SỔ TAY
HƯỚNG DẪN TRIỂN KHAI
HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ
CHO CÁC DOANH NGHIỆP
Tháng 6, 2017
Mục lục
Lời giới thiệu........................................................................................................................................... 1
Các thuật ngữ .......................................................................................................................................... 2
PHẦN 1. TỔNG QUAN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ ............................................................................. 4
CHƯƠNG I. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA QUY CHẾ KIỂM TOÁN NỘI BỘ ..................................... 4
I. Khái niệm cơ bản về kiểm toán nội bộ ....................................................................................... 5
1. Định nghĩa kiểm toán nội bộ ................................................................................................... 5
2. Các quy định bắt buộc ............................................................................................................. 7
II. Cơ cấu tổ chức của kiểm toán nội bộ trong doanh nghiệp .......................................................... 7
1. Tổ chức chức năng kiểm toán nội bộ ...................................................................................... 8
2. Nhiệm vụ của chức năng kiểm toán nội bộ ........................................................................... 13
3. Quyền hạn của chức năng kiểm toán nội bộ ......................................................................... 14
4. Trách nhiệm của chức năng kiểm toán nội bộ ...................................................................... 15
5. Trách nhiệm của các bên đối với kiểm toán nội bộ .............................................................. 15
6. Mối quan hệ với kiểm toán độc lập ....................................................................................... 15
7. Đánh giá hoạt động kiểm toán nội bộ ................................................................................... 16
CHƯƠNG II. TRỌNG TÂM CỦA KIỂM TOÁN NỘI BỘ ................................................................. 18
I. Quản trị doanh nghiệp ............................................................................................................... 18
1. Quản trị doanh nghiệp và mô hình ba tuyến phòng vệ ......................................................... 18
2. Vai trò của hoạt động kiểm toán nội bộ đối với quản trị doanh nghiệp ................................ 19
3. Hướng dẫn kiểm toán nội bộ đánh giá quy trình quản trị ..................................................... 20
II. Quản lý rủi ro ............................................................................................................................ 21
1. Quản lý rủi ro trong doanh nghiệp và khung quản lý rủi ro .................................................. 21
2. Vai trò của hoạt động kiểm toán nội bộ đối với quản lý rủi ro ............................................. 23
3. Hướng dẫn kiểm toán nội bộ đánh giá quy trình quản lý rủi ro ............................................ 25
4. Hướng dẫn kiểm toán nội bộ xem xét quyết định của lãnh đạo về việc chấp nhận rủi ro .... 30
III. Kiểm soát nội bộ ................................................................................................................... 31
1. Khung quy định kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp ......................................................... 31
2. Vai trò của hoạt động kiểm toán nội bộ đối với kiểm soát nội bộ ........................................ 32
3. Hướng dẫn kiểm toán nội bộ đánh giá quy trình kiểm soát nội bộ ....................................... 32
PHẦN 2. HƯỚNG DẪN TRIỂN KHAI KIỂM TOÁN NỘI BỘ ......................................................... 35
CHƯƠNG III. CHIẾN LƯỢC VÀ KẾ HOẠCH KIỂM TOÁN NĂM ................................................ 35
I. Chiến lược kiểm toán nội bộ ..................................................................................................... 35
1. Chiến lược kiểm toán ............................................................................................................ 35
2. Điều phối hoạt động kiểm toán nội bộ .................................................................................. 37
II. Quy trình lập Kế hoạch kiểm toán nội bộ hàng năm ................................................................. 37
1. Tìm hiểu chiến lược, mục tiêu, rủi ro và quy trình quản lý rủi ro ......................................... 39
2. Xem xét kết quả đánh giá rủi ro ............................................................................................ 40
3. Liên kết các rủi ro với những mục tiêu và quy trình cụ thể .................................................. 41
4. Xem xét kỳ vọng của Hội đồng quản trị, lãnh đạo doanh nghiệp và các bên hữu quan ....... 41
5. Dự thảo kế hoạch .................................................................................................................. 41
6. Thảo luận và phê duyệt ......................................................................................................... 43
CHƯƠNG IV. QUY TRÌNH KIỂM TOÁN NỘI BỘ CHO TỪNG CUỘC KIỂM TOÁN/TƯ VẤN . 44
I. Lập kế hoạch kiểm toán ............................................................................................................ 44
1. Những vấn đề cân nhắc khi lập kế hoạch .............................................................................. 44
2. Mục tiêu và phạm vi kiểm toán ............................................................................................. 45
3. Phân bổ nguồn lực................................................................................................................. 46
4. Chương trình kiểm toán ........................................................................................................ 48
II. Thực hiện kiểm toán ................................................................................................................. 49
1. Thủ tục kiểm toán ................................................................................................................. 50
2. Xác định thông tin ................................................................................................................. 51
3. Phân tích và đánh giá ............................................................................................................ 51
4. Ghi chép thông tin và lập hồ sơ kiểm toán ............................................................................ 54
5. Giám sát thực hiện ................................................................................................................ 55
III. Báo cáo kết quả ..................................................................................................................... 57
1. Kế hoạch trao đổi thông tin và báo cáo kết quả .................................................................... 58
2. Nội dung và tiêu chí trao đổi thông tin và báo cáo kết quả ................................................... 58
3. Tần suất và cách thức trao đổi thông tin và phát hành báo cáo: ........................................... 59
4. Chất lượng báo cáo ............................................................................................................... 60
5. Phát hành và gửi báo cáo ...................................................................................................... 61
6. Sai sót và bỏ sót .................................................................................................................... 62
7. Thuyết minh các vấn đề không tuân thủ ............................................................................... 63
8. Ý kiến tổng thể ...................................................................................................................... 64
IV. Giám sát triển khai kết quả thực hiện khuyến nghị kiểm toán .............................................. 65
CHƯƠNG V. ĐÁNH GIÁ VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN ..................................... 67
I. Yêu cầu đối với chương trình đánh giá và nâng cao chất lượng kiểm toán nội bộ ................... 67
II. Phát triển nguồn lực kiểm toán nội bộ ...................................................................................... 68
III. Đánh giá nội bộ ..................................................................................................................... 69
1. Giám sát thường xuyên ......................................................................................................... 69
2. Đánh giá định kỳ ................................................................................................................... 70
IV. Đánh giá độc lập ................................................................................................................... 71
1. Đánh giá độc lập hoàn toàn ................................................................................................... 71
2. Đánh giá nội bộ có xác nhận của chuyên gia đánh giá độc lập ............................................. 72
3. Năng lực của chuyên gia đánh giá độc lập ............................................................................ 72
4. Tính độc lập và khách quan của chuyên gia đánh giá độc lập .............................................. 73
5. Kết luận của chuyên gia đánh giá độc lập và kế hoạch hành động khắc phục sai sót ........... 73
V. Tuyên bố tuân thủ chuẩn mực hướng dẫn thực hành chuyên môn kiểm toán nội bộ ................ 74
CHƯƠNG VI. VAI TRÒ CỦA KIỂM TOÁN NỘI BỘ TRONG CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG
GIAN LẬN ........................................................................................................................................... 76
I. Nhận biết gian lận ..................................................................................................................... 76
1. Định nghĩa gian lận ............................................................................................................... 76
2. Dấu hiệu nhận biết gian lận................................................................................................... 76
II. Vai trò của kiểm toán nội bộ và các chức năng nội bộ khác trong phát hiện và phòng ngừa gian
lận 77
1. Vai trò của kiểm toán nội bộ ................................................................................................. 77
2. Vai trò của các chức năng nội bộ có liên quan đến phòng ngừa và điều tra gian lận ........... 78
III. Hướng dẫn kiểm toán nội bộ tham gia đánh giá rủi ro gian lận ............................................ 79
1. Nhận diện các yếu tố rủi ro gian lận liên quan ...................................................................... 79
2. Lập kế hoạch phòng chống gian lận và phân loại ưu tiên theo rủi ro ................................... 79
3. Nhận diện kiểm soát nội bộ hiện hữu được triển khai đối với kế hoạch phòng chống gian lận
có thể xảy ra. ................................................................................................................................. 79
4. Thực hiện thử nghiệm kiểm tra tính hiệu quả của các kiểm soát rủi ro gian lận. ................. 80
5. Lập hồ sơ và báo cáo kết quả đánh giá rủi ro gian lận .......................................................... 80
IV. Hướng dẫn kiểm toán nội bộ tham gia điều tra gian lận ....................................................... 80
1. Lập kế hoạch điều tra ............................................................................................................ 80
2. Thực hiện điều tra ................................................................................................................. 81
3. Báo cáo kết quả điều tra ........................................................................................................ 81
4. Giải pháp xử lý gian lận ........................................................................................................ 81
5. Công bố gian lận và truyền thông ......................................................................................... 81
PHỤ LỤC ......................................................................................................................................... 82
1
Lời giới thiệu
Kiểm toán Nội bộ (kiểm toán nội bộ) là một khái tương đối mới trong quản trị doanh nghiệp tại Việt
Nam trong khi còn chưa có đủ hành lang pháp lý, các hướng dẫn chuyên môn cũng như các nguồn lực
và kinh nghiệm có liên quan. Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Thế giới đã phối hợp cùng Vụ Chế độ Kế
toán Kiểm toán – Bộ Tài Chính cùng các chuyên gia được lựa chọn để thiết kế và biên soạn Sổ tay
Hướng dẫn Triển khai hoạt động kiểm toán nội bộ này. Sổ tay được xây dựng với mục đích giúp các
doanh nghiệp tăng cường công tác quản trị doanh nghiệp thông qua việc thiết lập và triển khai một chức
năng giám sát nội bộ độc lập và hiệu quả. Sổ tay được khuyến khích áp dụng cho các doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế khác nhau tại Việt Nam, đặc biệt là cho các doanh nghiệp đại chúng và
niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Nội dung của Sổ tay được dựa trên các chuẩn mực và hướng dẫn kỹ thuật của Viện Kiểm toán viên Nội
bộ (Khung Hướng dẫn Thực hành Chuyên môn kiểm toán nội bộ – IPPF) kết hợp với thực tiễn kiểm
toán nội bộ tại Việt Nam. Các doanh nghiệp cũng như các tổ chức phi lợi nhuận khác được khuyến
khích tham khảo các nội dung hướng dẫn trong Sổ tay này một cách có chọn lọc với các điều chỉnh cần
thiết cho mục đích để triển khai hoạt động kiểm toán nội bộ của mình. Sổ tay này cần được bổ sung và
cụ thể hóa thành quy chế, chính sách, quy định và quy trình chi tiết phù hợp với đặc thù của từng doanh
nghiệp. Sổ tay cung cấp những thông tin và nguyên tắc cơ bản liên quan đến chức năng và hoạt động
kiểm toán nội bộ của một doanh nghiệp như: chức năng, nhiệm vụ, tổ chức và trọng tâm của kiểm toán
nội bộ, chiến lược, kế hoạch và các bước xây dựng, quản lý và triển khai chức năng cũng như hoạt động
kiểm toán nội bộ vv…
Sổ tay đã được biên soạn với sự tham gia của các chuyên gia Ngân hàng Thế giới và Vụ Chế độ Kế
toán Bộ Tài Chính gồm Phạm Văn Cung (Chuyên gia Quản lý tài chính cao cấp, Ngân hàng Thế giới)
Hoàng Đức Hùng (Chuyên gia Ngân hàng Thế giới, Phó Tổng Giám đốc PwC Việt Nam) và Lê Thị
Tuyết Nhung (Vụ phó, Vụ Chế độ Kế toán, Kiểm toán – Bộ Tài chính Việt Nam) dưới sự giám sát và
chỉ đạo chung của Ousmane Dione (Giám đốc Quốc gia, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam), Roberto
Tarallo (Chủ nhiệm chuyên môn PRMM, Ngân hàng Thế giới), và Vũ Đức Chính (Vụ trưởng, Vụ Chế
độ Kế toán, Kiểm toán – Bộ Tài chính Việt Nam). Sổ tay được hoàn thiện với sự hợp tác và đóng góp
ý kiến về chuyên môn của các chuyên viên Vụ Chế độ Kế toán, Kiểm toán – Bộ Tài chính Việt Nam,
và các chuyên gia từ các tổ chức và doanh nghiệp có liên quan và quan tâm đến nội dung này.
Sổ tay có trích dẫn và tham chiếu đến một số các tài liệu và ấn bản của các cơ quan, tổ chức quốc tế
liên quan đến chuyên môn quản trị và kiểm toán nội bộ cho mục đích nghiên cứu và tham khảo. Các tài
liệu được tham chiếu và trích dẫn thuộc bản quyền của các cơ quan và tổ chức phát hành, các thông tin
đầy đủ cần được xem xét từ nguồn tài liệu gốc nếu cần thiết.
Việc sử dụng sổ tay và nội dung sổ tay phải tuân thủ theo mục đích của Ngân hàng Thế giới và của Bộ
Tài Chính. Việc trích dẫn, sao chép hoặc tái bản một phần hoặc toàn bộ sổ tay này cho mục đích thương
mại phải có sự đồng ý hoặc phê duyệt chính thức của các bên có liên quan.
Hà Nội, ngày 30 tháng 6 năm 2017