1
a- §Æt vÊn ®Ò
I- Lý do chän ®Ò tµi
Sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa x· héi chñ nghÜa ë níc ta ®îc b¾t ®Çu tõ cuèi
n¨m 1960. §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III( 9- 1960) cña §¶ng lao ®éng ViÖt
Nam ®· quyÕt nghÞ “ NhiÖm vô trung t©m cña thêi kú qu¸ ®é ë miÒn B¾c níc ta lµ
c«ng nghiÖp hãa x· héi chñ nghÜa, mµ mÊu chèt lµ u tiªn ph¸t triÓn c«ng nghiÖp
nÆng”. Sù nghiÖp ®ã ®Õn nay vÉn cßn tiÕp tôc.
C«ng nghiÖp hãa x· héi chñ nghÜa ë níc ta tiÕn hµnh trong hoµn c¶nh vµ
®iÒu kiÖn:
- Trong suèt thêi gian tiÕn hµnh c«ng nghiÖp hãa, t×nh h×nh trong níc vµ
quèc tÕ lu«n diÔn biÕn rÊt s«i ®éng, phøc t¹p vµ kh«ng thuËn chiÒu. B¾t ®Çu c«ng
nghiÖp hãa ®îc bèn n¨m th× ®Õ quèc Mü më réng chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c.
§Êt níc ph¶i thùc hiÖn ®ång thêi hai nhiÖm vô chiÕn lîc: MiÒn B¾c võa chiÕn
®Êu chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i, võa x©y dùng; miÒn Nam thùc hiÖn c¸ch m¹ng
gi¶i phãng d©n téc. §Êt níc thèng nhÊt, c¶ níc ®i lªn chñ nghÜa x· héi ®îc vµi
n¨m th× kÎ thï g©y ra chiÕn tranh biªn giíi. ChiÕn tranh biªn giíi kÕt thóc l¹i kÐo
theo cÊm vËn cña Mü.
- NÕu nh÷ng n¨m 60, hÖ thèng x· héi chñ nghÜa lín m¹nh, ph¸t triÓn nhanh
kh«ng thua kÐm nhiÒu so víi c¸c níc t b¶n chñ nghÜa ph¸t triÓn, cã uy tÝn trªn
thÕ giíi ®· t¹o ra hoµn c¶nh quèc tÕ thuËn lîi cho c«ng nghiÖp hãa ë níc ta, th×
sang nh÷ng n¨m 70, 80 hoµn c¶nh quèc tÕ l¹i g©y bÊt lîi cho qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp
hãa ë níc ta. Sau cuéc khñng ho¶ng dÇu löa cña thÕ giíi( 1973) c¸c níc x· héi
chñ nghÜa do chuyÓn dÞch c¬ cÊu vµ ®æi míi c«ng nghÖ chËm h¬n so víi c¸c níc
t b¶n chñ nghÜa, hiÖu qu¶ thÊp, uy tÝn trªn thÞ trêng quèc tÕ gi¶m, céng c¸c sai
lÇm kh¸c ®· dÉn ®Õn sù sôp ®æ cña Liªn X« vµ c¸c níc §«ng ¢u, lµm mÊt ®i thÞ
trêng lín vµ sù gióp ®ì kh«ng nhá tõ c¸c níc nµy( íc tÝnh 1 n¨m 1 tû ®« la,
chiÕm 7% GDP ).
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
2
C«ng nghiÖp hãa ë níc ta xuÊt ph¸t tõ ®iÓm rÊt thÊp vÒ ph¸t triÓn kinh tÕ-
x· héi, vÒ ph¸t triÓn lùc lîng s¶n xuÊt vµ tõ tr¹ng th¸i kh«ng phï hîp gi÷a quan
hÖ s¶n xuÊt víi tr×nh ®é vµ tÝnh chÊt ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt.
N¨m 1960 c«ng nghiÖp chiÕm 18,2% thu nhËp quèc d©n sn xuÊt, 7% lao
®éng x· héi trong c¸c ngµnh kinh tÕ quèc d©n; n«ng nghiÖp chiÕm tû lÖ t¬ng øng
lµ 42,35 vµ 83%; s¶n lîng l¬ng thùc b×nh qu©n ®Çu ngêi díi 300 kg; GDP
b×nh qu©n ®Çu ngêi kho¶ng díi 100 ®« la. Trong khi ph©n c«ng lao ®éng x· héi
cha ph¸t triÓn vµ lùc lîng s¶n xuÊt ë tr×nh ®é thÊp th× quan hÖ s¶n xuÊt ®· ®îc
®Èy lªn tr×nh ®é tËp thÓ hãa vµ quèc doanh hãa lµ chñ yÕu. §Õn n¨m 1960: 85,8%
tæng sè hé n«ng d©n vµo hîp t¸c x·; 100% hé t sn ®îc c¶i t¹o trong tæng sè t
sn c«ng th¬ng nghiÖp thuéc diÖn c¶i t¹o, gÇn 80% thî thñ c«ng c¸ thÓ vµo hîp
t¸c x· tiÓu thñ c«ng nghiÖp
§øng tríc thùc tr¹ng nµy §¶ng ta ®· quyÕt ®Þnh xãa bá c¬ chÕ hµnh chÝnh,
quan liªu, bao cÊp, vµ x©y dùng mét quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ
tr×nh ®é cña lîc lîng s¶n xuÊt ë níc ta hiÖn nay ®Ó thóc ®Èy qu¸ tr×nh c«ng
nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa , nhanh chãng ®i lªn chñ nghÜa céng s¶n.
ChÝnh v× nh÷ng lý do trªn mµ em quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi: “VÊn ®Ò ®æi míi
lùc lîng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn
®¹i hãa ë ViÖt Nam”. Em nghÜ r»ng viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi nµy sÏ gióp em vµ c¸c
b¹n t×m hiÓu vÒ vÊn ®Ò ®æi míi lùc lîng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt trong qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ë ViÖt Nam liÖu cã ph¶i lµ tÊt yÕu vµ liÖu nã cã
tu©n theo mét quy luËt nµo cña tù nhiªn hay kh«ng?.
Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy gi¸o Ph¹m Duy Anh, ngêi ®· híng dÉn
vµ gióp ®ì em trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp còng nh trong viÖc hoµn thµnh bµi tiÓu
luËn ®Çu tay nµy.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
3
B- Néi dung
I- C¬ së triÕt häc cña ®Ò tµi
1- Ph¬ng thøc s¶n xuÊt
Víi tÝnh c¸ch lµ ph¹m trï cña chñ nghÜa duy vËt lÞch sö, ph¬ng thøc s¶n
xuÊt biÓu thÞ c¸ch thøc con ngêi thùc hiÖn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vËt chÊt ë nh÷ng
giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh cña x· héi loµi ngêi. Víi mét c¸ch thøc nhÊt ®Þnh cña
sù s¶n xuÊt x· héi, trong ®êi sèng x· héi sÏ xuÊt hiÖn nh÷ng tÝnh chÊt, kÕt cÊu vµ
nh÷ng ®Æc ®iÓm t¬ng øng vÒ mÆt x· héi.
§èi víi sù vËn ®éng cña lÞch sö loµi ngêi, còng nh sù vËn ®éng cña mçi
x· héi cô thÓ, sù thay ®æi ph¬ng thøc s¶n xuÊt bao giê còng lµ sù thay ®æi cã tÝnh
chÊt c¸ch m¹ng. Trong sù thay ®æi ®ã, c¸c qu¸ tr×nh kinh tÕ, x· héi... ®îc chuyÓn
sang mét chÊt míi. Ph¬ng thøc s¶n xuÊt lµ c¸i mµ nhê nã ngêi ta cã thÓ ph©n
biÖt ®îc sù kh¸c nhau cña nh÷ng thêi ®¹i kinh tÕ kh¸c nhau. Dùa vµo ph¬ng thøc
sn xuÊt ®Æc trng cña mçi thêi ®¹i lÞch sö, ngêi ta hiÓu thêi ®¹i lÞch sö ®ã thuéc
vÒ h×nh th¸i kinh tÕ x· héi nµo. C. M¸c viÕt: “ Nh÷ng thêi ®¹i kinh tÕ kh¸c nhau
kh«ng ph¶i ë chç chóng s¶n xuÊt ra c¸i g× mµ lµ ë chç chóng s¶n xuÊt b»ng c¸ch
nµo, víi nh÷ng t liÖu lao ®éng nµo”
(1).
Ph¬ng thøc s¶n xuÊt, c¸ch thøc mµ con ngêi ta tiÕn hµnh s¶n xuÊt chÝnh lµ
sù thèng nhÊt gi÷a lùc lîng sn xuÊt ë mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh vµ quan hÖ s¶n
xuÊt t¬ng øng.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
4
2- Lùc lîng s¶n xuÊt
Trong hÖ thèng c¸c kh¸i niÖm cña chñ nghÜa duy vËt lÞch sö, lùc lîng s¶n
xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ c¸c kh¸i niÖm dïng ®Ó chØ quan hÖ mµ C. M¸c gäi lµ “
quan hÖ song trïng” cña b¶n th©n sù s¶n xuÊt x· héi: quan hÖ cña ngêi víi tù
nhiªn vµ quan hÖ cña con ngêi víi nhau.
Lùc lîng s¶n xuÊt biÓu hiÖn mèi quan hÖ gi÷a ngêi víi giíi tù nhiªn.
NghÜa lµ trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn sù s¶n xuÊt x· héi, con ngêi chinh phôc giíi tù
nhiªn b»ng tæng hîp c¸c søc m¹nh hiÖn thùc cña m×nh, søc m¹nh ®ã ®îc chñ
nghÜa duy vËt lÞch sö kh¸i qu¸t trong kh¸i niÖm lùc lîng s¶n xuÊt. Lùc lîng s¶n
xuÊt nãi lªn n¨ng lùc thùc thùc tÕ cña con ngêi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t¹o ra cña
c¶i x· héi. Lùc lîng sn xuÊt bao gåm ngêi lao ®éng víi kinh nghiÖm s¶n xuÊt,
kü n¨ng lao ®éng, biÕt sö dông t liÖu s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra cña c¶i vËt chÊt.Trong qu¸
tr×nh s¶n xuÊt, lao ®éng cña con ngêi vµ t liÖu s¶n xuÊt, tríc hÕt lµ c«ng cô lao
®éng kÕt hîp víi nhau t¹o thµnh lùc lîng s¶n xuÊt. Trong ®ã, “ lùc lîng s¶n xuÊt
hµng ®Çu cña toµn thÓ nh©n lo¹i lµ c«ng nh©n, lµ ngêi lao ®éng”( 2).
Do ®Æc trng sinh häc- x· géi riªng cã cña m×nh, cong ngêi, trong nÒn s¶n
xuÊt cã søc m¹nh vµ kü n¨ng lao ®éng thÇn kinh c¬- b¾p. Trong lao ®éng søc m¹nh
vµ kü n¨ng Êy ®· ®îc nh©n lªn gÊp nhiÒu lÇn. H¬n n÷a, lao ®éng cña con ngêi
ngµy cµng trë thµnh lao ®éng cã trÝ tuÖ vµ lao ®éng trÝ tuÖ. TrÝ tuÖ con ngêi
kh«ng ph¶i lµ c¸i g× siªu tù nhiªn,mµ lµ s¶n phÈm cña tù nhiªn vµ cña lao ®éng.
Nhng trong qu¸ tr×nh lÞch sö l©u dµi cña x· héi loµi ngêi, trÝ tuÖ h×nh thµnh ph¸t
triÓn cïng víi lao ®éng lµm cho lao ®éng ngµy cµng cã hµm lîng trÝ tuÖ cao h¬n.
Hµm lîng trÝ tuÖ trong lao ®éng, ®Æc biÖt lµ trong ®iÒu kiÖn cña khoa häc c«ng
nghÖ hiÖn nay, ®· lµm cho con ngêi trë thµnh mét nguån kùc ®Æc biÖt cña s¶n
xuÊt, lµ nguån lùc c¬ b¶n, nguån lùc v« tËn.
T liÖu s¶n xuÊt bao gåm ®èi tîng lao ®éng vµ t liÖu lao ®éng.
Trong t liÖu lao ®éng cã c«ng cô lao ®éng vµ nh÷ng t liÖu lao ®éng kh¸c
cÇn thiÕt cho viÖc vËn chuyÓn b¶o qu¶n s¶n phÈm....
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
5
§èi tîng lao ®éng lµ nh÷ng vËt mµ lao ®éng cña con ngêi t¸c ®éng vµo
nh»m biÕn ®æi nã theo môc ®Ých cña m×nh. §èi tîng lao ®éng kh«ng ph¶i lµ toµn
bé giíi tù nhiªn mµ chØ cã mét bé phËn cña giíi tù nhiªn ®îc ®a vµo s¶n xuÊt.
Con ngêi kh«ng chØ t×m trong giíi tù nhiªn nh÷ng ®èi tîng lao ®éng s½n cã, mµ
cßn s¸ng t¹o ra b¶n th©n ®èi tîng lao ®éng. Sù ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt cã liªn
quan ®Õn viÖc ®a nh÷ng ®èi tîng ngµy cµng míi h¬n vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt.
§iÒu ®ã hoµn toµn cã tÝnh quy luËt bëi chÝnh nh÷ng vËt liÖu míi më réng kh¶ n¨ng
sn xuÊt cña con ngêi. §èi tîng lao ®éng chÝnh lµ yÕu tè vËt chÊt cña s¶n phÈm
t¬ng lai. §èi tîng lao ®éng gåm c¸c lo¹i:
+ Lo¹i cã s½n trong tù nhiªn. Lo¹i nµy thêng lµ ®èi tîng cña c¸c ngµnh
c«ng nghiÖp khai th¸c.
+ Lo¹i ®· qua chÕ biÕn, nghÜa lµ ®· cã sù t¸c ®éng cña lao ®éng gäi lµ
nguyªn liÖu. Lo¹i nµy thêng lµ ®ãi tîng cña c¸c ngµnh c«ng nghiÖp chÕ biÕn.
Víi sù ph¸t triÓn cña C¸ch m¹ng khoa häc- kü thuËt hiÖn ®¹i, vai trß cña
nhiÒu ®èi tîng lao ®éng dÇn dÇn thay ®æi, ®ång thêi lo¹i ®èi tîng lao ®éng cã
chÊt lîng míi ®îc t¹o ra. Nhng c¬ së cña mäi ®èi tîng lao ®éng vÉn lµ ®Êt
®ai, tù nhiªn: “ lao ®éng lµ cha, cßn ®Êt lµ mÑ cña mäi cña c¶i vËt chÊt”( 3).
T liÖu lao ®éng: lµ mét vËt hay hÖ thèng nh÷ng vËt lµm nhiÖm vô truyÒn
dÉn sù t¸c ®éng cña con ngêi lªn ®èi tîng lao ®éng, nh»m biÕn ®æi ®èi tîng lao
®éng theo môc ®Ých cña m×nh.
T liÖu lao ®éng bao gåm c«ng cô lao ®éng, hÖ thèng c¸c yÕu tè vËt chÊt
phôc vô trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp qu¸ tr×nh s¶n xuÊt( nhµ xëng, kho tµng, bÕn b·i,
èng dÉn, b¨ng chuyÒn, ®êng s¸, c¸c ph¬ng tiÖn giao th«ng vËn t¶i, th«ng tin liªn
l¹c...).
Trong c¸c yÕu tè hîp thµnh t liÖu lao ®éng th× c«ng cô lao ®éng cã ý nghÜa
quyÕt ®Þnh nhÊt, lµ mét thµnh tè c¬ b¶n cña lùc lîng s¶n xuÊt. C«ng cô lao ®éng,
theo Ph. ¡ngghen lµ “ khÝ quan cña bé ãc con ngêi”, lµ “ søc m¹nh cña tri thøc ®·
®îc vËt thÓ hãa” cã t¸c dông “ nèi dµi bµn tay” vµ nh©n lªn søc m¹nh trÝ tuÖ cña
con ngêi. Cßn M¸c gäi lµ hÖ thèng x¬ng cèt vµ c¬ b¾p cña nÒn s¶n xuÊt C«ng cô
lao ®éng lµ vËt thÓ hay phøc hîp vËt thÓ mµ con ngêi ®Æt gi÷a m×nh víi ®èi tîng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.