MẤ Y VẤ N ĐỀ ĐỔ I MỚ I PHƯ Ơ NG PHÁP DẠ Y – HỌ C
BỘ MÔN NHỮ NG NGUYÊN LÝ CƠ BẢ N CỦ A
CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN
LÊ NHO MINH*
* Giả ng viên Trư ờ ng CĐVHNT & DL Sài Gòn
TÓM TẮ T
Trong bài viế t này, tác giả tậ p trung phân tích thự c trạ ng sử dụ ng phư ơ ng pháp dạ y
và họ c bộ môn Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác_Lênin. Từ lý luậ n và thự c tiễ n
đó, bài viế t chỉ ra nhữ ng hạ n chế và nguyên nhân để từ đó đư a ra mộ t số các giả i pháp
nhằ m nâng cao chấ t lư ợ ng giả ng dạ y và họ c tậ p bộ môn Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ
nghĩa Mác – Lênin ở mộ t số trư ờ ng đạ i họ c và cao đẳ ng hiệ n nay.
ABSTRACT
NEW ISSUES MAY CHANGE TEACHING METHOD – STUDY
DEPARTMENT OFFUNDAMENTAL PRINCIPLE OF THE REPUBLIC
MARXISM – LENINISM
In this artcle, the authors focus on analyzing the situation using the method of
teaching and learning of the subject’s basic principles Marxism – Leninism. From the
theoretical and practical above, the article points out the limitations and reasons so that
offers somesolutions to improve the quality of teaching and learning subjects The basic
principles of Marxism – Lenin in a number of universities and colleges to day.
MỞ ĐẦ U
Sự nghiệ p đổ i mớ i vìđộ c lậ p dân tộ c vì XHCN, đẩ y mạ nh công nghiệ p hóa,
hiệ n đạ i hoá đấ t nư ớ c mà Đả ng ta khở i xư ớ ng và lãnh đạ o đã và đang đư a tớ i nhữ ng
biế n đổ i to lớ n trên tấ t cả các lĩnh vự c củ a đờ i số ng xã hộ i. Tuy nhiên, các thế lự c
thù địch vẫ n đang tìm mọ i cách chố ng phá phong trào cách mạ ng, kể cả chiế n lư ợ c
“diễ n biế n hoà bình” hế t sứ c thâm độ c, nhằ m lái nư ớ c ta khỏ i con đư ờ ng CNXH.
Tình hình đó đang đặ t ra nhữ ng yêu cầ u mớ i cho sự nghiệ p cách mạ ng nói chung và
phát triể n nề n kinh tế tri thứ c nói riêng trong bố i cả nh thế giớ i đang có nhữ ng biế n
đổ i.
Để thự c hiệ n thắ ng lợ i nhiệ m vụ đó, trư ớ c hế t đòi hỏ i độ i ngũ trí thứ c trẻ -
nhữ ng ngư ờ i chủ tư ơ ng lai củ a đấ t nư ớ c phả i có phẩ m chấ t chính trị vữ ng vàng,
năng lự c công tác tinh thông, khả năng tư duy sáng tạ o, khoa họ c.
Chủ nghĩa Mác - Lênin, có ý nghĩa quan trọ ng đặ c biệ t đố i vớ i việ c hình thành
thế giớ i quan, phư ơ ng pháp luậ n khoa họ c trong nhậ n thứ c và hoạ t độ ng thự c tiễ n
củ a họ .
Thự c tiễ n hoạ t độ ng dạ y Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác - Lênin
trong nhữ ng năm qua đãđạ t đư ợ c nhiề u thành tích to lớ n, đã góp phầ n đào tạ o mọ i
độ i ngũ trí thứ c trẻ , kiên định vữ ng vàng, có đủ khả năng, năng lự c đáp ứ ng mọ i
nhiệ m vụ , song cũng còn bộ c lộ không ít hạ n chế trư ớ c sự phát triể n củ a khoa họ c,
công nghệ hiệ n đạ i đang tạ o ra nhữ ng điề u kiệ n hế t sứ c thuậ n lợ i cho hoạ t độ ng giáo
dụ c đào tạ o chấ t lư ợ ng cao, trong khi đó, sử dụ ng phư ơ ng pháp dạ y họ c củ a chúng
ta còn nhiề u điề u bấ t cậ p, chư a tạ o đư ợ c độ ng lự c, hứ ng thú củ a ngư ờ i dạ y và ngư ờ i
họ c. Chính vì vậ y đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c Nhữ ng Nguyên Lý Cơ Bả n củ a
chủ nghĩa Mác – Lênin nhằ m góp phầ n nâng cao hơ n nữ a hiệ u quả giáo dụ c đào tạ o
là mộ t yêu cầ u cấ p thiế t.
I. ĐỔ I MỚ I PHƯ Ơ NG PHÁP - YÊU CẦ U CẤ P THIẾ T NHẰ M NÂNG CAO
CHẤ T LƯ Ợ NG DẠ Y- HỌ C BỘ MÔN NHỮ NG NGUYÊN LÝ CƠ BẢ N
CỦ A CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN
I.1. Phư ơ ng pháp dạ y - họ c Nhữ ng Nguyên Lý Cơ Bả n củ a chủ nghĩa Mác –
Lênin, vai trò cùa nó trong việ c nâng cao chấ t lư ợ ng đào tạ o trí thứ c trẻ hiệ n
nay
Hoạ t độ ng củ a con ngư ờ i luôn nhằ m đạ t tớ i nhữ ng mụ c đích nhấ t định. Để đạ t
đư ợ c mụ c đích, hoạ t độ ng đó phả i dự a trên cơ sở tri thứ c, hiể u biế t đúng đắ n về
hiệ n thự c khách quan, phả i đư ợ c thự c hiệ n vớ i nhữ ng công cụ , phư ơ ng tiệ n vậ t chấ t
kỹ thuậ t hiệ n có phù hợ p... đặ c biệ t là không thể thiế u phư ơ ng pháp, cách thứ c tác
độ ng vào đố i tư ợ ng.
Mỗ i lĩnh vự c hoạ t độ ng củ a xã hộ i ấ y có nhữ ng phư ơ ng pháp nhấ t định. Hoạ t
độ ng dạ y họ c cũng là mộ t lĩnh vự c hoạ t độ ng củ a xã hộ i cho nên nó cũng có nhữ ng
phư ơ ng pháp củ a mình.
Phư ơ ng pháp dạ y, trong thự c tế , rấ t đa dạ ng và phong phú. Nó bao gồ m tấ t cả
nhữ ng cách thứ c hoạ t độ ng cụ thể hợ p lý củ a ngư ờ i thầ y trong quá trình dạ y họ c.
Phư ơ ng pháp dạ y không tách rờ i tuyệ t đố i vớ i phư ơ ng pháp họ c, mà nó nằ m
trong mố i quan hệ biệ n chứ ng vớ i phư ơ ng pháp họ c. Xét trong mố i quan hệ cụ thể ,
phư ơ ng pháp dạ y họ c đư ợ c thự c hiệ n trư ớ c phư ơ ng pháp họ c, định hư ớ ng, chỉ dẫ n
phư ơ ng pháp họ c.
Phư ơ ng pháp họ c là cách thứ c hoạ t độ ng củ a ngư ờ i họ c trong quá trình thự c
hiệ n mụ c tiêu, nhiệ m vụ dạ y họ c. Ngư ờ i họ c là nhữ ng ngư ờ i còn thiế u hoặ c chư a có
nhữ ng nộ i dung mà nhiệ m vụ họ c tậ p thự c hiệ n. Từ nhữ ng nộ i dung trên có thể nói
phư ơ ng pháp họ c là cách tiế p thu, từ tổ chứ c, kiể m tra hoạ t độ ng nhậ n thứ c và thự c
tiễ n củ a ngư ờ i họ c nhằ m đạ t đư ợ c nhiệ m vụ dạ y họ c.
Kinh nghiệ m thự c tiễ n hoạ t độ ng dạ y họ c trong nhữ ng năm qua cho thấ y đặ c
điể m củ a ngư ờ i họ c chi phố i rấ t nhiề u đế n phư ơ ng pháp dạ y họ c, nhấ t là đố i vớ i bộ
môn Nhữ ng nguyên lý củ a chủ nghĩa Mác - Lênin.
Đố i tư ợ ng họ c bộ môn Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác – Lênin
nay có nhữ ng đặ c điể m cơ bả n là:
Trình độ nhậ n thứ c không đồ ng đề u
Xét về phư ơ ng thứ c tuyể n chọ n, thự c tế các đố i tư ợ ng đư ợ c tuyể n chọ n vào
đào tạ o sinh viên ở các trư ờ ng Đạ i họ c, Cao đẳ ng, trung cấ p ta rấ t đa dạ ng: có đố i
tư ợ ng đư ợ c tuyể n chọ n qua thi tuyể n, như ng cũng có đố i tư ợ ng do yêu cầu mở rộ ng
đào tạ o dẫ n đế n tình trạ ng “sinh viên đư ợ c mờ i”. Ngay cả nhữ ng đố i tư ợ ng đư ợ c
tuyể n chọ n thông qua thi tuyể n như ng chấ t lư ợ ng đầ u vào cũng không phả i như
nhau.
Thự c tế này cho thấ y chấ t lư ợ ng đầ u vào củ a các đố i tư ợ ng đào tạ o là sinh
viên không đề u nhau cho nên khả năng nhậ n thứ c củ a họ cũng khác nhau.
Trình độ tư duy trừ u tư ợ ng còn hạ n chế
Như đã nói ở trên, đố i tư ợ ng đào tạ o là sinh viên đề u đã tố t nghiệ p phổ thông
trung họ c, nghĩa là họ đã có trình độ tư duy, trình độ nhậ n thứ c nhấ t định, như ng
chủ yế u còn dừ ng lạ i ở tư duy cụ thể , cả m tính trự c quan, khả năng tư duy trừ u
tư ợ ng còn hạ n chế . Do vậ y khả năng tư duy triế t họ c ở họ c về cơ bả n chư a hình
thành. Đố i vớ i đố i tư ợ ng này, quá trình họ c tậ p ở môi trư ờ ng cao đẳ ng, đạ i họ c lầ n
đầ u tiên họ c đư ợ c dạ y, đư ợ c họ c Nhữ ng nguyên lý củ a chủ nghĩa Mác - Lênin mộ t
cách cơ bả n, có hệ thố ng, cho nên phư ơ ng pháp dạ y - họ c đố i vớ i họ đòi hỏ i phả i
đả m bả o tính hệ thố ng, cơ bả n, tính khoa họ c, như ng lạ i phả i cụ thể , tỉ mỉ.
Kinh nghiệ m thự c tiễ n cuộ c số ng, thự c tiễ n nghề nghiệ p còn ít và thiế u
Nhữ ng đố i tư ợ ng họ c bộ môn là sinh viên đã có nhữ ng kinh nghiệ m hoạ t độ ng
số ng, kinh nghiệ m nghề nghiệ p trong lĩnh vự c đờ i số ng xã hộ i nhấ t định. Họ có thể
là họ c sinh phổ thông đãđư ợ c bồ i dư ỡ ng ở các trư ờ ng chuyên, có thể là bộ độ i xuấ t
ngũ… Tuy vậ y thờ i gian hoạ t độ ng thự c tiễ n ở các đơ n vị (nế u là bộ độ i xuấ t ngũ)
chư a nhiề u, cho nên sự từ ng trả i kinh nghiệ m thự c tiễ n quân sự , kinh nghiệ m thự c
tiễ n nghề nghiệ p, nhậ n thứ c nhiệ m vụ chính trị. v.v. củ a họ còn rấ t hạ n chế và rấ t
thiế u.
I.2. Thự c trạ ng sử dụ ng phư ơ ng pháp dạ y môn Nhữ ng Nguyên Lý Cơ Bả n củ a
chủ nghĩa Mác - Lênin củ a độ i ngũ giáo viên. Ư u - khuyế t điể m và nguyên
nhân
Trong quá trình đào tạ o, độ i ngũ giáo viên đã sử dụ ng phư ơ ng pháp dạ y
họ c Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác - Lênin vớ i nhữ ng ư u
điể m cơ bả n sau
Mộ t là, độ i ngũ giả ng viên đã có nhậ n thứ c đúng đắ n về vị trí vai trò quan
trọ ng củ a phư ơ ng pháp dạ y họ c ở bậ c đạ i họ c, cao đẳ ng về tính đặ c thù, về tính tấ t
yế u phả i đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c.
Hai là, hoạ t độ ng phư ơ ng pháp giữ a khoa, tổ bộ môn và độ i ngũ giáo viên ở
mộ t số trư ờ ng hiệ n nay trong quá trình giả ng dạ y Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ
nghĩa Mác - Lênin cho đố i tư ợ ng đào tạ o là sinh viên đã có sự thố ng nhấ t chặ t chẽ .
Nhữ ng hạ n chế , khuyế t điể m củ a giáo viên trong sử dụ ng phư ơ ng pháp thể
hiệ n trên nhữ ng điể m cơ bả n sau
Mộ t là, việ c nhậ n thứ c, quán triệ t đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c Nhữ ng
nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác – Lênin cho đố i tư ợ ng đào tạ o là sinh viên ở
mộ t số ít giả ng viên chư a đư ợ c thư ờ ng xuyên liên tụ c, còn có tính chấ t phong trào.
Nhữ ng biể u hiệ n ngạ i đổ i mớ i phư ơ ng pháp, vẫ n muố n duy trì các phư ơ ng pháp cũ,
cá biệ t có nhữ ng nhậ n thứ c chư a đúng ở giả ng viên cho rằ ng khả năng nhậ n thứ c
củ a sinh viên rấ t hạ n chế , chủ yế u mớ i tố t nghiệ p phổ thông, do đó chỉ cầ n thầ y nói
gì trò ghi, trò chép càng nhiề u càng tố t, nêu các tình huố ng có vấ n đề , gợ i mở cho
ngư ờ i họ c suy nghĩ là không phù hợ p, chỉ là hình thứ c. Chính từ nhữ ng nhậ n thứ c
chư a đúng, chư a đầ y đủ đó củ a độ i ngũ giáo viên đãả nh hư ở ng trự c tiế p đế n quá
trình đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y và họ c Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác
- Lênin.
Hai là, sự kế t hợ p các phư ơ ng pháp trong thự c giả ng bài còn yế u, chư a linh
hoạ t, có khi chư a phù hợ p vớ i các đố i tư ợ ng cụ thể .
Biể u hiệ n cụ thể là trong thự c hành giả ng dạ y Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a
chủ nghĩa Mác - Lênin, giả ng viên chủ yế u sử dụ ng phư ơ ng pháp thuyế t trình, diễ n
giả ng nhằ m thự c hiệ n chứ c năng truyề n thụ tri thứ c chư a chú trọ ng đế n việ c thự c
hiệ n chứ c năng tổ chứ c, điề u chỉnh hoạ t độ ng nhậ n thứ c cho sinh viên. Giả ng viên
chủ yế u lo trình bày cặ n kẽ nộ i dung bài họ c, tranh thủ truyề n thụ vố n hiể u biế t và
kinh nghiệ m củ a mình cho sinh viên, còn sinh viên thì cố nghe và ghi mộ t cách
hoàn toàn thụ độ ng. Cách thứ c diễ n giả ng độ c thoạ i như thế diễ n ra suố t cả buổ i họ c
làm cho sinh viên tiế p thu thụ độ ng, chờ thầ y bày sẵ n, thiế u hứ ng thú, không có ý
thứ c sáng tạ o, tìm tòi, phát hiệ n mâu thuẫ n trong suố t quá trình lĩnh hộ i kiế n thứ c.
Mặ t khác, việ c sử dụ ng phư ơ ng pháp gợ i mở , nêu các tình huố ng có vấ n đề
củ a độ i ngũ giả ng viên chư a hợ p lý, có giả ng viên sử dụ ng phư ơ ng pháp này còn
quá ít, như ng cũng có giả ng viên sử dụ ng quá nhiề u gây căng thẳ ng cho quá trình
nhậ n thứ c củ a ngư ờ i họ c.
Việ c chuẩ n bị các tình huố ng có vấ n đề củ a giả ng viên còn giả n đơ n, có khi
còn gư ợ ng ép, hoặ c vư ợ t quá khả năng nhậ n thứ c củ a ngư ờ i họ c. Cách giả i quyế t
các tình huố ng có vấ n đề củ a độ i ngũ giả ng viên chư a thể hiệ n triệ t để , do đó chư a
phát huy hế t tính độ c lậ p, tích cự c, sáng tạ o củ a ngư ờ i họ c.
Ba là, trong quá trình giả ng dạ y môn Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa
Mác - Lênin độ i ngũ giả ng viên chư a chú trọ ng, tăng cư ờ ng các phư ơ ng tiệ n dạ y
họ c trự c quan như : mô hình hoá, sơ đồ , biể u mẫ u, đèn chiế u.
Nguyên nhân củ a nhữ ng hạ n chế trong việ c sử dụ ng phư ơ ng pháp dạ y họ c
Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác - Lênin
Trư ớ c hế t, sự chồ ng chéo, trùng lặ p về nộ i dung Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a
chủ nghĩa Mác - Lênin cho các đố i tư ợ ng là mộ t trong nhữ ng nguyên nhân ả nh
hư ở ng đế n việ c thự c hiệ n đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c.Trong nhữ ng năm gầ n đây,
theo chư ơ ng trình mớ i củ a Bộ Giáo Dụ c & Đào Tạ o thì bộ môn Nhữ ng Nguyên Lý
Cơ Bả n củ a chủ nghĩa bị cắ t giả m quá nhiề u. Nế u trư ớ c đây chư ơ ng trình chuẩ n củ a
bộ môn này là 120 tiế t tư ơ ng đư ơ ng vớ i 8 đơ n vị họ c trình thì nay chỉ còn 75 tiế t
tư ơ ng đư ơ ng vớ i 5 đơ n vị họ c trình. Vớ i khố i lư ợ ng kiế n thứ c “khổ ng lồ ” như vậ y,
trong khi đó việ c thố ng nhấ t sắ p xế p nộ i dung, chư ơ ng trình lạ i chư a khoa họ c, cho
nên đã làm cả n trở đế n chấ t lư ợ ng hiệ u quả quá trình giả ng dạ y môn Nhữ ng nguyên
lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác - Lênin.
Về cơ sở vậ t chấ t, các phư ơ ng tiệ n kỹ thuậ t bả o đả m cho giả ng viên thự c hiệ n
đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c còn hạ n chế .
Về nguyên nhân chủ quan, trư ớ c hế t phả i thừ a nhậ n rằ ng trình độ , kinh
nghiệ m củ a độ i ngũ giả ng viên trong giả ng Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa
Mác - Lênin chư a cao, vẫ n còn tình trạ ng “cơ m chấ m cơ m” trong công tác giả ng
dạ y.
Hai là, về mặ t nhậ n thứ c trong độ i ngũ giả ng viên vẫ n còn nhữ ng biể u hiệ n
bả o thủ , ngạ i đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c, tư tư ở ng trung bình chủ nghĩa, bằ ng
lòng vớ i nhữ ng phư ơ ng pháp dạ y họ c truyề n thố ng, nhữ ng biể u hiệ n đó đã cả n trở
trự c tiế p đế n quá trình thự c hiệ n đố i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c.
Ba là, tính tích cự c, chủ độ ng, sáng tạ o trong tự họ c tậ p, nghiên cứ u củ a mộ t
số ít giả ng viên chư a cao. Để đáp ứ ng vớ i yêu cầ u dạ y họ c ở bậ c đạ i họ c, cao đẳ ng
đòi hỏ i ngư ờ i thầ y không chỉ có nhữ ng phẩ m chấ t đạ o đứ c mẫ u mự c, mà còn phả i
có trình độ chuyên môn sâu, rộ ng, phả i có tay nghề sư phạ m giỏ i. Như ng trong thự c
tế mộ t số ít giả ng viên vẫ n còn nhữ ng biể u hiệ n dừ ng lạ i, ngạ i họ c tậ p, không thự c
sự say sư a nghiên cứ u, lư ờ i đọ c kinh điể n, ít các thông tin cậ p nhậ t phụ c vụ cho
giả ng dạ y và nghiên cứ u khoa họ c. Chính điề u đó đã làm cho tư duy củ a ngư ờ i thầ y
xơ cứ ng, kiế n thứ c lạ c hậ u, dẫ n đế n sự giáo điề u, kinh nghiệ m chủ nghĩa trong quá
trình truyề n thụ tri thứ c Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác - Lênin cho
ngư ờ i họ c.
Nhữ ng hạ n chế trong sử dụ ng phư ơ ng pháp dạ y họ c Nhữ ng nguyên lý cơ bả n
củ a chủ nghĩa Mác - Lênin là do sự vậ n độ ng tổ ng hợ p củ a các nguyên nhân trên.
Việ c nhậ n thứ c đúng các nguyên nhân đó là cơ sở để vạ ch ra nhữ ng giả i pháp tố i ư u
nhằ m thự c hiệ n có hiệ u quả quá trình đổ i mớ i phư ơ ng pháp dạ y họ c bộ môn Nhữ ng
nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác - Lênin hiệ n nay.
I.3. Thự c trạ ng sử dụ ng phư ơ ng pháp họ c Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ
nghĩa Mác - Lênin hiệ n nay.
Lý luậ n dạ y họ c hiệ n đạ i không nhữ ng khẳ ng định vai trò củ a phư ơ ng pháp
dạ y họ c củ a ngư ờ i thầ y mà còn rấ t chú trọ ng và đánh giá cao vai trò phư ơ ng pháp
họ c củ a ngư ờ i họ c, đây là khâu trọ ng yế u ả nh hư ở ng trự c tiế p đế n kế t quả , chấ t
lư ợ ng dạ y họ c, đế n quá trình hình thành bả n lĩnh, năng lự c củ a ngư ờ i họ c.
Ư u điể m trong đổ i mớ i phư ơ ng pháp họ c củ a sinh viên
Ý thứ c đư ợ c vai trò quan trọ ng củ a phư ơ ng pháp họ c, trong quá trình họ c tậ p
Nhữ ng nguyên lý cơ bả n củ a chủ nghĩa Mác - Lênin, sinh viên đã từ ng bư ớ c hình
thành và thự c hiệ n đư ợ c các phư ơ ng pháp sau: