Đau và hạn chế vận động khớp vai
do viêm quanh khớp vai
Viêm quanh khớp vai là tất cả các trường hợp đau và hạn chế vận động
khớp vai do tổn thương phần mềm quanh khớp gồm: gân, cơ, dây chằng, bao
khớp, loại trừ tổn thương phần đầu xương, sụn khớp và màng hoạt dịch.
Khớp vai gồm 5 khớp nhỏ: khớp vai chính, khớp mỏm cùng cánh tay khớp
mỏm cùng - xương đòn khớp ức đòn và khớp bả vai - lồng ngực. Khớp vai có liên
quan nhiều đến các rễ thần kinh vùng cổ và phần trên của lưng, liên quan đến các
hạch giao cảm cổ. Khi có tổn thương vùng đốt sống cổ, vùng trung thất, hay lồng
ngực đều có thể gây ra các triệu chứng ở khớp vai như: viêm gân, viêm và co thắt
bao khớp gây đau và hạn chế vận động khớp vai.
Nguyên nhân gây bệnh
Có nhiều nguyên nhân gây viêm quanh khớp vai: chấn thương, vi chấn
thương do nghề nghiệp, viêm gân, kéo giãn khớp vai quá mức, vận động khớp vai
nhanh mạnh đột ngột; nguyên nhân ở xa khớp vai gồm: bệnh cột sống cổ như thoái
hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm, bệnh ở phổi, màng phổi, trung thất...
Triệu chứng các thể bệnh
Tùy theo tổn thương bệnh biểu hiện bởi ba thể:
- Viêm quanh khớp vai đơn thuần, có những dấu hiệu: đau ở mỏm cùng vai,
mặt trước và mặt ngoài vai, đau tăng khi vận động, nhất là động tác dang tay ra
ngoài, giơ tay lên trên và động tác gãi lưng; không sưng nóng đỏ vùng khớp vai;
bệnh nhân đau khi ấn vào: mỏm cùng vai, mặt trước xương cánh tay, gân cơ nhị
đầu trong rãnh cơ nhị đầu cánh tay, gân cơ tam đầu cánh tay; các động tác vận
động khớp vai không bị hạn chế, hoặc chỉ hạn chế ít do đau. Chụp Xquang khớp
vai không có bất thường. Bệnh tiến triển nhẹ, đau giảm dần rồi khỏi trong vài tuần,
nhưng hay tái phát.
- Viêm quanh khớp vai thể đông cứng. Triệu chứng đau và hạn chế vận
động khớp vai do co cứng bao khớp, diễn biến qua 3 giai đoạn: đau khớp vai đơn
thuần, kéo dài vài tuần; nghẽn tắc, kéo dài từ vài tháng đến hằng năm với biểu
hiện: đau giảm dần, nhưng hạn chế vận động lại tăng, các động tác đều hạn chế,
nếu bệnh lâu ngày có thể thấy teo cơ nhẹ do giảm vận động, nhất là nhóm cơ trên
gai và cơ dưới gai; giai đoạn hồi phục: hạn chế vận động giảm dần, mọi cử động
của khớp vai trở về bình thường, không để lại di chứng.
- Hội chứng vai - tay, gồm các tổn thương viêm quanh khớp vai thể đông
cứng giai đoạn nghẽn tắc và rối loạn thần kinh vận mạch ở bàn tay. Bệnh nhân bị
đau và hạn chế vận động khớp vai kiểu nghẽn tắc. Bàn tay bị rối loạn thần kinh
vận mạch: phù bàn tay lan lên một phần cẳng tay, phù cứng, màu da đỏ tía hoặc
tím, da lạnh. Đau nhức cả bàn tay suốt ngày đêm. Móng tay mỏng, giòn, dễ gãy.
Các cơ của bàn tay teo rõ, vận động bàn tay, ngón tay hạn chế.
Bệnh tiến triển kéo dài từ 6 tháng đến 2 năm, các triệu chứng giảm dần rồi
khỏi, nhưng để lại di chứng teo cơ, giảm trương lực cơ và hạn chế vận động bàn
tay. Ở một số bệnh nhân bệnh tái phát khi cử động mạnh đến vai hay bàn tay.
Các phương pháp điều trị viêm quanh khớp vai
Điều trị viêm quanh khớp vai có thể dùng một hoặc nhiều hơn các phương
pháp phối hợp như sau:
- Phương pháp nội khoa: dùng thuốc giảm đau chống viêm nhóm không
steroid, đường uống hay tiêm; sử dụng thuốc tê phong bế tại chỗ hay phong bế ở
hạch giao cảm cổ, hạch sao, phong bế thần kinh trên gai để cắt phản xạ thần kinh.
Điều trị tích cực các nguyên nhân gây bệnh từ xa như thoái hóa đốt sống cổ, thoát
vị đĩa đệm, bệnh phổi...
- Phương pháp vật lý: dùng nhiệt tại chỗ như dùng paraffin để chống đau
mềm gân; sử dụng sóng ngắn để chống viêm, sóng siêu âm để chống dính cứng tắc
nghẽn; điện di novocain hay salicylat để giảm đau chống viêm; điện xung để giảm
đau.
- Kéo nắn là phương pháp có hiệu quả tốt, nhất là với thể đông cứng tắc
nghẽn, thầy thuốc khám xác định vùng bao khớp co cứng nhiều, kỹ thuật viên vừa
kéo giãn khớp vai vừa đẩy chỏm xương cánh tay về cùng phía bao khớp co cứng
với lực khoảng 7-10kg để làm giãn phần bao khớp co cứng giải phóng tình trạng
kẹt khớp, khi kéo nắn, bệnh nhân không bị đau mới đúng, nếu đau cần chuyển
hướng kéo nắn cho thích hợp.
- Tập vận động khớp vai là phương pháp quan trọng giúp bệnh mau hồi
phục. Có thể áp dụng một hay nhiều cách tập chủ động, thụ động, tập có dụng cụ
hỗ trợ.
+ Tập vận động thụ động: bệnh nhân nằm ngửa hay nằm sấp, tập gấp, tập
dạng khép, tập xoay, tập động tác nâng và duỗi khớp vai với sự giúp đỡ của thầy
thuốc.
+ Tập vận động chủ động: bệnh nhân tự tập vận động khớp vai theo tầm
vận động của khớp gồm các động tác: đưa khớp vai ra trước, lên trên, duỗi khớp
vai ra sau, dạng khớp vai ra ngang lên trên, khép khớp vai vào trong. Có thể tập
với dụng cụ như tập với gậy; tập với sợi dây; tập vận động với thang tường; tập
với ròng rọc...
BS. TRẦN VĂN PHONG
