Đột quỵ - Nguyên nhân và
cách phòng tránh
Đột quỵ là nguyên nhân đứng hàng thứ ba dẫn đến tử vong sau bệnh
tim mạch và ung thư. Tại Mỹ mỗi năm có khoảng 600.000 người mới mắc
và tái phát đột quỵ, trong đó 160.000 người tử vong. Tiên lượng của bệnh
phụ thuộc rất nhiều vào việc sơ cấp cứu.
Hiện nay việc điều trị ngày càng có nhiều tiến bộ, điều này giúp giảm
tỷ lệ tử vong và kéo dài cuộc sống cho bệnh nhân nhưng mức độ tàn phế vẫn
còn là một thách thức và là gánh nặng cho gia đình, xã hội.
Đột quỵ là hiện tượng máu lên não bị gián đoạn đột ngột, hậu quả là tế
bào não bị chết do thiếu oxy. Có hai hình thái đột quỵ do thiếu máu não cục
bộ và đột quỵ do xuất huyết não.
Nguyên nhân
Nguyên nhân gây ra đột quỵ do thiếu máu não cục bộ thường do cục
máu đông trong tim hay mảng xơ vữa trong mạch máu trồi lên não gây tắc
mạch não.
Đột quỵ do xuất huyết não xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ
dấn đến thiếu máu cho vùng não do mạch máu đó chi phối.
Nguyên nhân thường gặp là cơn cao huyết áp, dị dạng mạch não bẩm
sinh, rối loạn đông máu hoặc bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc chống
đông.
Diễn biến
Đột quỵ thường xảy ra đột ngột với rất ít dấu hiệu báo trước. Những
dấu hiệu cảnh báo cơn đột quỵ
Đột nhiên bị đau đầu dữ dội, choáng váng, mất tri giác, ngủ gà hoặc
hôn mê
Gặp khó khăn trong nói hoặc hiểu người khác
Bị yếu đột ngột ở một phần cơ thể
Đột nhiên nhìn mờ hoặc nhìn nhòe, có thể chỉ bị ở một bên mắt
Tiểu tiện không tự chủ hoặc bí tiểu hoàn toàn
Khi thấy bất cứ dấu hiệu nào như kể trên, phải gọi xe cấp cứu ngay
lập tức. Việc thăm khám và điều trị cần hết sức khẩn trương, đặc biệt trong
khoảng 3 giờ đầu tiên.
Điều trị
Ngay khi vào viện bệnh nhân cần được khám lâm sàng, cận lâm sàng,
xét nghiệm huyết học, ghi điện tim và đặc biệt là chụp cắt lớp điện toán (CT
scan) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) để xác định chính xác nguyên nhân,
vị trí và mức độ tổn thương. Điều này có tính quyết định đối với thái độ điều
trị.
- Nguyên tắc điều trị:
An thần, thở máy.
Cung cấp đủ oxy cho não.
Chống phù não.
Chống tăng huyết áp.
Thuốc có tác dụng làm tiêu cục máu đông.
Kiểm soát tình trạng đông máu của bệnh nhân.
Nuôi dưỡng tốt.
Chống loét.
Chống nhiễm trùng.
Sơ cấp cứu
- Tai biến mạch máu não là một tình trạng khẩn cấp, cần gọi cấp cứu.
Trong khi chờ xe cấp cứu, người nhà cần để bệnh nhân nằm yên, nới rộng
quần áo, theo dõi sắc mặt, nhịp thở. Nếu bệnh nhân nôn cần để đầu nghiêng
sang một bên, dùng tay lấy các chất nôn từ mũi và miệng bệnh nhân.
- Nếu bệnh nhân co giật, cũng cần để bệnh nhân nằm nghiêng, đề
phòng bệnh nhân cắn vào lưỡi bằng cách dùng khăn vải quấn quanh một
chiếc đũa hay cán thìa đặt giữa hai hàm răng của bệnh nhân.
- Tất cả các bệnh nhân cần được theo dõi ở khu săn sóc tích cực có
sẵn các phương tiện hồi sức cấp cứu.