KiÓm to¸n nhµ níc
_________________________________________________________
B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi nghiªn cøu
hoµn thiÖn quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch
®èi víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp
thùc hiÖn kho¸n chi
chñ nhiÖm ®Ò tµi
trÞnh ngäc s¬n
Hµ Néi - 2003
PhÇn më ®Çu
1. Sù cÇn thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu
ViÖc qu¶n lý, sö dông cã hiÖu qu¶ nguån lùc lu«n lµ vÊn ®Ò ®Æt ra ®èi
víi mçi quèc gia; ®iÒu ®ã ®ßi hái mçi quèc gia ph¶i sö dông rÊt nhiÒu c«ng cô
kh¸c nhau trong kiÓm tra, kiÓm so¸t tµi chÝnh Nhµ níc mµ träng t©m lµ ng©n
s¸ch nhµ níc (NSNN), trong ®ã KiÓm to¸n Nhµ níc (KTNN) ®ãng vai trß
quan träng.
+ Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, chñ tr¬ng kho¸n chi hµnh chÝnh, sù nghiÖp
®îc ®Æt ra nh mét gi¶i ph¸p ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông c¸c nguån kinh
phÝ thuéc NSNN, ®¶m b¶o cho viÖc sö dông c¸c nguån lùc tµi chÝnh Nhµ níc
hiÖu qu¶, tiÕt kiÖm h¬n.
+ §iÒu ®ã ®Æt ra cho c¬ quan KTNN ph¶i thùc hiÖn nhiÖm vô kiÓm to¸n
®èi víi c¸c ®¬n vÞ thùc hiÖn kho¸n chi ®Ó mét mÆt ®¶m b¶o tÝnh tu©n thñ ph¸p
luËt trong chi tiªu ng©n s¸ch, mÆt kh¸c ph¶n ¸nh tÝnh hiÖn thùc cña viÖc kho¸n
chi. Hµng n¨m, KTNN ®Òu thùc hiÖn kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch trong ®ã c¸c
®¬n vÞ kho¸n chi chiÕm tû träng ngµy cµng lín nhng cha cã quy tr×nh cô
thÓ. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ quy tr×nh kiÓm to¸n chi NSNN trong ®iÒu kiÖn kho¸n chi
nh thÕ nµo? Quy tr×nh kiÓm to¸n NSNN ban hµnh trong ®iÒu kiÖn cha ¸p
dông c¬ chÕ kho¸n chi nªn cã nhiÒu ®iÓm kh«ng phï hîp khi ¸p dông vµo
kiÓm to¸n ®èi víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc hiÖn kho¸n chi. V× vËy,
viÖc nghiªn cøu mét c¸ch kü lìng c¬ së lý luËn vµ thùc hiÖn ®Ó hoµn thiÖn
quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch ®èi víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc
hiÖn kho¸n chi lµ mét yªu cÇu bøc xóc hiÖn nay.
V× lý do trªn, ®Ò tµi: "Hoµn thiÖn quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch
®èi víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc hiÖn kho¸n chi ” lµ mét yªu cÇu
®ßi hái cÊp thiÕt ®èi víi c¬ quan KTNN vµ kiÓm to¸n viªn. §Ò tµi ®· ®îc ®a
vµo danh môc ®Ò tµi khoa häc cÊp bé cña KTNN n¨m 2003.
2. Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi
+ Lµm râ sù cÇn thiÕt ph¶i hoµn thiÖn quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch
®èi víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc hiÖn kho¸n chi; c¬ së lý luËn vµ thùc
tiÔn ®Ó x©y dùng quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch trong ®iÒu kiÖn kho¸n chi.
+ Hoµn thiÖn quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch trong ®iÒu kiÖn c¸c ®¬n
vÞ hµnh chÝnh thùc hiÖn kho¸n chi.
+ §Ò xuÊt c¸c ®iÒu kiÖn vµ gi¶i ph¸p ®Ó thùc hiÖn kiÓm to¸n chi ng©n
s¸ch trong ®iÒu kiÖn kho¸n chi.
3. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi
- §èi tîng nghiªn cøu cña ®Ò tµi:
+ C¬ chÕ tµi chÝnh víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc hiÖn kho¸n chi,
+ Néi dung, tr×nh tù, ph¬ng ph¸p kiÓm to¸n chi ¸p dông ®èi víi ®¬n vÞ
thùc hiÖn kho¸n chi
- Ph¹m vi nghiªn cøu
§Ò tµi chØ giíi h¹n trong viÖc kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh vµ kiÓm to¸n
tu©n thñ ®èi víi c¸c ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc hiÖn kho¸n chi. VÊn ®Ò
kiÓm to¸n ho¹t ®éng chØ giíi h¹n trong viÖc xem xÐt môc ®Ých, c¬ së cña viÖc
kho¸n chi ®èi víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp.
4. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu
§Ò tµi sö dông kÕt hîp c¸c ph¬ng ph¸p nh: ph¬ng ph¸p logic;
ph¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu. §Ò tµi còng sö
dông phæ biÕn ph¬ng ph¸p nghiªn cøu, kh¶o s¸t kinh nghiÖm thùc tÕ ®Ó x©y
dùng quy tr×nh cho phï hîp.
5. Néi dung vµ kÕt cÊu cña ®Ò tµi
Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, ®Ò tµi ®îc chia thµnh 3 ch¬ng:
Ch¬ng 1. C¬ së lý luËn vÒ kho¸n chi hµnh chÝnh sù nghiÖp vµ quy tr×nh
kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch víi ®¬n vÞ thùc hiÖn kho¸n chi.
Ch¬ng 2. Thùc tr¹ng quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch hiÖn ®ang ¸p
dông ®èi víi ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc hiÖn kho¸n chi.
Ch¬ng 3. Hoµn thiÖn quy tr×nh kiÓm to¸n chi ng©n s¸ch ®èi víi ®¬n vÞ
hµnh chÝnh sù nghiÖp thùc hiÖn kho¸n chi.
2
Ch¬ng I
C¬ së lý luËn vÒ kho¸n chi hµnh chÝnh, sù nghiÖp
vµ kiÓm to¸n chi NSNN ®èi víi ®¬n vÞ thùc hiÖn kho¸n chi
1.1. §¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp vµ vÊn ®Ò kho¸n chi
1.1.1. Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i c¸c ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp
1.1.1.1 Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i c¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc
Bé m¸y Nhµ níc lµ mét chØnh thÓ thèng nhÊt, ®îc t¹o thµnh bëi c¸c
c¬ quan Nhµ níc. Theo HiÕn ph¸p n¨m 1992 c¸c c¬ quan Nhµ níc cña
níc ta bao gåm: C¸c c¬ quan quyÒn lùc nhµ níc, c¸c c¬ quan hµnh chÝnh
nhµ níc vµ c¸c c¬ quan t ph¸p. §Ò tµi nµy ®i s©u tr×nh bµy vÒ c¬ quan hµnh
chÝnh nhµ níc lµ lo¹i c¬ quan cã sè lîng chiÕm tØ träng chñ yÕu trong hÖ
thèng c¸c c¬ quan Nhµ níc vµ lµ ®èi tîng chñ yÕu kho¸n chi hµnh chÝnh vµ
tù chñ tµi chÝnh theo c¬ chÕ ®¬n vÞ sù nghiÖp cã thu.
C¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc lµ c¸c c¬ quan Nhµ níc qu¶n lý
chung hoÆc tõng lÜnh vùc c«ng t¸c, cã nhiÖm vô chÊp hµnh luËt ph¸p vµ chØ
®¹o thùc hiÖn c¸c chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch vµ kÕ ho¹ch cña Nhµ níc, bao gåm
ChÝnh phñ, c¸c Bé c¬ quan ngang bé, c¬ quan thuéc ChÝnh phñ, Uû ban nh©n
d©n c¸c cÊp vµ c¸c c¬ quan chuyªn m«n thuéc Uû ban nh©n d©n. (Nguån 14)
HÖ thèng c¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc lµ mét bé phËn cÊu thµnh
cña bé m¸y nhµ níc, nã tham gia vµo hÖ thèng chÝnh trÞ vµ cã nhiÖm vô thi
hµnh quyÒn lùc nhµ níc mµ cô thÓ lµ quyÒn hµnh ph¸p. §Ó thi hµnh ph¸p
luËt c¸c c¬ quan thuéc bé m¸y hµnh chÝnh nhµ níc theo quy ®Þnh cña ph¸p
luËt cã quyÒn lËp quy vµ quyÒn hµnh chÝnh.
- QuyÒn lËp quy lµ quyÒn ban hµnh c¸c v¨n b¶n ph¸p quy díi luËt ®Ó
cô thÓ ho¸ luËt, nh»m ®iÒu chØnh nh÷ng quan hÖ kinh tÕ - x· héi thuéc ph¹m
vi quyÒn hµnh ph¸p.
3
- QuyÒn hµnh chÝnh lµ quyÒn tæ chøc ra bé m¸y cai qu¶n ®Ó tæ chøc,
®iÒu hµnh c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ - x· héi ®a ph¸p luËt vµo ®êi sèng, nh»m
gi÷ g×n trËt tù, an ninh x· héi phôc vô lîi Ých cña c«ng d©n, b¶o ®¶m d©n
sinh, gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò x· héi vµ sö dông hiÖu qu¶ nguån tµi chÝnh vµ
c«ng s¶n ®Ó ph¸t triÓn ®Êt níc mét c¸ch cã hiÖu qu¶.
Nh vËy c¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc lµ c¸c ®¬n vÞ, tæ chøc trong
bé m¸y nhµ níc ®îc thµnh lËp ®Ó thùc thi quyÒn hµnh ph¸p, trùc tiÕp ®a
ph¸p luËt, ®êng lèi chÝnh s¸ch, chñ tr¬ng, kÕ ho¹ch cña Nhµ níc vµo
cuéc sèng.
C¸c c¬ quan hµnh chÝnh cã nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n sau:
- C¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc mang tÝnh quyÒn lùc nhµ níc ®Ó thùc
hiÖn nghÜa vô hµnh chÝnh, cã quyÒn thay mÆt Nhµ níc sö dông c¸c ph¬ng
tiÖn hµnh ph¸p vµ hµnh chÝnh theo luËt ®Þnh ®Ó thùc hiÖn nghÜa vô vµ b¾t
buéc thi hµnh c¸c quyÕt ®Þnh cña Nhµ níc, ®îc Nhµ níc b¶o ®¶m toµn bé kinh
phÝ ho¹t ®éng;
- C¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc thÈm quyÒn chung do c¬ quan
quyÒn lùc nhµ níc thµnh lËp, chÞu tr¸ch nhiÖm vµ b¸o c¸o tríc c¸c c¬ quan
quyÒn lùc nhµ níc cïng cÊp. C¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc thÈm quyÒn
riªng kh«ng do c¬ quan quyÒn lùc nhµ níc trùc tiÕp lËp ra, nhng theo
nguyªn t¾c ph¶i chÞu sù gi¸m s¸t cña c¸c c¬ quan quyÒn lùc nhµ níc cïng
cÊp;
- Trong ph¹m vi thÈm quyÒn do ph¸p luËt quy ®Þnh, c¸c c¬ quan hµnh
chÝnh nhµ níc ho¹t ®éng mang tÝnh thêng xuyªn, liªn tôc vµ t¬ng ®èi æn
®Þnh ®Ó ®¸p øng diÔn biÕn ®a d¹ng, phøc t¹p cña ho¹t ®éng qu¶n lý nhµ níc;
- C¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ níc lµ hÖ thèng cã sè lîng c¬ quan
nhiÒu nhÊt trong hÖ thèng c¸c c¬ quan Nhµ níc, cã mèi liªn hÖ t¹o thµnh hÖ
4