ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG NGHIỆP THANH HÓA
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: ĐẤT TRỒNG – PHÂN BÓN
NGÀNH/NGHỀ: TRỒNG TRỌT – BẢO VỆ THỰC VẬT
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….tháng….năm .........
…………........... của……………………………….
............., năm..................
i
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham
khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
ii
LỜI MỞ ĐẦU
Đất trồng và phân bón là hai yếu tố không thể tách rời, đóng vai trò sinh tử
đối với sự sinh trưởng, phát triển của cây trồng và quyết định đến năng suất, chất
lượng nông sản. Đất không chỉ là giá đỡ cơ học cho cây mà còn là nguồn cung
cấp nước, không khí và dinh dưỡng thiết yếu. Phân bón, với vai trò bổ sung và
cân đối dinh dưỡng, giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, tối ưu hóa tiềm năng của
giống và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Trong bối cảnh nông nghiệp hiện đại đang hướng tới sự bền vững, việc hiểu
sâu sắc về bản chất của đất, quá trình hình thành đất, các tính chất lý hóa sinh của
đất, cùng với kiến thức về các loại phân bón, cách sử dụng chúng một cách khoa
học, cân đối và hiệu quả là vô cùng cần thiết. Điều này không chỉ giúp tối đa hóa
lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường đất, nước và sức khỏe con
người.
Giáo trình "Đất Trồng và Phân Bón" được biên soạn nhằm cung cấp những
kiến thức cơ bản và hệ thống về đất, các quá trình liên quan đến đất, vai trò của
phân bón và các xu hướng mới trong việc quản lý đất đai và sử dụng phân bón
trong sản xuất nông nghiệp. Đây là môn khoa học cơ sở nhằm bồi dưỡng cho sinh
viên kiến thức về nguồn gốc hình thành đất, quy luật phân bố các loại trên địa
cầu, những đặc tính về hình thái, lý học, hóa học và sinh học của đất, cùng với
phương hướng sử dụng, cải tạo và bảo vệ đất, để nâng cao độ phì đất, nhằm đạt
năng suất cây trồng cao và ổn định. Trong khi biên soạn, tác giả đã cố gắng
cập nhật những kiến thức mới có liên quan đến nội dung chương trình đào tạo và
phù hợp với mục tiêu đào tạo. Nội dung lý thuyết và thực hành được biên soạn
gắn liền nguyên lý cơ sở với nhu cầu thực tế trong sản xuất đồng thời có tính thực
tiễn cao.
…............, ngày…..........tháng…........... năm……
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: Nguyễn Thị Hương
2. ……….
3. ……….
iii
MỤC LỤC
GIÁO TRÌNH.........................................................................................................i
LỜI MỞ ĐẦU....................................................................................................... ii
Chương 1............................................................................................................... 1
VAI TRÒ CỦA ĐẤT VÀ PHÂN BÓN TRONG SẢN XUẤT............................1
NÔNG NGHIỆP....................................................................................................1
1. Khái niệm về môn học...................................................................................1
1.1. Khái niệm.................................................................................................1
2. Vai trò của đất trong sản xuất nông nghiệp...................................................2
2.1. Đất là cơ sở sinh sống và phát triển của thực vật, là tư liệu sản xuất cơ
bản của nông nghiệp........................................................................................3
2.2. Đất là một bộ phận quan trọng của hệ sinh thái.......................................3
3. Vai trò của phân bón trong sản xuất nông nghiệp.........................................4
3.1. Phân bón đối với cây trồng.......................................................................4
3.2. Phân bón với đất và môi trường...............................................................5
3.3. Phân bón với các biện pháp kỹ thuật liên hoàn trong trồng trọt...............6
Chương 2............................................................................................................... 8
ĐẤT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH ĐẤT......................................................8
1. Định nghĩa về đất...........................................................................................8
2. Sự hình thành và phát triển của đất...................................................................8
2.1 Quá trình phong hóa đá.............................................................................8
2.2. Sản phẩm phong hóa đá..........................................................................12
3. Các yếu tố tác động đến quá trình hình thành đất...........................................13
3.1. Đá mẹ.....................................................................................................13
3.2. Yếu tố khí hậu........................................................................................14
3.3. Yếu tố sinh vật........................................................................................14
3.4. Yếu tố địa hình.......................................................................................15
4. Một số quá trình hình thành đất.......................................................................16
4.1. Quá trình hình thành mùn.......................................................................16
4.2. Quá trình bồi tụ phù sa...........................................................................16
4.3. Quá trình Feralit hóa...............................................................................17
4.4. Quá trình Glây hóa.................................................................................17
iv
5. Phẫu diễn đất và những đặc trưng của phẫu diện đất......................................17
5.1. Khái niệm về phẫu diện đất....................................................................17
5.2. Các đặc trưng hình thái của phẫu diện đất............................................17
Chương 3............................................................................................................. 21
THÀNH PHẦN VÀ TÍNH CHẤT CỦA ĐẤT...................................................21
1. Các đặc điểm vật lý của đất.............................................................................21
1.1. Thành phần cơ giới đất...........................................................................21
1.2. Kết cấu đất..............................................................................................25
1.3. Chế độ nước của đất...............................................................................31
1.4. Chế độ khí của đất..................................................................................37
1.5. Chế độ nhiệt của đất...............................................................................37
1.6. Đặc điểm vật chất khác của đất..............................................................38
2. CÁC ĐẶC ĐIỂM HÓA HỌC CỦA ĐẤT......................................................39
2.1. Thành phần hóa học của đất...................................................................39
2.2. Chất hữu cơ và mùn trong đất................................................................41
2.3. Keo đất và khả năng hấp phụ của đất.....................................................43
2.4. Phản ứng của đất và ý nghĩa của nó trong trồng trọt..............................46
3. Các đặc điểm sinh học của đất........................................................................48
3.1. Khái niệm về tính sinh học của đất........................................................48
3.2. Đặc điểm chung về vi sinh vật đất.........................................................48
3.3. Vi sinh vật với một số quá trình chuyển hóa vật chất chủ yếu trong đất
.......................................................................................................................49
3.4 Độ phì nhiêu của đất và ý nghĩa..............................................................49
4. THỰC HÀNH.................................................................................................52
Bài thực hành 4.1...........................................................................................52
TÌM HIỂU PHẪU DIỆN ĐẤT.....................................................................52
1. Mục đích thực hành...................................................................................52
2. Dụng cụ và vật liệu cần thiết.....................................................................52
3. Quy trình thực hành...................................................................................52
Bài thực hành 4.2...........................................................................................54
XÁC ĐỊNH THÀNH PHẦN CƠ GIỚI ĐẤT BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐƠN
GIẢN.............................................................................................................54
Bài thực hành 4.3...........................................................................................56