1
TRƯ Ờ NG CAO ĐẲ NG NGHỀ ĐỒ NG NAI
KHOA ĐIỆ N TỬ
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN
CHẾ TẠ O MẠCH IN VÀ HÀN LINH KIỆ N
Lư u hành nộ i bộ-Năm 2012
2
BÀI 1
KỸ THUẬ T HÀN
1. Giớ i thiệ u bộ dụ ng cụ cầ m tay.
1.1. Dụng cụhàn
Dụng cụhàn bao gồm: Mỏ hàn và đế mỏhàn (xem hình vẽ1)
- Mỏhàn là dụng cụ đư ợ c sửdụng để nung nóng chảy chì hàn, giúp hàn chặt
chân linh kiện với bảng mạch, hay giữa các linh kiện với nhau.
-Đế mỏhàn: là nơ i giữmỏhàn khi không dùng (vẫn còn nóng). Vì khi
đang sửdụng mỏhàn rất nóng và có thểgây nguy hiểm cho ngư ờ i sửdụng cũng
như các vật dụng xung quanh nếu chạm phải. Ngoài ra đế mỏhàn cũng là nơ i giữ
nhựa thông để thuận tiệnhơ n cho công việc hàn mạch.
Hình 1.1. Mỏhàn và đế mỏhàn.
Cách sửdụng mỏhàn: (Thời gian đầ u có thểcho 2 sinh viên cùng hàn một board
mạch, mộtngư ờ i giữlinh kiệnngư ờ i còn lại hàn, sau đó hoán đổ i lại vai trò cho
nhau). Trình tự thự c hiệ n sử dụ ng mỏ hàn để hàn linh kiệ n:
- Chấm mỏhàn vào nhựa thông để rửa sạch mỏhàn, giúp việc hàn mạch dễ
dàng hơ n.
- Cho mỏhàn tiếp xúc với mố i hàn để truyền nhiệt.
- Cho chì hàn vào mối hàn, chì hàn sẽchả y đề u khắp mối hàn.
-Đồ ng thời rút chì hàn và mỏhàn ra khỏi mối hàn.
- Kiểm tra lại mối hàn:
Mối hàn phải chắc chắn.
Mối hàn ít hao chì.
+ Mối hàn bóng đẹ p.
Chú ý: Chọ n mỏ hàn điện sửdụng điện trở đố t nóng, không dùng dạng mỏhàn
3
đố t nóng theo nguyên lý ngắn mạch thứcấp biến áp. Công suất của mỏhàn thông
thư ờ ng là 40W. Sửdụng mỏhàn với công xuất lớn hơ n thì có thểphát sinh các vấn
đề sau:
-Nhiệtlư ợ ng quá lớn từmỏhàn khi tiếp xúc với linh kiện có thểlàm hỏng
linh kiện.
-Nhiệtlư ợ ng quá lớn gây tình trạng oxy hóa bềmặt các dây dẫn bằng đồ ng
ngay lúc hàn, và mối hàn lúc này sẽ khó hàn hơ n. Ngoài ra nhiệt lư ợ ng lớn cũng có
thểlàm cháy nhựa thông (dùng kèm khi hàn) và bám thành lớpđen tại mối hàn,
làm giảmđộ bóng và tính thẩm mỹcủa mối hàn.
- Nhiệtlư ợ ng quá lớnđòi hỏingư ờ i sửdụng phải khéo léo để truyền nhiệt
thậ t nhanh và đủ vào nơ i hàn.
- Nhiệ t lư ợ ng quá lớn cũng có thể làm gãy mũi hàn.
Mộ t vài điểm lư u ý khi sửdụng mỏhàn:
- Sau khi hàn xong phải tắt mỏhàn ngay, để bảo vệ đầ u mỏhàn. Tránh
tình trạng gãy mũi mỏhàn do vẫn cấp nguồn cho mỏhàn quá lâu mà không dùng.
- Mỏhàn khi tạm thời không sửdụng phảiđặ t ngay vào đế mỏhàn, tránh
gây nguy hiểm cho các vật xung quanh cũng như ngư ờ i dùng.
1.2. Chì hàn và nhựa thông
1.1.1 Chì hàn:(xem hình 1.2)
Chì hàn đư ợ c sửdụ ng để kết nối mối hàn.
- Chì hàn dùng trong quá trình lắp ráp các mạch điệ n tửlà loại chì hàn dễ
nóng chảy, nhiệtđộ nóng chảy khoảng 60oC đế n 80oC. Loại chì hàn thư ờ ng gặp
trong thịtrư ờ ng Việt Nam ởdạng sợi ruộtđặ c (cuộn trong lõi hình trụ), đư ờ ng kính
sợi chì hàn khoảng 1mm. Sợi chì hàn này đãđư ợ c bọc một lớp nhựa thông ởmặt
ngoài (đố i với một sốchì hàn của nư ớ c ngoài, thì lớp nhựa thông này thư ờ ng nằm
ởtrong lõi của sợi chì hàn). Lớp nhựa thông này dùng làm chất tẩy ngay trong quá
trình nóng chảy chì tạiđiểm cần hàn.
Hình 1.2. Chì hàn.
-Đố i với những loại chì hàn có bọc sẵn một lớp nhựa thông thì màu sắc của
nó sẽ bóng hơ n là những sợchì không có lớp nhựa thông bên ngoài.
4
1.1.2. Nhựa thông:( xem hình 1.3)
-Nhựa thông có tên gọi là chloro-phyll, nó là một loại diệp lục tốlấy từcây
thông, thư ờ ng thì nhựa thông ởdạng rắn, có màu vàng nhạt (khi không chứa
tạp chất).
- Ngoài việc sửdụng nhựa thông trong lúc hàn thì nhựa thông còn đư ợ c
pha với hỗn hợp xăng và dầu lửađể phủlên mạch in, nhằm mụcđích bả o vệmạch
in tránh bịoxy hóa, đồ ng thời giúp cho việc hàn mạch in sau này đư ợ c dễ dàng hơ n.
Ngoài ra việc phủmột lớp nhựa thông trên mạch in còn tăng tính thẩm mỹcho mạch
in.
Hình 1.3. Nhựa thông.
Công dụng của nhựa thông:
- Rửa sạch (dùng làm chất tẩy) nơ i cầ n hàn để chì dễbám chặt.
- Sau khi hàn thì nhựa thông sẽphủtrên bềmặt của mối hàn làm cho mối
hàn bóng đẹ p, đồ ng thời nó sẽcách ly mối hàn với môi trư ờ ng xung quanh
(tránh bịoxy hóa, bảo vệmối hàn khỏi nhiệ t độ , độ ẩ m, …).
- Giảm nhiệ t độ nóng chảy của chì hàn.
Các lư u ý khi sửdụng chì hàn và nhựa thông
- Chì hàn khi hàn nên đư a vào mối hàn, tránh đư a chì hàn vào mỏhàn (mỏ
hàn có thểhút chì hàn gây hao chì).
- Khi sửdụng nhựa thông nên để vào đế mỏhàn để tránh vỡvụn nhựa
thông.
1.3. Kềm
Trong quá trình lắp ráp, sửa chữa thông thư ờ ng ta phải dùng đế n hai loại
kềm thông dụ ng đó là: kềm cắt và kềm mỏnhọn(đầ u nhọn).
1.3.1. Kềm cắt(xem hình 1.4)
Hình 1.4. Kềm cắt
5
Công dụng:
- Cắt chân linh kiện trong quá trình hàn mạch.
- Cắt các đoạ n dây chì.
- Cắt dây dẫn nối mạch.
Lư u ý:
- Mỗi loại kềm cắt chỉcắtđư ợ c dây dẫ n có đư ờ ng kính tốiđa thích hợp.
- Nếu dùng các loại kềm cắt nhỏ để cắt các vật dụng có đư ờ ng kính quá lớn
có thểlàm hư hỏ ng kềm.
1.3.2. Kềm mỏnhọn(xem hình 1.5)
Hình 1.5. Kềm mỏnhọn
Công dụng:
- Dùng để giữcác đoạ n dây đồ ng (khi xi chì).
-Dùng để giữcác chân linh kiện khi hàn.
-Dùng để giữ các đoạ n dây.
-Dùng để bóc vỏdây dẫn.
Lư u ý:
- Không dùng kềm mỏnhọnđể bẻcác vật cứng vì nó có thểgây hỏng kềm
(nên dùng kềm kẹp mỏbằ ng để bẻhay uốn các vật cứng).
- Không dùng kềm này như búa. Vì điề u này sẽlàm cho kềm mỏnhọn bị
cứng khi mở ra hay đóng lạ i, gây khó khăn khi sử dụng.
1.4. Các dụng cụkhác:
Ngoài các dụng cụthông thư ờ ng đãđư ợ c giới thiệuởtrên thì trong lúc thực
hành, sinh viên cũng cầ n sửdụng thêm một vài loại dụng cụkhác: