Giải phẫu vùng mông
(Kỳ 1)
Bài giảng Giải phẫu học
Chủ biên: TS. Trịnh Xuân Đàn
1. GIỚI HẠN VÀ PHÂN KHU VÙNG MÔNG
Vùng mông (regio glutea) gồm các phần mềm che lấp mặt sau ngoài xương
chậu và khớp chậu đùi. Là một vùng quan trọng, có nhiều cơ, đặc biệt nhiều mạch
máu thần kinh từ trong chậu hông đi ra, rồi đi xuống mặt sau của đùi. Về giới hạn
vùng mông: ở trên là mào chậu, ở dưới ứng với nếp lằn mông, ở trong là rãnh liên
mông (mào xương cùng), ở ngoài là đường kẻ từ gai chậu trước trên đến tới bờ
trước mấu chuyển to.
Từ phạm vi giới hạn nêu trên, ta có thể kẻ 3 đường để chia mông ra 4
khu:
- Đường ngang từ gốc rãnh liên mông ra ngoài chia khu mông làm 2
phần.
- Đường thẳng góc với đường ngang và cách rãnh liên mông độ 2, 3
khoát tay chia vùng mông làm 4 khu. Trong đó, khu trên ngoài có nhiều cơ, mạch
máu thần kinh đã chia nhỏ nên có thể tiêm mông.
- Đường định chiếu cơ tháp (cơ hình lê): từ gai chậu sau trên tới mấu
chuyển to xương đùi chia vùng mông làm khu trên tháp và khu dưới tháp.
- Ngoài ra còn có nhiều đường để định vị mấu chuyển lớn đánh giá khớp
chậu đùi và các đường rạch phẫu thuật bó mạch thần kinh ở mông.
Như vậy vùng mông có 4 mốc xương có thể sờ thấy được: gai chậu sau trên
ở phía sau trong; ụ ngồi phía dưới trong; gai chậu trước trên ở phía trên ngoài và
mấu chuyển to ở phía dưới ngoài.
2. CẤU TẠO
Trên thiết đồ cắt đứng dọc qua vùng mông, từ nông vào sâu, gồm có:
2.1. Da, tổ chức tế bào dưới da
Trong lớp tổ chức tế bào dưới da có nhiều tổ chức mỡ, các nhánh thần kinh
nông: ở trên có nhánh dây thần kinh liên sườn XII, ở dưới có dây thần kinh hông
bé (đùi bì sau), ở ngoài có dây thần kinh đùi bì (đùi bì ngoài).
Mạc nông của vùng mông chia làm hai lá bọc lấy cơ mông to, xuống
dưới dính vào mạc đùi và ra ngoài dính với dải chậu chày và cơ căng cân đùi.
2.2. Các cơ
Cơ vùng mông có thể chia ra làm 2 loại:
- Loại cơ chậu hông mấu chuyển gồm cơ căng mạc đùi, 3 cơ mông (to,
nhỡ, bé) và cơ hình lê hay cơ tháp. Đây là những cơ duỗi, dạng và xoay đùi.
- Loại cơ ụ ngồi mấu chuyển gồm cơ sinh đôi, cơ bịt trong, cơ bịt ngoài
và cơ vuông đùi. Các cơ này có động tác chủ yếu là xoay ngoài đùi.
Các cơ vùng mông được xếp làm 3 lớp.
2.2.1. Lớp nông
Có hai cơ
- Cơ mông to (m. gluteus maximus) bám từ mào chậu, đường mông sau,
mặt sau xương cùng và dây chằng cùng ụ ngồi tới bám vào ngành ngoài đường ráp
của xương đùi. Tác dụng dạng và duỗi đùi.
1. Cơ mông to
2. Bó mạch, thần kinh mông trên
3. Thần kinh cơ bị
t trong và sinh đôi
trên
4. Thần kinh bì mông dưới
5. Thần kinh ngồi
6. Thần kinh đùi bì sau
7. Cơ vuông đùi
8. Cơ hình lê
9. Cơ mông bé
10. Cơ mông nhỡ
Hình 3.12. Cơ, mạch và thần kinh vùng mông
- Cơ căng mạc đùi (m. tensorfascia latae) bám từ mào chậu, gai chậu trước
trên xuống bám vào dải chậu chày. Tác dụng căng mạc đùi, gấp đùi duỗi cẳng
chân.
* Dải chậu chày là một dải mô sợi nối giữa hai lá cân nông của cơ mông
lớn, bao cơ căng cân đùi và liên tiếp với mạc đùi rồi xuống bám vào củ Gerdy và
lồi cầu ngoài xương chày.