HỌA SĨ PHÙNG DZI THUẦN VÀ MỸ THUẬT SƠN MÀI TRUYỀN
THỐNG
PHÙNG DZI THUẦN - 3 Ông về thăm phố cổ. Sơn mài 90x120
Là người gốc Hà Nội, họa sĩ Phùng Dzi Thuần năm nay dã cập kề tuổi tám mươi
nhưng ông vẫn say sưa với chất nhựa sơn ta. Chất nhựa đã tạo nên nghệ thuật tranh
sơn mài.
Từ tuổi học trò đã ham vẽ và khi học trường Quốc Gia Mỹ Nghệ ông đã được thụ
giáo các GS họa sĩ Phạm Hậu, Trần Quang Trân, nghệ nhân Đinh Văn Thành -
những người thuộc thế hệ vàng trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương. Anh
sinh viên Phùng Dzi Thuần đã bén duyên với nghệ thuật sơn mài truyền thống từ
đó. Con đường đến với nghệ thuật của họa sĩ cũng gặp khó khăn khi bị các chất
nhựa cây đáng sợ này hành hạ. Đó là vấn nạn lở sơn cứ lặp đi lặp lại khiến ông có
lúc đã toan bỏ học. Tuy nhiên, với động viên, hỗ trợ của thầy và gia đình, ông đã
vượt qua và ngày càng ham mê với cái chất liệu độc đáo nhưng cũng hết sức khó
tính này.
Năm 1955, ông thi đỗ vào học trường Mỹ Thuật Việt Nam (khóa Tô Ngọc Vân).
Thấm thoát đã hơn nửa thế kỷ. Ông giờ là hội viên hội VHNT Hà Nội, hội viên
Hội Mỹ Thuật Việt Nam. Ông vẫn miệt mài tìm tòi, thay đổi cách thể hiện và dã
gặt hái những thành công được nhiều đồng nghiệp biết đến. Có dịp gặp và trò
chuyện, họa sĩ đã bày tỏ nỗi niềm trăn trở "Sơn mài - sơn ta truyền thống là vốn
tinh hoa của dân tộc nhưng bây giờ thời kinh tế thị trường, nhịp sống gấp gáp,
chúng ta đang dần đánh mất nó". Nhiều họa sĩ giờ đây sử dụng sơn công nghiệp
thay sơn ta vì vừa rẻ vừa dễ làm. Trong khi đó thì những người nước ngoài lại
muốn tìm hiểu, học hỏi. Ông cho biết, nghề sơn của người Việt đã có lịch sử lâu
đời. Từ thời Lê trong cuốn "Bình vọng Trần thị gia phả" đã nói về ông Tổ nghề
sơn. Nghề sơn đã phát triển rất thịnh trở thành nhiều phường thợ có những kỹ thuật
độc đáo riêng và giữ bí quyết. Ví dụ như "Sơn Then Đình Bảng"; "Đồ nét và cuống
ghép nứa Cát Đằng" ; "Hàng tráp quả chợ Bằng (Hà Đông)"; "Hàng chúng khảo
chợ Dầu (Nam Định); "Đồ khảm làng Chuồn, làng Tre" (Bối Khê, Phú Xuyên, Hà
Tây); Nghề dát vàng bạc Kiêu Kỵ (Gia Lâm); bột sơn thần Hàng Gai - Hà Nội.
PHÙNG DZI THUẦN - Cơn giông. Sơn mài 90x120
Nguyên liệu chính của nghề sơn chính là sơn ta (tiếng trong giới chuyên môn
thường gọi để phân biệt với nhiều loại sơn khác). Sơn ta được lấy từ nhựa cấy sơn
trồng chủ yếu ở vùng Trung du Bắc Bộ (Yên Bái, Phú Thọ và Nghĩa Lộ). Cây Sơn
có rất nhiều giống, được trồng ở nhiều địa bàn trong vùng Đông Nam Á như Trung
Quốc, Nhật Bản, Campuchia, Lào, Thái Lan... Tuy nhiên, theo đánh giá của
chuyên gia nước ngoài, giống cây sơn của Việt nam là loại cho nhựa có chất lượng
cao nhất. Nhựa cây sơn ta có màu trắng ngà như sữa, là một chất lỏng quánh, có
mùi chua nhẹ. Sơn ta có độ dính cao, làm keo gắn rất chắc. Sơn khô rồi rất bền,
không thấm nước, không bị mối mọt, chịu được axit và nước biển, chịu nóng cao.
Sơn ta tuy cứng nhưng lại có độ dẻo, đàn hồi hòa hợp với cốt gỗ. Khi bị tác động
vẫn bám chắc, không bong tróc rạn vỡ. Mặt sơn dễ mài phẳng, có độ trong bóng
cao khiến nó tôn màu sắc trở nên rực rỡ, sâu thẳm và bền màu. Đấy chính là những
ưu việt của sơn ta. Cùng với nghề sơn truyền thống nó đã tô điểm cho cuộc sống
bằng những tác phẩm phù điêu, điêu khắc, đồ chạm, sơn sơn thiếp vàng ở những
nơi trang nghiêm như cung điện, đền đài, chùa, miêu... cho đến những vật dụng
hàng ngày như hộp, tráp, cơi trầu, bàn ghế, tu...