TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
CHỦ BIÊN: TS. ĐÀO MẠNH HUY
GIÁO TRÌNH
KIỂM TOÁN CĂN BẢN
HÀ NỘI -2021
2
LỜI NÓI ĐẦU
Trong những năm gần đây, hệ thống kế toán, kiểm toán ở nước ta ngày càng
phát triển và hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế thị trường và sự hội
nhập của Việt Nam với nền kinh tế thế giới. Để đáp ứng kịp thời sự thay đổi về
hệ thống kế toán, kiểm toán và sự thay đổi nền kinh tế của nước nhà và nhu cầu
cấp thiết về tài liệu phục vụ học tập cho sinh viên ngành kế toán, kiểm toán
Trường Đại học Lao động – Xã hội đã biên soạn cuốn giáo trình: “Kiểm toán căn
bản”. Trong quá trình biên soạn, tập thể tác giả đã cập nhật các quy định, các
chuẩn mực mới nhất về kế toán, kiểm toán, tham khảo, học hỏi nhiều tài liệu của
các tác giả khác để giáo trình có một nội dung khoa học, phù hợp cả về lý luận và
thực tiễn.
Nội dung Giáo trình Kiểm toán căn bản được thiết kế gồm 6 chương:
Chương 1: Tổng quan về kiểm toán và các dịch vụ đảm bảo
Chương 2: Gian lận, trọng yếu và rủi ro kiểm toán
Chương 3: Cơ sở dẫn liệu, bằng chứng và hồ sơ kiểm toán
Chương 4: Hệ thống các thử nghiệm và phương pháp lựa chọn phần tử trong
kiểm toán báo cáo tài chính
Chương 5: Lập kế hoạch kiểm toán
Chương 6: Hoàn thành và lập báo cáo kiểm toán
Tham gia biên soạn giáo trình Kiểm toán căn bản gồm tập thể các tác giả sau:
- TS. Đào Mạnh Huy chủ biên biên soạn chương 1, 2, 3
- ThS. Đỗ Thị Lan Anh biên soạn chương 4
- ThS. Vũ Kim Dương biên soạn chương 5
- ThS. Đoàn Tất Thành biên soạn chương 6
3
Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng đây là lần xuất bản đầu tiên do đó chắc
chắn cuốn sách không tránh khỏi thiếu sót. Các tác giả mong nhận được ý kiến
đóng góp của quý bạn đọc để lần xuất bản sau cuốn sách được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
TM. TẬP THỂ CÁC TÁC GIẢ
CHỦ BIÊN
TS. Đào Mạnh Huy
4
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
ACCA
: Hiệp hội kế toán công chứng Anh quốc
ACFE
: Hiệp hội các nhà điều tra gian lận Hoa Kỳ
CHXNCN
: Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
COSO
: Hội đồng các tổ chức tài trợ
DNNN
: Doanh nghiệp Nhà nước
GAAP
: Các nguyên tắc kế toán được chấp nhận phổ biến
IAASB
: Uỷ ban quốc tế về chuẩn mực kiểm toán và các dịch vụ đảm bảo
IFAC
: Liên đoàn Kế toán quốc tế
IFRS
: Chuẩn mực lập báo cáo tài chính quốc tế
IIA
: Viện kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ
ISA
: Chuẩn mực kiểm toán quốc tế
NSNN
: Ngân sách nhà nước
PCAOB
: Uỷ ban giám sát kế toán công ty đại chúng Hoa Kỳ
TNHH
: Trách nhiệm hữu hạn
VACPA
: Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam
VSA
: Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam
VAS
: Chuẩn mực kế toán Việt Nam
5
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIỂM TOÁN VÀ CÁC DỊCH VỤ ĐẢM BẢO ................ 8
1.1. KIỂM TOÁN VÀ CÁC CHỨC NĂNG CỦA KIỂM TOÁN ........................................... 8
1.1.1. Khái niệm ................................................................................................................... 8
1.1.2. Chức năng của kiểm toán ......................................................................................... 10
1.2. PHÂN LOẠI KIỂM TOÁN ............................................................................................ 11
1.2.1. Phân loại theo đối tượng kiểm toán .......................................................................... 11
1.2.2. Phân loại theo chủ thể kiểm toán ............................................................................. 14
1.3. VAI TRÒ VÀ LỢI ÍCH CỦA HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ......................................... 19
1.4. CHUẨN MỰC KIỂM TOÁN ......................................................................................... 21
1.5. KIỂM TOÁN VIÊN ĐỘC LẬP, CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VÀ CÁC TỔ
CHỨC NGHỀ NGHIỆP ......................................................................................................... 23
1.5.1. Kiểm toán viên độc lập ............................................................................................ 23
1.5.2. Mô hình tổ chức và các lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp kiểm toán độc lập .. 23
1.5.3. Tổ chức nghề nghiệp kiểm toán ............................................................................... 25
1.6. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ....... 29
1.6.1. Trên thế giới ............................................................................................................. 29
1.6.2. Tại Việt Nam ............................................................................................................ 38
1.7. ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA KIỂM TOÁN VIÊN ............................................... 41
1.7.1. Các vấn đề chung về đạo đức nghề nghiệp .............................................................. 41
1.7.2. Các nguyên tắc đạo đức cơ bản ................................................................................ 43
1.7.3. Yêu cầu về tính độc lập trong hoạt động kiểm toán ................................................. 46
1.7.4. Nguy cơ và các biện pháp bảo vệ ............................................................................. 47
1.8. DỊCH VỤ ĐẢM BẢO..................................................................................................... 53
1.8.1. Khái niệm ................................................................................................................. 53
1.8.2. Các yếu tố chính của hợp đồng dịch vụ đảm bảo ..................................................... 53
1.8.3. Các loại hình dịch vụ đảm bảo ................................................................................. 55
1.8.4. Lợi ích của dịch vụ đảm bảo .................................................................................... 57
1.8.5. Hạn chế của dịch vụ đảm bảo ................................................................................... 58
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ VẬN DỤNG ..................................................................................... 63
CHƯƠNG 2: GIAN LẬN, TRỌNG YẾU VÀ RỦI RO KIỂM TOÁN ............................... 66
2.1. GIAN LẬN VÀ SAI SÓT ............................................................................................... 66
2.1.1. Gian lận .................................................................................................................... 66
2.1.2. Gian lận báo cáo tài chính ........................................................................................ 67
2.1.3. Sai sót trong lập báo cáo tài chính ............................................................................ 68
2.1.4. Các yếu tố rủi ro dẫn đến hành vi gian lận ............................................................... 70
2.1.5. Trách nhiệm của các bên có liên quan đối với gian lận ........................................... 73
2.2. TRỌNG YẾU .................................................................................................................. 76
2.2.1. Khái niệm về tính trọng yếu ..................................................................................... 76
