HỆ HÔ HẤP
Mục Tiêu
1. Mô tả được cấu tạo mô học của phần dẫn khí trong và ngoài phổi
2. Mô tả được cấu tạo mô học của phần trao đổi khí
KHÁI NIỆM
Hệ hô hấp bao gồm phổi và hệ thống ống dẫn khí bên trong và ngoài phổi. Ngoài ra, còn
có các thành phần hỗ trợ cho quá trình hô hấp như cơ hoành, các xương sườn và các cơ
gian sườn. Về cấu trúc, hệ hô hấp có thể chia ra thành đường hô hấp trên và đường hô
hấp dưới. Về chức năng, hệ hô hấp được chia thành hai phần chính phần hô hấp và phần
dẫn khí.
Phần dẫn khí gồm có: khoang mũi, mũi họng, thanh quản, khí quản, phế quản, các tiểu
phế quản và phế quản tận. Phần hô hấp bao gồm các tiểu phế quản hô hấp, ống phế
nang, túi phế nang và phế nang. Phần hô hấp thuộc nhu mô phổi, là nơi quá trình trao đổi
khí diễn ra nhờ có hàng rào khí máu giữa các mao mạch và các buồng chứa khí. Phần dẫn
khí giúp đưa không khí vào bên trong nhu mô phổi, và thành ống cấu tạo rất vững chắc
để cho không khí đi qua dễ dàng.
HÌNH VẼ CẤU TRÚC ĐẠI THỂ HỆ HÔ HẤP
ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN
ĐƯỜNG HÔ HẤP DƯỚI
Xoang bướm
Xoang trán
Khoang mũi
Khoang
mũi-họng
Thanh quản
Khí
quản
Ph
ế
quản
Phổi
Tiểu phế quản
Tiểu phế quản hô hấp
Ống phế nang
Phế nang
Màng phổi
Cơ hoành
Cấu trúc cơ bản của phần dẫn khí bao gồm sự kết hợp giữa các cấu trúc sụn, các sợi
chun, sợi collagen, cơ trơn giúp cho thành ống có thể giãn rộng và đàn hồi khi cần thiết.
Bên trong lòng ống của đường dẫn khí được lót bởi biểu mô trụ giả tầng có lông chuyển
gọi là biểu mô hô hấp. Dưới kính hiển vi điện tử có thể quan sát được các loại tế bào của
biểu mô hô hấp như sau:
1. Tế bào trụ có lông chuyển: chiếm đa số, mỗi tế bào có khoảng 300 lông chuyển
trên mặt đỉnh.
2. Tế bào đài: chiếm số lượng tương đối, trên mặt đỉnh tế bào chứa rất nhiều hạt tiết
nhày.
3. Tế bào đáy: là những tế bào có nhân tròn nằm sát màng đáy, có khả năng phân
bào tạo mới các tế bào của biểu mô hô hấp.
4. Tế bào bàn chải: hình trụ, phân bố rải rác, rất khó quan sát được, có rất nhiều vi
nhung mao ở mặt đỉnh, và các tận cùng thần kinh ở mặt đáy, được xem là các thụ
thể cảm giác.
5. Tế bào hạt nhỏ: rất giống tế bào đáy, nhưng bào tương có rất nhiều hạt đường
kính khoảng 100 – 300nm. Giống như các tế bào bàn chải, các tế bào hạt nhỏ chỉ
chiếm khoảng 3% biểu mô hô hấp và được xem là các tế bào thuộc hệ thần kinh
nội tiết lan tỏa.
6. Tế bào Clara: hiện diện ở các phể quản và tiểu phế quản.
Các tế bào biểu mô hô hấp đều tựa trên màng đáy.
T
ế b
ào đài
(có các hạt
tiết nhày)
Tế bào trụ có lông chuyển
Tế bào đáy Tế bào hạt nhỏ
T
ế
bào
bàn
chải
HÌNH V
Ẽ CÁC LOẠI TẾ B
ÀO C
ỦA BIỂU MÔ HÔ HẤP
ẢNH VI THỂ CÁC LOẠI TẾ BÀO CỦA BIỂU MÔ HÔ HẤP
BIỂU MÔ HÔ HẤP DƯỚI KHV ĐIỆN TỬ QUÉT
KHOANG MŨI
Khoang mũi được chia thành 3 vùng: vùng tiền đình, vùng hô hấp và vùng khứu giác.
Vùng tiền đình ở phía trước là phần nở rộng của khoang mũi, được lót bởi biểu mô lát
tầng không sừng có nhiều lông để ngăn các hạt bụi. Vùng hô hấp hay còn gọi là hố mũi,
được chia đôi bởi vách mũi. Thành của vách mũi có các dải mô nhô ra tương ứng với các
xương xoăn mũi, và được lót bởi biểu mô hô hấp. Vùng khứu giác tương ứng với vị trí
của xương xoăn mũi trên, được lót bởi biểu mô khứu giác gồm 3 loại tế bào: tế bào đáy,
tế bào nâng đỡ và tế bào khứu giác.
T
ế b
ào tr
ụ có lông chuyển
T
ế b
ào đài
Tế bào đáy
TB đài
TB đài
TB trụ có lông chuyển
TB bàn chải
Biểu mô hô hấp chụp dưới
kính hiển vi điện tử xuyên
Chức năng chính của khoang mũi là cải thiện luồng thông khí đi vào mũi giai đoạn đầu.
Các lông mũi giúp loại bỏ các hạt bụi, các tuyến tiết nhày giúp làm ẩm không khí để biểu
mô không bị khô, và mạng lưới mao mạch máu nông ở lớp đệm giúp làm ấm luồng thông
khí hít vào.
HÌNH VẼ CÁC VÙNG CỦA KHOANG MŨI
HÌNH VẼ VÙNG KHỨU GIÁC
Vùng ti
ền đ
ình
Vùng kh
ứu giác
Vùng hô h
ấp
Biểu mô
khứu giác
Lớp đệm
Mảnh sàng
của xương
sàng
Biểu mô
khứu giác
Dải khứu
Hành khứu
Lỗ sàng
Hành
khứu
Dải khứu Các
TB
khứu
giác
S
ợi trục của
các TB
khứu giác
Tuy
ến nh
ày
TB đáy
TB nâng đ
ỡ
TB kh
ứu giác
S
ợi nhánh
Lông kh
ứu giác
Các phân t
ử
tạo mùi
Lớp nhày
Mảnh sàng
KHOANG MŨI HỌNG
Mũi họng là đoạn đầu của họng, được lót bởi biểu mô hô hấp, tiếp giáp với niêm mạc của
ống thính giác.
THANH QUẢN
Thanh quản là một đoạn ngắn dẫn khí từ khoang mũi họng xuống khí quản. Thành của
thanh quản được cấu tạo bởi các cơ và sụn, góp phần tạo nên âm thanh. Biểu mô của
niêm mạc thanh quản không đồng nhất. Nữa trên sau nếp thanh quản và các dây thanh âm
đều được lót bởi biểu mô lát tầng không sừng hóa, còn các vùng khác được lót bởi biểu
mô hô hấp.
Lớp đệm
Các tế bào đáy
Nhân c
ủa các tế
bào khứu giác
Các tế bào nâng đỡ
Lông khứu giác
Lớp nhày
Ảnh Vi Thể Biểu Mô Khứu Giác
Tiền đình thanh quản trên
Tuyến nhày
Tuyến nhày
Nếp gấp thanh quản
Dây
thanh âm
Thanh thất Thanh thất
Nang
Lympho
Cơ thanh âm Cơ thanh âm
ẢNH VI THỂ CẤU TRÚC THANH QUẢN