L I M Đ UỜ Ở Ầ
Quan h kinh t qu c t cùng v i m i quan h v chính tr , ngo i giao,ệ ế ố ế ớ ố ệ ề ị ạ
văn hoá... là nh ng nhân t quan tr ng c u thành nên b c tranh t ng th vữ ố ọ ấ ứ ổ ể ề
quan h qu c t m i th i kỳ l ch s nh t đ nh. Nó ra đ i và phát tri n trênệ ố ế ở ỗ ờ ị ử ấ ị ờ ể
c s phân công lao đ ng qu c t , bao g m m t h th ng đa d ng và phongơ ở ộ ố ế ồ ộ ệ ố ạ
phú các ho t đ ng nh : th ng m i qu c t , đ u t qu c t , chuy n giaoạ ộ ư ươ ạ ố ế ầ ư ố ế ể
công ngh ... Cùng v i xu th toàn c u hoá trong quan h qu c t nói chung,ệ ớ ế ầ ệ ố ế
ho t đ ng kinh t qu c t đang đ t đ c b c phát tri n m nh ch a t ngạ ộ ế ố ế ạ ượ ướ ể ạ ư ừ
th y mang tính th i đ i sâu s c và s còn ti p t c đ c b sung, phát tri nấ ờ ạ ắ ẽ ế ụ ượ ổ ể
h n n a b i nh ng nhân t m i trong t ng lai. Trong b i c nh đó, các tranhơ ữ ở ữ ố ớ ươ ố ả
ch p phát sinh trong ho t đ ng kinh t qu c t nói chung và các ho t đ ngấ ạ ộ ế ố ế ạ ộ
th ng m i nói riêng có xu h ng gia tăng và di n bi n ph c t p đòi h iươ ạ ướ ễ ế ứ ạ ỏ
ph i có nh ng ph ng th c gi i quy t nhanh chóng, hi u qu nh m b oả ữ ươ ứ ả ế ệ ả ằ ả
đ m cho các ho t đ ng đó đ c di n ra m t cách liên t c và thu n ti n.ả ạ ộ ượ ễ ộ ụ ậ ệ
Tuy nhiên, gi i quy t tranh ch p th ng m i là v n đ vô cùng ph cả ế ấ ươ ạ ấ ề ứ
t p do tham gia vào các quan h này có nhi u ch th v i nh ng đ a v phápạ ệ ề ủ ể ớ ữ ị ị
lý không gi ng nhau, thu c nh ng h th ng pháp lu t khác nhau... Do đó, vi cố ộ ữ ệ ố ậ ệ
l a ch n đ c m t ph ng th c gi i quy t tranh ch p h p lý là m t v n đự ọ ượ ộ ươ ứ ả ế ấ ợ ộ ấ ề
có ý nghĩa quy t đ nh trong vi c đ m b o và thúc đ y các ho t đ ng th ngế ị ệ ả ả ẩ ạ ộ ươ
m i qu c t phát tri n thu n l i. Trên th c t , toà án là c quan có đ ch cạ ố ế ể ậ ợ ự ế ơ ủ ứ
năng đ th c hi n nh ng c s pháp lý trong vi c gi i quy t tranh ch p nóiể ự ệ ữ ơ ở ệ ả ế ấ
chung. Song các đ c tính gay g t, ph c t p và sòng ph ng c a các ho t đ ngặ ắ ứ ạ ẳ ủ ạ ộ
th ng m i thì bên c nh toà án còn có nh ng bi n pháp gi i quy t tranh ch pươ ạ ạ ữ ệ ả ế ấ
khác có hi u qu h n nhi u. M t trong nh ng bi n pháp đó là "Tr ng tài".ệ ả ơ ề ộ ữ ệ ọ
Là m t thành viên trong c ng đ ng qu c t , Vi t Nam không th đ ngộ ộ ồ ố ế ệ ể ứ
ngoài xu th phát tri n chung c a th gi i. Đ ng và Nhà n c ta ch tr ngế ể ủ ế ớ ả ướ ủ ươ
m r ng quan h h p tác và phát tri n v kinh t v i các qu c gia khác và h iở ộ ệ ợ ể ề ế ớ ố ộ
nh p ngày càng sâu r ng vào n n kinh t toàn c u. Năm 1986, Ngh quy tậ ộ ề ế ầ ị ế
Đ i h i VI c a Đ ng đ ra đ ng l i đ i m i, n n kinh t n c ta chuy nạ ộ ủ ả ề ườ ố ổ ớ ề ế ướ ể
1
t c ch qu n lý t p trung, bao c p sang n n kinh t s n xu t hàng hoáừ ơ ế ả ậ ấ ề ế ả ấ
nhi u thành ph n, v n hành theo c ch th tr ng có s qu n lý c a nhàề ầ ậ ơ ế ị ườ ự ả ủ
n c theo đ nh h ng xã h i ch nghĩa. S chuy n đ i t duy kinh t có ýướ ị ướ ộ ủ ự ể ổ ư ế
nghĩa l n lao này đã đ t n n móng cho s phát tri n, tăng tr ng kinh t liênớ ặ ề ự ể ưở ế
t c c a n c ta h n 15 năm qua.T khi chúng ta th c hi n chính sách mụ ủ ướ ơ ừ ự ệ ở
c a, Vi t Nam đã có quan h th ng m i v i h n 100 n c trên th gi i, kýử ệ ệ ươ ạ ớ ơ ướ ế ớ
k t hàng lo t các Hi p đ nh th ng m i song ph ng và đa ph ng trong đóế ạ ệ ị ươ ạ ươ ươ
tiêu bi u là Hi p đ nh th ng m i Vi t - M , Hi p đ nh v buôn bán hàngể ệ ị ươ ạ ệ ỹ ệ ị ề
d t may Vi t Nam - EU, Hi p đ nh v khu v c m u d ch t do AFTA... Vi tệ ệ ệ ị ề ự ậ ị ự ệ
Nam là thành viên chính th c c a ASEAN, tham gia t ch c kinh t Châu á -ứ ủ ổ ứ ế
Thái Bình D ng (APEC), Di n đàn h p tác kinh t á - Âu (ASEM). Hi n nayươ ễ ợ ế ệ
Vi t Nam đang là quan sát viên c a t ch c th ng m i th gi i WTO.ệ ủ ổ ứ ươ ạ ế ớ
B i c nh đó đ t ra cho Vi t Nam nhi u th i c đ phát tri n nh ngố ả ặ ệ ề ờ ơ ể ể ư
cũng không ít thách mà chúng ta ph i đ i m t, đ c bi t là vi c gi i quy tả ố ặ ặ ệ ệ ả ế
các tranh ch p th ng m i. Đi u đó đòi h i chúng ta ph i có m t ch đ nhấ ươ ạ ề ỏ ả ộ ế ị
pháp lu t hi n đ i v tr ng tài vì đây là m t trong nh ng ph ng th c gi iậ ệ ạ ề ọ ộ ữ ươ ứ ả
quy t tranh ch p h u hi u nh t hi n nay.ế ấ ữ ệ ấ ệ
Trong khuôn kh bài ti u lu n này, em xin tìm hi u và phân tích c thổ ể ậ ể ụ ể
v c ch gi i quy t tranh ch p th ng m i b ng tr ng tài và th c ti n ề ơ ế ả ế ấ ươ ạ ằ ọ ự ễ ở
Vi t Nam v v n đ này. V b c c, bài ti u lu n g m có: L i nói đ u, 3ệ ề ấ ề ề ố ụ ể ậ ồ ờ ầ
ch ng và l i k t lu n. C th là:ươ ờ ế ậ ụ ể
Ch ng I: M t s khái ni m chungươ ộ ố ệ
Ch ng II: Gi i quy t tranh ch p th ng m i b ng tr ng tài ươ ả ế ấ ươ ạ ằ ọ ở
Vi t Nam.ệ
Ch ng III: Đánh giá chung v pháp l nh tr ng tài th ng m iươ ề ệ ọ ươ ạ
2003 và m t s đ ki n ngh . Doanh nghi p Vi t Nam đón nh n tr ngộ ố ề ế ị ệ ệ ậ ọ
tài nh th nào trong b i c nh h i nh p kinh t qu c t hi n nay. Xuư ế ố ả ộ ậ ế ố ế ệ
h ng phát tri n văn hoá tr ng tài th ng m i qu c t .ướ ể ọ ươ ạ ố ế
2
CH NG IƯƠ
M T S KHÁI NI M CHUNGỘ Ố Ệ
1. KHÁI NI M TR NG TÀI VÀ TR NG TÀI TH NG M IỆ Ọ Ọ ƯƠ Ạ
1.1. Khái ni m tr ng tài trong khoa h c pháp lý Qu c t .ệ ọ ọ ố ế
t t c các n c trên th gi i, các tranh ch p dân s dù có hay khôngỞ ấ ả ướ ế ớ ấ ự
có y u t n c ngoài đ u đ c gi i quy t không ch b ng toà án mà b ng cế ố ướ ề ượ ả ế ỉ ằ ằ ả
tr ng tài. Tr ng tài là m t c ch gi i quy t tranh ch p đ c l p và ngày càngọ ọ ộ ơ ế ả ế ấ ộ ậ
đ c s d ng r ng rãi trong th c ti n xét x qu c t , đ c bi t là trong lĩnhượ ử ụ ộ ự ễ ử ố ế ặ ệ
v c quan h kinh t qu c t .ự ệ ế ố ế
Cu i th k 19, ng i ta đã c g ng h p th c hoá tính cách pháp lý choố ế ỷ ườ ố ắ ợ ứ
hình th c tr ng tài qua hai H i ngh Qu c t . Đó là h i ngh Hoà bình t ch cứ ọ ộ ị ố ế ộ ị ổ ứ
t i La - Hay Hà Lan vào năm 1899 và 1907. Hai h i ngh này đã đi đ n vi cạ ộ ị ế ệ
so n th o quy ch và th t c và n l c h ng d n các qu c gia áp d ng tri tạ ả ế ủ ụ ỗ ự ướ ẫ ố ụ ệ
đ các hi p c tr ng tài.ể ệ ướ ọ
Cũng nh các thu t ng khoa h c pháp lý khác, khái ni m "Tr ng tài"ư ậ ữ ọ ệ ọ
đ c đ c p nhi u trong lu t qu c t . Đ nh nghĩa s m nh t v tr ng tàiượ ề ậ ề ậ ố ế ị ớ ấ ề ọ
đ c nêu trong Công c La - Hay năm 1988, theo đó: "Tr ng tài là nh m đượ ướ ọ ằ ể
gi i quy t nh ng b t đ ng gi a các bên thông qua m t ng i th ba do chínhả ế ữ ấ ồ ữ ộ ườ ứ
các bên l a ch n trên c s tôn tr ng lu t pháp".ự ọ ơ ở ọ ậ
Hi p đ nh La - Hay 1907 qui đ nh: "Tr ng tài qu c t có đ i t ng gi iệ ị ị ọ ố ế ố ượ ả
quy t là nh ng tranh ch p gi a các qu c gia qua s can thi p c a nh ngế ữ ấ ữ ố ự ệ ủ ữ
tr ng tài viên do các qu c gia tranh ch p t ch n và đ t trên c s c a s tônọ ố ấ ự ọ ặ ơ ở ủ ự
tr ng lu t pháp".ọ ậ
Theo giáo s Ph.Farrchar thu c tr ng đ i h c Pans II thì: "Tr ng tài làư ộ ườ ạ ọ ọ
m t ph ng th c gi i quy t tranh ch p, theo đó các bên giao cho m t cá nhânộ ươ ứ ả ế ấ ộ
(tr ng tài viên) th m quy n gi i quy t tranh ch p phát sinh gi a h v iọ ẩ ề ả ế ấ ữ ọ ớ
nhau".
3
Lu t s toà th ng th m Paris Didier Skonicki đ nh nghĩa ng n g n:ậ ư ượ ẩ ị ắ ọ
"Tr ng tài là toà án t , do ý chí c a đôi bên tranh ch p. Nó cũng xét x nhọ ư ủ ấ ử ư
toà án nhà n c".ướ
T u trung l i, có th hi u tr ng tài là ph ng th c gi i quy t m t sự ạ ể ể ọ ươ ứ ả ế ộ ố
ho c toàn b các tranh ch p đã và s phát sinh gi a các bên mà pháp lu t choặ ộ ấ ẽ ữ ậ
phép đ c gi i quy t b ng m t c quan xét x do các bên tho thu n l p ra.ượ ả ế ằ ộ ơ ử ả ậ ậ
Nh v y, bi n pháp gi i quy t tranh ch p b ng tr ng tài có hai đi mư ậ ệ ả ế ấ ằ ọ ể
c b n, đó là: "S l a ch n c a hai bên" và "trên c s tôn tr ng pháp lu t".ơ ả ự ự ọ ủ ơ ở ọ ậ
Các bên có quy n tho thu n và l a ch n thành ph n tr ng tài. Đây là m tề ả ậ ự ọ ầ ọ ộ
ph n trong quy n đ c l p t i cao mà c ch này đem l i cho các bên đ ngầ ề ộ ậ ố ơ ế ạ ươ
s . Hai bên có th t tho thu n đ ch n bi n pháp tr ng tài,t l p ra h iự ể ự ả ậ ể ọ ệ ọ ự ậ ộ
đ ng tr ng tài đ gi i quy t v tranh ch p. Đ c đi m này t o ra u đi mồ ọ ể ả ế ụ ấ ặ ể ạ ư ể
l on cho tr ng tài vì ý ki n c a hai bên đ ng s đ c đ cao và tôn tr ngứ ọ ế ủ ươ ự ượ ề ọ
nên phán quy t tr ng tài đ a ra d đ c ch p nh n và th c hi n trên c sế ọ ư ễ ượ ấ ậ ự ệ ơ ở
tôn tr ng pháp lu t. Do đó t t ng tr ng tài cũng nh phán quy t tr ng tài sọ ậ ố ụ ọ ư ế ọ ẽ
có tính lu t pháp. Tính h p pháp c a t t ng tr ng tài s có tính ràng bu c đ iậ ợ ủ ố ụ ọ ẽ ộ ố
v i các bên.ớ
Qua đó ta th y, tr ng tài là m t ph ng th c gi i quy t tranh ch p trênấ ọ ộ ươ ứ ả ế ấ
c s pháp lu t, m t ph ng th c mang tính ch t duy trì lu t pháp ch khôngơ ở ậ ộ ươ ứ ấ ậ ứ
mang tính ch t thay đ i hay t o ra lu t pháp.ấ ổ ạ ậ
1.2. Khái ni m tr ng tài th ng m i.ệ ọ ươ ạ
1.2.1. Khái ni m tr ng tài th ng m i qu c t .ệ ọ ươ ạ ố ế
Tr ng tài th ng m i là m t ph ng th c gi i quy t tranh ch p phátọ ươ ạ ộ ươ ứ ả ế ấ
sinh t các quan h th ng m i qu c t mà pháp lu t cho phép gi i quy từ ệ ươ ạ ố ế ậ ả ế
đ c b ng tr ng tài.ượ ằ ọ
Tr ng tài th ng m i qu c t là m t trong nh ng ph ng th c chọ ươ ạ ố ế ộ ữ ươ ứ ủ
y u đ gi i quy t các tranh ch p phát sinh trong lĩnh v c th ng m i qu cế ể ả ế ấ ự ươ ạ ố
t . Trong pháp lu t và th c ti n qu c t , cũng nh pháp lu t c a nhi u n c,ế ậ ự ễ ố ế ư ậ ủ ề ướ
công nh n có hai lo i tr ng tài ch y u là tr ng tài adhoc và tr ng tài th ngậ ạ ọ ủ ế ọ ọ ườ
tr c.ự
4
a. Tr ng tài ad - hoc:ọ
Tr ng tài ad - hoc là th lo i tr ng tài đ c các bên thành l p ra ch đọ ể ạ ọ ượ ậ ỉ ể
gi i quy t m t v tranh ch p c th , sau khi v tranh ch p đã đ c gi iả ế ộ ụ ấ ụ ể ụ ấ ượ ả
quy t xong thì tr ng tài ad - hoc t gi i th . Do đó, tr ng tài ad - hoc cònế ọ ự ả ể ọ
đ c g i là tr ng tài v vi c, tr ng tài đ c bi t, tr ng tài đ c nhi m...ượ ọ ọ ụ ệ ọ ặ ệ ọ ặ ệ
Hình th c tr ng tài này có đ c đi m là không có tr s c đ nh nhứ ọ ặ ể ụ ở ố ị ư
tr ng tài th ng tr c, không l thu c vào b t kỳ quy t c xét x nào. Trongọ ườ ự ệ ộ ấ ắ ử
các v tranh ch p s d ng tr ng tài ad - hoc, thì các bên th ng th ng nh t cóụ ấ ử ụ ọ ườ ố ấ
m t tr ng tài viên.ộ ọ
Tr ng tài ad - hoc có m t s đ c đi m sau:ọ ộ ố ặ ể
- Quy n l a ch n tr ng tài viên c a các bên đ ng s ho c c a ng iề ự ọ ọ ủ ươ ự ặ ủ ườ
th ba không b gi i h n vào m t danh sách có s n nh hình th c tr ng tàiứ ị ớ ạ ộ ẵ ư ở ứ ọ
th ng tr c.ườ ự
- Các bên đ ng s có toàn quy n trong vi c xác l p quy ch t t ng:ươ ự ề ệ ậ ế ố ụ
v t ch c h i đ ng tr ng tài, quá trình t t ng...Nghĩa là các bên tranh ch pề ổ ứ ộ ồ ọ ố ụ ấ
có th t đ nh đo t các cách thi t l p h i đ ng tr ng tài và th t c gi i quy tể ự ị ạ ế ậ ộ ồ ọ ủ ụ ả ế
thích ng v i tính ch t t ng v tranh ch p. Đ ng s không b ràng bu c b iứ ớ ấ ừ ụ ấ ươ ự ị ộ ở
các quy đ nh pháp lý v t t ng ch ng nào đ m b o đ c nguyên t c xét xị ề ố ụ ừ ả ả ượ ắ ử
khách quan trong tr ng h p c a h . Đ c đi m này giúp chúng ta phân bi tườ ợ ủ ọ ặ ể ệ
tr ng tài ad - hoc v i tr ng tài th ng tr c.ọ ớ ọ ườ ự
Nh v y, tính ch t t t ng c a tr ng tài ad - hoc khá đ n gi n, th iư ậ ấ ố ụ ủ ọ ơ ả ờ
gian ti n hành t t ng có th nhanh chóng và ít t n kém. Tuy nhiên, trên th cế ố ụ ể ố ự
t , tr ng tài ad - hoc ch thích h p v i nh ng tranh ch p nh gi a các bênế ọ ỉ ợ ớ ữ ấ ỏ ữ
đ ng s có am hi u v lu t pháp và có kinh nghi m tranh t ng. Tr ng tài adươ ự ể ề ậ ệ ụ ọ
- hoc ph thu c r t nhi u vào thi n chí và s h p tác c a các bên. N u cácụ ộ ấ ề ệ ự ợ ủ ế
bên không th c tình mu n gi i quy t v tranh ch p đ đi t i m t gi i phápự ố ả ế ụ ấ ể ớ ộ ả
t i u thì tr ng tài ad - hoc s r t khó làm vi c. B i l , tr ng tài ad - hocố ư ọ ẽ ấ ệ ở ẽ ọ
không có quy t c t t ng riêng.ắ ố ụ
b. Tr ng tài th ng tr c:ọ ườ ự
5