỹ ớ
ng iườ . N u các ngành khoa h c tìm đn các s v t hi n ế ọ ế ự ậ ệ
t ng đ tìm ra b n ch t, quy lu t c a nó thì ượ ể ả ấ ậ ủ ngh thu t l i ệ ậ ạ
quan tâm và khám phá m i quan h c a con ng i v i ố ệ ủ ườ ớ
th gi i xung quanhế ớ .
- Đi t ng ch y u c a ngh thu t là con ng i, ngh thu t ố ượ ủ ế ủ ệ ậ ườ ệ ậ
quan tâm tr c h t đn ướ ế ế b n ch t xã h i c a con ng iả ấ ộ ủ ườ . Con
ng i không t n t i nh m t th c th khép kín v i b n ch t ườ ồ ạ ư ộ ự ể ớ ả ấ
n i t i c a nó, b n ch t con ng i ch b c l qua nh ng m i ộ ạ ủ ả ấ ườ ỉ ộ ộ ữ ố
quan h hi n th c c a nó (Ví d : các tác ph m sau 1975 đt ệ ệ ự ủ ụ ẩ ặ
con ng i trong quan h v i t nhiên, xã h i và chính mình đườ ệ ớ ự ộ ể
khám phá th gi i n i tâm sâu kín c a con ng i).ế ớ ộ ủ ườ Xem xét
con ng i qua các m i quan h không làm m đi b n ch tườ ố ệ ờ ả ấ
riêng c a nó mà ng c l i, qua các m i quan h , con ủ ượ ạ ố ệ
ng i càng th hi n b n ch t c a mình.ườ ể ệ ả ấ ủ
- Con ng i c a ngh thu t hi n lên v i nh ng tính cách đc ườ ủ ệ ậ ệ ớ ữ ộ
đáo, s ph n c th . ố ậ ụ ể
2. Vì sao đi t ng ph n ánh ch y u c a vănố ượ ả ủ ế ủ
h c là con ng i?ọ ườ -
Văn h c là nhân h c” (Gorki). Văn h c v i ch c năng nh n ọ ọ ọ ớ ứ ậ
th c, giáo d c có vai trò ph i tr thành m t “Cu n sách giáo ứ ụ ả ở ộ ố
khoa v đi s ng” , giúp con ng i hi u cu c đi, và hi u ề ờ ố ườ ể ộ ờ ể
chính b n thân mình. Đ con ng i hi u v xã h i con ng i,ả ể ườ ể ề ộ ườ
đ con ng i hi u v chính con ng i thì không th kh c tể ườ ể ề ườ ể ướ ừ
vi c th hi n con ng i. ệ ể ệ ườ
- L y con ng i làm đi t ng miêu t ch y u, văn ngh có ấ ườ ố ượ ả ủ ế ệ
đc m t đi m t a đ nhìn ra toàn th gi i. Văn ngh bao giượ ộ ể ự ể ế ớ ệ ờ
cũng nhìn hi n th c qua cái nhìn c a con ng i. Con ng i ệ ự ủ ườ ườ
trong ođi s ng và trong văn ngh là nh ng trung tâm giá tr , ừ ố ệ ữ ị
trung tâm đánh giá è Miêu t con ng i là ph ng th c miêu ả ườ ươ ứ
t toàn b th gi i. ả ộ ế ớ Vi c bi u hi n hi n th c sâu s c hay ệ ể ệ ệ ự ắ
h i h t, ph thu c vào vi c nh n th c con ng i, am ờ ợ ụ ộ ệ ậ ứ ườ
hi u cái nhìn con ng i.ể ườ
- M t khác, theo quy lu t c a quá trình sáng t o, “Cu c đi là ặ ậ ủ ạ ộ ờ
đi m kh i đu và là đi m đi t i c a văn ch ng” (T H u), ể ở ầ ể ớ ủ ươ ố ữ
văn h c ph i tr thành “Th vũ khí thanh cao mà đc l c mà ọ ả ở ứ ắ ự
chúng ta có, đ v a t cáo v a thay đi m t th gi i x u xa, ể ừ ố ừ ổ ộ ế ớ ấ
gi d i, v a làm tâm h n ng i đc tr nên trong s ch h n, ả ố ừ ồ ườ ọ ở ạ ơ
phong phú h n”ơ (Th ch Lam)ạ. Đ th c hi n đc s ể ự ệ ượ ứ
m nh cao c c a mình là tác đng, c i t o hi n th c, văn ệ ả ủ ộ ả ạ ệ ự
ch ng không th t thân th c hi n đc, mà ph i thôngươ ể ự ự ệ ượ ả
qua m t đi t ng v t ch t đó là con ng iộ ố ượ ậ ấ ườ . “Vũ khí phê
phán dĩ nhiên không th thay th s phê phán b ng vũ khí, và ể ế ự ằ
ph i có l c l c v t ch t m i đánh đ đc l c l ng v t ả ự ượ ậ ấ ớ ổ ượ ự ượ ậ
ch t”ấ (Hêghen).Văn h c tác đng vào con ng i qua con ọ ộ ườ
đng t t ng, tình c m đ t đó con ng i s có nh ng ườ ư ưở ả ể ừ ườ ẽ ữ
ho t đng tích c c tác đng vào cu c s ng è Con ng i chính ạ ộ ự ộ ộ ố ườ
là đi t ng trung tâm c a văn h c, là ch th sáng t o, đi ố ượ ủ ọ ủ ể ạ ố
t ng ph n ánh, l i v a là đi t ng ti p nh n.ượ ả ạ ừ ố ượ ế ậ
3. Văn h c ph n ánh con ng i trên nh ngọ ả ườ ữ
ph ng di n nào?ươ ệ
- V ph ng di n xã h i, con ng i trong văn ngh đc ề ươ ệ ộ ườ ệ ượ
ph n ánh nh nh ng hi n t ng tiêu bi u cho m i ả ư ữ ệ ượ ể ố quan h ệ
xã h i nh t đnhộ ấ ị . V m t này, văn ngh nh n th c con ề ặ ệ ậ ứ
ng i nh nh ng tính cách è Đó là nh ng con ng i s ng, cá ườ ư ữ ữ ườ ố
th , c m tính nh ng l i th hi n rõ nét nh ng ph m ch t có ýể ả ư ạ ể ệ ữ ẩ ấ
nghĩa xã h i, đi di n cho m t giai c p, m t t ng l p, m t ộ ạ ệ ộ ấ ộ ầ ớ ộ
dân t c… - V ph ng di n đo đc, tính cách mà văn ngh ộ ề ươ ệ ạ ứ ệ
n m b không tr u t ng nh nh ng khái ni m v ph m ắ ắ ừ ượ ư ữ ệ ề ẩ
ch t, mà là ấcác ph m ch t th hi n trong đi s ng con ẩ ấ ể ệ ờ ố
ng iườ . Văn h c khám phá ý nghĩa đo đc trong các tìn hu ngọ ạ ứ ố
éo le, ph c t p nh t, trong nh ng tr ng h p không th nhìn ứ ạ ấ ữ ườ ợ ể
th y m t cách gi n đn, b ngoài. V ph ng di n chính tr , ấ ộ ả ơ ề ề ươ ệ ị
văn h c miêu t con ng i trong đi s ng chính tr không ph iọ ả ườ ờ ố ị ả
mang b n ch t giai c p tr u t ng mà nh nh ng tính cách cả ấ ấ ừ ượ ư ữ ụ
th è Làm s ng l i đi s ng chính tr cũng nh làm s ng l i ể ố ạ ờ ố ị ư ố ạ
cu c s ng c a con ng i trong nh ng c n bão táp chính tr . ộ ố ủ ườ ữ ơ ị
4. Giá tr th m m là gì? ị ẩ ỹ
Giá tr th m m là ý nghĩa c a các hi n t ng c m tính c a ị ẩ ỹ ủ ệ ượ ả ủ
th gi i đi v i lí t ng và th hi u th m m .ế ớ ố ớ ưở ị ế ẩ ỹ
5. T i sao tác ph m văn h c ph i có giá tr th mạ ẩ ọ ả ị ẩ
m ?ỹ
- Trong ngh thu t, lý t ng th m m góp ph n đnh h ng ệ ậ ưở ẩ ỹ ầ ị ướ
t duy theo tiêu chí Chân – Thi n – M . Nh ng ngh sĩ chân ư ệ ỹ ữ ệ
chính, qua ho t đng ngh thu t c a mình, đã kh ng đnh ạ ộ ệ ậ ủ ẳ ị
nh ng t t ng ti n b , nh m ph c v đi u thi n và chính ữ ư ưở ế ộ ằ ụ ụ ề ệ
nghĩa. - Thi u khát khao v n t i cái đp, ngh thu t s m t ế ươ ớ ẹ ệ ậ ẽ ấ
đi s c m nh c b n c a nó, s không th thanh l c tâm h n ứ ạ ơ ả ủ ẽ ể ọ ồ
con ng i và c i t o xã h i. Cho nên, ngh thu t không ườ ả ạ ộ ệ ậ
nh ng ph n ánh quy lu t c a đi s ng mà còn ph n ánh cách ữ ả ậ ủ ờ ố ả
đánh gái th m m v đi s ng. ẩ ỹ ề ờ ố
6. Cái đp trong văn h c bi u hi n nh th nào?ẹ ọ ể ệ ư ế
tác ph m văn h c khi ph n ánh hi n th c kháo quát, đánh giá ẩ ọ ả ệ ự
v m t t t ng, c m xúc đu tái hi n nh ng l p hi n th c ề ặ ư ưở ả ề ệ ữ ớ ệ ự
có giá tr th m m nh t đnh, đc đáo, không l p l i mang đnị ẩ ỹ ấ ị ộ ặ ạ ế
nh ng tình đi u th m m . Cái đp trong tác ph m văn h c r tữ ệ ẩ ỹ ẹ ẩ ọ ấ
đa d ng: - Cái đp c a thiên nhiên, đt n c - Cái đp c a ạ ẹ ủ ấ ướ ẹ ủ
con ng i: ngo i hình, tài năng, nhân cách - V đp c a văn ườ ạ ẻ ẹ ủ
hóa, phong t c - V đp c a ngôn ng , ngh thu t ụ ẻ ẹ ủ ữ ệ ậ
7. Vì sao văn h c ph i ph n ánh hi n th c cu cọ ả ả ệ ự ộ
s ng?ố
- Văn h c, v i ch c năng nh n th c, giáo d c c n ph i tr ọ ớ ứ ậ ứ ụ ầ ả ở
thành th “Vũ khí thanh cao và đc l c…”(Th ch Lam) đ ứ ắ ự ạ ể
thay đi và c i t o cu c s ng. Mu n v y văn h c ph i cho ổ ả ạ ộ ố ố ậ ọ ả
con ng i hi u đc cu c s ng di n ra quanh mình, ph i giúpườ ể ượ ộ ố ễ ả
con ng i năm b t đc nh ng v n đ mang h i th c a th iườ ắ ượ ữ ấ ề ơ ở ủ ờ
đi.ạ
- Hi n th c là ngu n g c c a nh n th c, c a ý th c, là ệ ự ồ ố ủ ậ ứ ủ ứ
m nh đt màu m nuôi d ng ngh thu t và đng th i làả ấ ỡ ưỡ ệ ậ ồ ờ
chìa khóa gi i thích các hi n t ng ph c t p c a ngh ả ệ ượ ứ ạ ủ ệ
thuật. Ch khi h ng v v i hi n th c cu c s ng, v i đi ỉ ướ ề ớ ệ ự ộ ố ớ ờ
s ng nhân dân, nhà văn m i có th tìm đc cho mình ngu n ố ớ ể ượ ồ
c m h ng d i dào, ch t li u sáng t o đc s c, đáng giá cũng ả ứ ồ ấ ệ ạ ặ ắ
nh cho tài năng và v n s ng c a mình c h i tr qua “l a ư ố ố ủ ơ ộ ả ử
th vàng” đ t đó càng phát tri n m nh m h n, đc s c ử ể ừ ể ạ ẽ ơ ặ ắ
h n…ơ
- Do v y, vai trò c a nhà văn là “ng i th kí trung thành c a ậ ủ ườ ư ủ
th i đi”. ờ ạ Trách nhi m c a nhà vănệ ủ là ph i th hi n hi n ả ể ệ ệ
th c cu c s ng, n m b t đc nh ng mâu thu n c b n nh t ự ộ ố ắ ắ ượ ữ ẫ ơ ả ấ
c a th i đi đ t đó đa ra m t h ng đi, m t gi i pháp, bàyủ ờ ạ ể ừ ư ộ ướ ộ ả
t m t thái đ, m t l i đi đ c i t o hi n th c cu c s ng. ỏ ộ ộ ộ ố ể ả ạ ệ ự ộ ố
8. Khi ph n ánh hi n th c cu c s ng, văn h cả ệ ự ộ ố ọ
trình bày nh ng v n đ gì?ữ ấ ề
- Nh ng v n đ mang tính b n ch t c a hi n th c:ữ ấ ề ả ấ ủ ệ ự Ph n ả
ánh hi n th c, văn h c có kh năng hi u bi t và khám phá ệ ự ọ ả ể ế
đc b n ch t ho c nh ng khí c nh căn b n c a hi n th c.ượ ả ấ ặ ữ ạ ả ủ ệ ự
- Nh ng v n đ v s ph n, ph m ch t và b n ch t c a ữ ấ ề ề ố ậ ẩ ấ ả ấ ủ
con ng iườ : Văn h c đi sâu khám phá nh ng v n đ đi t , ọ ữ ấ ề ờ ư
th s v s ph n c a con ng i, đ cao nhân tính và ph m ế ự ề ố ậ ủ ườ ề ẩ
ch t t t đp c a con ng i đng th i ch m đn nh ng v n ấ ố ẹ ủ ườ ồ ờ ạ ế ữ ấ
đ nhân b n có tính ch t muôn thu : khát v ng h nh phúc, ề ả ấ ở ọ ạ
cu c đu tranh gi a thi n và ác trong m i con ng i… ộ ấ ữ ệ ỗ ườ