TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC HUẾ
KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
[ \
NGUYỄN MẬU HÂN
GIÁO TRÌNH
PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HỆ THỐNG
THÔNG TIN
(Dùng cho sinh viên chuyên ngành Công nghệ Thông tin)
Huế 2004
LỜI NÓI ĐẦU
Phân tích thiết kế hệ thống là một giai đoạn quan trọng để xây dựng
thành công một hệ thống thông tin. Xây dựng một hệ thống thông tin được
gọi là thành công nếu hệ thống này đáp ứng được các yêu cầu của tổ chức
đặt ra, có chu kỳ sống (life cycle) chấp nhận được, và hơn thế nữa có thể
phát triển khi hệ thống yêu cầu. Trong thực tế nhiều hệ thống thông tin chỉ
tồn tại trong một thời gian ngắn và sau đó không còn đáp ứng được nhu cầu
của người sử dụng. Một trong những lý do là không quan tâm đến giai đoạn
phân tích và thiết kế, để rồi khi tổ chức phát triển thì hệ thống không còn
khả năng đáp ứng. Một lý do khác không kém phần quan trọng, là các nhà
xây dựng hệ thống thông tin không được trang bị một cách đầy đủ các kiến
thức và phương pháp cơ bản để có thể tiến hành việc xây dựng một hệ thống
thông tin. Nếu phần phân tích thiết kế không hoàn chỉnh và đúng đắn thì sẽ
dẫn đến việc cài đặt thất bại.
Môn phân tích thiết kế hệ thống là một môn học chính cho các sinh
viên chuyên ngành công nghệ thông tin trong các trường đại học và cao
đẳng. Hiện nay có khá nhiều sách vỡ, tài liệu mô tả khá đầy đủ về các
phương pháp phân tích thiết kế hệ thống thông tin của các chuyên gia tin
học đầu ngành nhưng cũng không ít những tài liệu quá cô đọng hoặc rườm
rà khó tiếp cận được. Trước nhu cầu học tập của đông đảo sinh viên chuyên
ngành, với những kinh nghiệm thực tế và kinh nghiệm qua nhiều năm giảng
dạy chúng tôi mạnh dạn viết giáo trình này. Đây cũng là một tài liệu tham
khảo tốt cho những ai quan tâm đến việc phân tích thiết kế hệ thống thông
tin.
Trong giáo trình chúng tôi sử dụng các kiến thức về cơ sở dữ liệu,
2
kiến thức và kỹ thuật lập trình do đó đòi hỏi người học cần trang bị trước
những phần kiến thức liên quan.
Giáo trình được chia làm 5 chương, mỗi nội dung chúng tôi có đưa
các ví dụ thực tiễn, những sai lầm có thể xảy ra trong quá trình phân tích
thiết kế để phân tích viên khỏi mắc sai lầm khi làm việc. Chương đầu tiên
giới thiệu tổng quan về hệ thống thông tin. Chương 2, chúng tôi trình bày
các kỹ thuật thu thập và xử lý sơ bộ dữ liệu trong quá trình nghiên cứu hiện
trạng một hệ thống thông tin. Các chương 3 và 4 chúng tôi trình bày khá chi
tiết mô hình quan niệm và tổ chức của hệ thống thông tin. Chương cuối
cùng, mức vật lý của hệ thống thông tin, trình bày các bước quan trọng để
người phân tích chuẩn bị công việc mã hóa và cài đặt. Các chương của giáo
trình được trình bày với những ví dụ thực tế để người đọc thấy được bức
tranh toàn cục của hệ thống qua các bước thiết kế.
Trong quá trình biên soạn, mặc dù đã cố gắng tham khảo nhiều tài liệu
và giáo trình khác nhưng tác giả không khỏi tránh được những thiếu sót và
hạn chế. Tác giả chân thành mong đợi những nhận xét, đánh giá và góp ý để
cuốn giáo trình ngày một hoàn thiện hơn.
Huế, Ngày 20 tháng 11 năm 2004
Tác giả
Nguyễn Mậu Hân
3
MỤC LỤC
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HTTT
1.1 Tổng quan về hệ thống thông tin 5
1.1.1 Đặt vấn đề 5
1.1.2 Hệ thống - Hệ thống thông tin 6
1.2 Các hệ thống thông tin thông dụng 6
1.2.1 Hệ xử lý dữ liệu (DPS-Data Processing System) 6
1.2.2 Hệ thông tin quản lý (MIS-Management Information System) 7
1.2.3 Hệ hỗ trợ quyết định (DSS- Decision Support System) 7
1.2.4 Hệ chuyên gia (ES-Expert System) 8
1.3 Các thành phần của một hệ thống thông tin quản lý 8
1.4 Các tính năng của một HTTT 10
1.5 Mục đích, yêu cầu phương pháp phân tích thiết kế HTTT 11
1.5.1 Mục đích 11
1.5.2 Yêu cầu 11
1.6 Xây dựng thành công một hệ thống thông tin 11
1.6.1 Khái niệm về một dự án công nghệ thông tin thành công 11
1.6.2 Quản lý và phát triển một dự án công nghệ thông tin 12
1.6.2.1 Khởi tạo dự án 12
1.6.2.2 Lập kế hoạch dự án 13
1.6.2.3 Thực hiện dự án 13
1.6.2.4 Kết thúc dự án 14
1.7 Giới thiệu một vài phương pháp phân tích thiết kế 15
1.7.1 Phương pháp phân tích thiết kế có cấu trúc 15
1.7.2 Phương pháp phân tích thiết kế Merise 16
1.7.4 Phương pháp phân tích GLACSI 19
1.8 Những sai lầm có thể xẩy ra khi phân tích thiết kế HTTT 20
151
1.9 Các giai đoạn xây dựng một hệ thống thông tin tin học hóa 20
1.9.1 Lập kế hoạch 21
1.9.2 Phân tích 22
1.9.2.1 Phân tích hiện trạng 22
1.9.2.2 Phân tích khả thi và lập hồ sơ nhiệm vụ 23
1.9.2.3. Xây dựng mô hình hệ thống chức năng 23
1.9.3 Thiết kế 24
1.9.4 Giai đoạn thực hiện 24
1.9.5 Chuyển giao hệ thống 25
1.9.6 Bảo trì 26
1.10 Các mức bất biến của một hệ thống thông tin 26
1.10.1 Mức quan niệm 26
1.10.2 Mức tổ chức 27
1.10.3 Mức vật lý (tác nghiệp) 27
Chương 2 NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG CỦA HTTT
2.1 Một số vấn đề chung khi nghiên cứu hệ thống 29
2.2 Yêu cầu đặt ra đối với hệ thống thông tin tin học hóa 30
2.2 Quy mô tin học hóa 31
2.3 Vai trò của những người tham gia phát triển hệ thống thông tin 32
2.3.1 Người quản lý hệ thống thông tin 32
2.3.2 Người phân tích hệ thống 32
2.3.3 Người lập trình 33
2.3.4 Người sử dụng đầu cuối 33
2.3.5 Kỹ thuật viên 34
2.3.6 Chủ đầu tư 34
2.4 Nghiên cứu hiện trạng 34
2.4.1 Mục đích 34
152