Ðôi điều về kê đơn thuốc
Tác giả : TS. KIỀU KHẮC ÐÔN
Kê đơn thuốc là một việc làm thường
xuyên, có tính chất chuyên nghiệp của thầy
thuốc. Mỗi khi khám xong cho một bệnh nhân nào đó,
người thầy thuốc thường có định hướng chẩn đoán xem
họ mắc bệnh gì và sau đó là kê đơn thuốc. Tuy nhiên ở
nước ta hiện nay, rất ít nơi, ít người thực hiện đúng
qui trìnhkê đơn thuốc, nhất là ở các phòng mạch tư
nhân...
KHÁI NIỆM VỀ ÐƠN THUỐC
Ðơn thuốc là một chỉ định điều trị của người thầy thuốc đối
với bệnh nhân, nhằm giúp họ có được những thứ thuốc theo
đúng phác đồ điều trị. Như vậy nói chung với một căn bệnh
nào đó, đơn thuốc có những điểm giống nhau về nguyên tắc
và các chủng loại thuốc, nếu có khác chỉ là những tên biệt
dược. Tuy nhiên, do những khác biệt về tuổi tác, giới tính,
tình trạng cơ thể bệnh tật, như phụ nữ mang thai, đang cho
con bú, bệnh nhân bị suy gan, suy thận..., đặc biệt là người có
tiền sử dị ứng với một dược chất nào đó nên việc kê đơn
nhiều khi rất khó khăn. Từ những thông tin trên, người thầy
thuốc có thể suy nghĩ và thay thế bằng những loại thuốc khác
có cùng tác dụng dược lý. Vì thế, nhiều trường hợp tuy cùng
một bệnh nhưng mỗi thầy thuốc lại có những cách kê đơn
khác nhau. Ðiều hết sức cần tránh đối với người bệnh là
không nên dựa vào đơn thuốc của người khác có chung một
chẩn đoán hoặc triệu chứng na ná như mình để điều trị.
Ðơn thuốc là tổng hợp các loại thuốc, bao gồm cả thuốc bắt
buộc phải bán theo đơn và những thuốc có thể mua tự do. Ðó
là một "y lệnh" hướng dẫn cho các bệnh nhân ngoại trú và cả
nội trú cần uống, bôi xoa, phun, dán hay tiêm truyền. Ðơn
thuốc liệt kê số lượng thuốc, liều lượng, số lần dùng thuốc
trong ngày, thời gian dùng thuốc trước hay sau bữa ăn. Một
đơn thuốc được coi là tốt phải đạt được các yêu cầu: Hiệu
quả chữa bệnh cao, an toàn trong dùng thuốc và tiết kiệm.
CÁC QUY TRÌNH ÐỂ CÓ MỘT ÐƠN THUỐC TỐT
Chẩn đoán, xác định đúng bệnh. Ðây là điều rất quan trọng
có ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Bệnh không thể điều trị
khỏi nếu dùng không đúng thuốc. Ðôi khi có những trường
hợp nào đó bệnh có thể giảm nhưng đây là quá trình tự khỏi
của bệnh nhân thông qua hệ thống đề kháng tự nhiên hay
miễn dịch. Muốn chẩn đoán bệnh chính xác, nói chung thầy
thuốc phải mất khá nhiều thời gian để nghiên cứu các thông
tin về triệu chứng bệnh, các dấu hiệu chẩn đoán hình ảnh và
những xét nghiệm khác. Từ đó đề ra được một phác đồ điều
trị cụ thể cho từng bệnh nhân. Tiếp theo phải có những thông
tin về sự tiến triển của bệnh để đánh giá lại chẩn đoán của
mình. Rất tiếc các điều nói trên rất ít nơi, ít người làm được,
nhất là ở khu vực y tế ngoài công lập.
Lựa chọn thuốc phù hợp với người bệnh. Ðây là một tiêu chí
rất quan trọng, phụ thuộc vào kinh nghiệm và sự thường
xuyên cập nhật kiến thức về thuốc của người thầy thuốc.
Ðiều này giải thích tại sao có những khác biệt thường xảy ra
trong thực tế, đó là một người bệnh, cùng trong một khoảng
thời gian đi khám ở nhiều nơi với nhiều bác sĩ khác nhau và
sẽ "sưu tập" được một bộ đơn thuốc không hề giống nhau.
Muốn làm tốt sự lựa chọn thuốc, người thầy thuốc phải dựa
vào kinh nghiệm điều trị trước đây của mình xem có hiệu
quả, an toàn và kinh tế đối với từng bệnh nhân cụ thể, đồng
thời liệt kê trong đầu những loại thuốc mình đã dùng hoặc
các loại thuốc mới để cân nhắc và đưa ra quyết định lựa
chọn. Nhìn chung nên chọn các loại thuốc đã quen dùng, tuy
nhiên tùy từng hoàn cảnh cụ thể của bệnh nhân (chẳng hạn
đối với những người có điều kiện kinh tế khá giả) bác sĩ vẫn
có thể mạnh dạn kê những biệt dược ngoại có độ khả dụng
sinh học tốt hơn, đã được các thử nghiệm lâm sàng chứng
minh và qua đó rút kinh nghiệm dần. Ðấy cũng là cách tự
nâng cao năng lực điều trị của người thầy thuốc.