ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ HÀ ĐÔNG
*************
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: VI SINH 2
NGÀNH/ NGHỀ: KỸ THUẬT XÉT NGHIỆM Y HỌC
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Ban hành kèm theo Quyết định số 382/QĐ – CĐYT, ngày 20 tháng 6 năm
2025 của Trường Cao đẳng Y tế Hà Đông)
Hà Nội, năm 2025
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
1
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham
khảo.
Nghiêm cấm mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với
mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh.
LỜI GIỚI THIỆU
Thực hiện theo Thông tư số: 01/2024/TT-BLĐTBXH ngày 19/02/2024 của
Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Quy định về quy trình xây
dựng, thẩm định và ban hành chương trình; tổ chức biên soạn, lựa chọn, thẩm
định giáo trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng. Trường Cao đẳng
Y tế Hà Đông tổ chức xây dựng, biên soạn tài liệu, giáo trình các môn học theo
chương trình chi tiết cho Cao đẳng kỹ thuật xét nghiệm Y học.
Giáo trình: “VI SINH 2” cho Cao đẳng kỹ thuật xét nghiệm Y học được
tập thể giảng viên Bộ môn Y học cơ sở, trường Cao đẳng Y tế Hà Đông biên
tập, chỉnh sửa tổng thể và đã được Hội đồng Thẩm định chương trình giáo dục,
giáo trình Cao đẳng kỹ thuật xét nghiệm Y học góp ý hoàn chỉnh.
Giáo trình Vi sinh 2 được biên soạn và điều chỉnh về nội dung và bài học
cho phù hợp với chương trình đào tạo nghề của Bộ Lao động - Thương binh và
Xã hội, chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô trong và
ngoài trường để Giáo trình: “Vi sinh 2” cho Cao đẳng kỹ thuật xét nghiệm Y
học được hoàn thiện hơn.
THAM GIA BIÊN SOẠN
2
Chủ biên Ths. Nguyễn Thị Trang
TS. Đặng Thị Tuyết Minh
Ths. Nguyễn Thị Bích Liên
MỤC LỤC
3
LỜI GIỚI THIỆU.................................................................................................2
PHẦN LÝ THUYẾT............................................................................................8
Bài 1. NHÓM CẦU KHUẨN GRAM DƯƠNG...................................................8
Bài 2. NHÓM CẦU KHUẨN GRAM ÂM.........................................................33
Bài 3. NHÓM VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT......................................................43
BÀI 4. PHẨY KHUẨN TẢ.................................................................................69
Bài 5. VI KHUẨN HELICOBACTER PYLORI.................................................77
Bài 6. HỌ MYCOBACTERIUM TUBERCULOSIS............................................83
Bài 7. TRỰC KHUẨN MỦ XANH.....................................................................92
Bài 8. CÁC CLOSTRIDIUM GÂY BỆNH.......................................................100
Bài 9. CÁC XOẮN KHUẨN GÂY BỆNH.......................................................108
Bài 10. RICKETTSIA, CHLAMYDIA VÀ MYCOPLASMA.............................118
Bài 11. VIRUS CÚM (Influenza virus).............................................................128
Bài 12. HỌ PARAMYXOVIRIDAE................................................................134
Bài 13. HỌ FLAVIVIRIDAE...........................................................................143
Bài 14. VIRUS DẠI (Rabies virus)....................................................................151
Bài 15. ENTEROVIRUS...................................................................................156
Bài 16. ROTAVIRUS........................................................................................163
Bài 17. CÁC VIRUS GÂY VIÊM GAN (Hepatitis viruses)..............................168
Bài 18. HIV (Human Immuno deficiency virus)................................................177
Bài 19. CÁC VIRUS HỌ HERPESVIRIDAE..................................................185
PHẦN THỰC HÀNH.......................................................................................193
Bài 1. QUY TRÌNH XỬ LÝ CÁC DỤNG CỤ NUÔI CẤY VI SINH VẬT....193
Bài 2. PHA CHẾ MỘT SỐ MÔI TRƯỜNG NUÔI CẤY VI KHUẨN...........198
Bài 3. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NUÔI CẤY PHÂN LẬP VI KHUẨN......209
Bài 4. KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH CẦU KHUẨN GRAM DƯƠNG...................218
Bài 5. KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH CẦU KHUẨN GRAM ÂM...........................235
Bài 6. KỸ THUẬT KHÁNG SINH ĐỒ............................................................244
Bài 7. KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT........................252
Bài 8. KỸ THUẬT XÁC ĐỊNH PHẨY KHUẨN TẢ.......................................265
BÀI 9. KỸ THUẬT CHẨN ĐOÁN VIRUS GÂY BỆNH THƯỜNG GẶP....272
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
Tên môn học: Vi sinh 2
Mã môn học: 17
4
Thời gian thực hiện mô đun: 4 tín chỉ - 90 giờ; (Lý thuyết: 30 giờ; Thực
hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 56 giờ; Kiểm tra 4 giờ)
I. Vị trí, tính chất của mô đun:
- Vị trí: Là mô đun học ở học kỳ 1 năm thứ hai. Được học sau môn đun
Vi sinh 1.
- Tính chất: Là mô đun tích hợp giữa lí thuyết và thực hành. Trong xét
nghiệm, vi sinh 2 cung cấp cho sinh viên kiến thức về đặc điểm sinh học, khả
năng gây bệnh và các phương pháp chẩn đoán vi khuẩn, virus gây bệnh. Thực
hiện kỹ thuật nuôi cấy phân lập và xác định các vi khuẩn, virus gây bệnh.
- Điều kiện tiên quyết: Vi sinh 1
II. Mục tiêu mô đun:
- Về kiến thức:
+ Trình bày được đặc điểm sinh lý, sinh học, cấu trúc kháng nguyên,
của một số vi khuẩn gây bệnh thường gặp (gram dương, gram âm, nhóm vi
khuẩn đường ruột, phẩy khuẩn tả, helicobacter pylori, họ mycobacterium, trực
khuẩn mủ xanh, clostridium, xoắn khuẩn, Rickettsia, chlamydia, mycoplasma)
và virus gây bệnh (virus cúm, họ paramyxoviridae, họ flaviviridae, virus dại,
entero virus, rota virus, virus viêm gan, HIV)
+ Trình bày được tính chất sinh vật, hóa học, khả năng gây bệnh và các
phương pháp chẩn đoán vi khuẩn và virus gây bệnh trên
+ Trình bày được nguyên lý một số kỹ thuật chẩn đoán nhanh xác định
các virus gây bệnh.
- Về kỹ năng:
+ Thực hiện được các kỹ thuật cơ bản được sử dụng trong các xét
nghiệm vi sinh.
+ Thực hiện kỹ thuật nuôi cấy phân lập và xác định các vi khuẩn gây
bệnh theo đúng quy trình.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Rèn luyện cho sinh viên kỹ năng tư duy, kỹ năng tự học, kỹ năng làm
việc độc lập và theo nhóm nhỏ.
+ Rèn luyện cho sinh viên tính thận trọng, khoa học, cẩn thận đảm bảo an
toàn về trang thiết bị máy móc, sử dụng hóa chất tránh lãng phí.
+ Thực hiện đúng nguyên tắc bảo đảm an toàn sinh học trong phòng xét
nghiệm.
III. Nội dung môn học:
5