BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG DU LỊCH VÀ CÔNG THƯƠNG
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: VI SINH VẬT HỌCTHỰC PHẨM
NGHỀ: KỸ THUẬT CHẾ BIẾN MÓN ĂN
TRÌNH ĐỘ: Cao đẳng, Liên thông Cao đẳng
(Ban hành kèm theo Quyết định số:843/QĐ- DLCT ngày 22 tháng 08 năm 2022
của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch và Công Thương)
Hải Dương, năm 2022
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình Vi sinh vật học thực phẩm giáo trình dùng cho môn học
chuyên môn được biên soạn dựa trên chương trình môn học của Trường Cao
đẳng Du lịch Công thương dành cho trình độ Cao đẳng, Liên thông cao
đẳng.
Giáo trình được biên soạn làm tài liệu dạy và học nên giáo trình được
xây dựng ngắn gọn, cơ bản, cốt lõi, dễ hiểu.
Nội dung của giáo trình đã được các tác giả biên soạn dựa trên kinh
nghiệm giảng dạy, tham khảo đồng nghiệp nhiều giáo trình hiện để phù
hợp với nội dung, mục tiêu chương trình môn học.
Nội dung của giáo trình bao gồm 03 chương:
Chương 1: Đại cương về vi sinh vật
Chương 2: Các biến đổi do vi sinh vật gây ra trong thực phẩm và các
ứng dụng quan trọng liên quan đến chế biến và bảo quản
Chương 3: Hệ vi sinh vật trong thực phẩm và các sản phẩm
Tuy các tác giả đã nhiều cố gắng khi biên soạn, nhưng giáo trình
không tránh khỏi khiếm khuyết. Rất mong nhận được sự đóng góp của các thầy,
giáo, bạn đọc để nhóm biên soạn hiệu chỉnh hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến xin
gửi về Trường Cao đẳng Du lịch Công thương, thị trấn Lai Cách, huyện
Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương.
BIÊN SOẠN
Chủ biên: Ths. Nguyễn Trường Sinh
3
MỤC LỤC
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN .................................................................................
2 LỜI GIỚI THIỆU.................................................................................................
3 CHƯƠNG I: ĐẠI CƯƠNG VI SINH VẬT.......................................................
13 1.1. Khái niệm vi sinh vật...................................................................................
14 1.2. Phân loại
...................................................................................................... 14 2. Một số hệ
vi sinh vật thường gặp nguyên liệu sản phẩm ăn uống ......... 14 2.1. Vi
khuẩn ...................................................................................................... 14 2.1.2.
Hình dạng kích thước .......................................................................... 14
2.1.4.1. Sinh sản tính .....................................................................................
16 2.1.4.2. Sinh sản hữu tính...................................................................................
16 2.2. Xạ khuẩn......................................................................................................
16 2.3. Nấm men
..................................................................................................... 16 2.3.2. Sinh
sản của nấm men.............................................................................. 17 2.2.3.2.
Sinh sản hữu tính: Sinh sản bằng bào tử túi.......................................... 17 2.4.
Nấm mốc (Nấm sợi).................................................................................... 18
2.4.1. Hình thái nấm mốc ...................................................................................
18 3. Điều kiện sống của vi sinh vật........................................................................
18 3.1. Các yếu tố vật lý..........................................................................................
18 3.2. Các yếu tố hóa học
...................................................................................... 20 3.3. Các yếu tố sinh
học...................................................................................... 21 4. Các nguồn lây
nhiễm vi sinh vật vào thực phẩm ........................................... 21 4.1. Lây nhiễm
tự nhiên...................................................................................... 21 4.2. Lây nhiễm
trong quá trình chế biến ............................................................ 21 4.3. Lây nhiễm
do vật môi giới .......................................................................... 22 5. Thực
hành....................................................................................................... 22
CHƯƠNG II: CÁC BIẾN ĐỔI DO VI SINH VẬT GÂY RA TRONG THỰC
PHẨM CÁC ỨNG DỤNG QUAN TRỌNG LIÊN QUAN ĐẾN CHẾ
BIẾN, BẢO QUẢN............................................................................................ 22
1.1. Sự chuyển hóa Glucid .................................................................................
23 1.1.1. Quá trình lên men kị khí...........................................................................
23 1.1.2. Quá trình lên men hiếu khí.......................................................................
26 1.2. Quá trình thối rữa
........................................................................................ 29 2. Các ứng dụng quan
trọng liên quan đến chế biến và bảo quản thực phẩm.... 30
4
2.1. Vi sinh vật trong thực phẩm lên men ..........................................................
30 2.2. Thực phẩm lên men bởi nấm men, nấm mốc
.............................................. 33 3. Thực
hành....................................................................................................... 35
CHƯƠNG III: HỆVI SINH VẬT TRONG THỰC PHẨM CÁC SẢN
PHẨM..... 36 1.1. Hệ vi sinh vật của
thịt.................................................................................. 37 1.1.1. Quá trình
nhiễm vi sinh vật vào thịt......................................................... 37 1.1.2. Hệ vi
sinh vật của thịt............................................................................... 37 1.2. Các
dạng hỏng của thịt........................................................................... 37 1.2.1.
Tốc độ xâm nhiễm của vi sinh vật vào thịt .............................................. 37
1.2.2. Các dạng hỏng thịt...............................................................................
38 1.3. Vi sinh vật của một số sản phẩm thịt
.......................................................... 39 13.1. Muối thịt
.................................................................................................... 39 1.3.2. Sấy
khô ..................................................................................................... 39 1.3.3.
Đóng hộp .................................................................................................. 39 2.
Vi sinh vật .................................................................................................. 40
2.1. Hệ vi sinh vật ..........................................................................................
40 2.2. Sự thối rữa của
........................................................................................ 40 2.3. Vi sinh vật gây
bệnh ............................................................................ 41 2.4. Vi sinh vật
của một số sản phẩm ............................................................ 41 3. Vi sinh vật
một số thủy hải sản ................................................................... 43 3.1. Hệ vi
sinh vật tôm........................................................................................ 43 3.2. Hệ
vi sinh vật của mực ................................................................................ 44 3.3.
Hệ vi sinh vật động vật thân mềm............................................................... 44 4.
Vi sinh vật của trứng ...................................................................................... 44
4.1. Hệ vi sinh vật của trứng...............................................................................
45 4.2. Sự hư hỏng của trứng do vi sinh vật...........................................................
45 6. Vi sinh vật sữa
................................................................................................ 45 6.1. Hệ vi sinh
vật sữa ........................................................................................ 46 6.2. Vi sinh
vật làm hỏng sữa các sản phẩm ................................................. 48 6.3. Vi
sinh vật gây bệnh trong sữa.................................................................... 49 7. Vi