Lêi nãi ®Çu
Sau 10 n¨m thùc hiÖn ®êng lèi §æi míi cña §¶ng, nÒn kinh tÕ níc ta
®· chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung quan liªu bao cÊp sang
nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn theo c¬ chÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu
tiÕt cña Nhµ níc theo ®Þnh híng XHCN; c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®îc
b×nh ®¼ng vµ tù do c¹nh tranh víi nhau trong khu«n khæ ph¸p luËt.
C¬ chÕ kinh tÕ míi ®· cã nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc. C¸c doanh nghiÖp
thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ ®· t¨ng nhanh c¶ sè lîng lÉn chÊt lîng.
Song do nÒn kinh tÕ níc ta cßn khã kh¨n, kh¶ n¨ng tÝch luü tõ néi bé cßn
thÊp, trõ mét sè doanh nghiÖp quèc doanh vµ doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t
níc ngoµi lµ cã qui m« lín, cßn l¹i c¸c doanh nghiÖp cã qui m« võa vµ
nhá chiÕm tØ lÖ trªn 95% trong hÖ thèng c¸c doanh nghiÖp trªn l·nh thæ
ViÖt nam. Do qui m« nhá vµ c¸c khã kh¨n cña nÒn kinh tÕ cho nªn c¸c
doanh nghiÖp ë níc ta thêng xuyªn bÞ thiÕu vèn ®Ó ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh, ®Æc biÖt lµ n¨m 1996, hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp níc ta ®Òu bÞ
thiÕu vèn trÇm träng trong khi ®ã ®· x¶y ra mét nghÞch lÝ lµ vèn ø ®äng ë
c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i tíi hµng ngµn tØ ®ång. Râ rµng doanh nghiÖp
thiÕu vèn kh«ng ph¶i do Ng©n hµng thiÕu vèn mµ lµ do doanh nghiÖp cha
cã c¸c gi¶i ph¸p khai th¸c c¸c nguån vµ huy ®éng vèn mét c¸ch hîp lÝ.
ThiÕu vèn s¶n xuÊt kinh doanh ®· k×m h·m sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, sù
thiÖt h¹i vµ k×m h·m cµng trë nªn s©u s¾c h¬n khi toµn bé c¸c doanh
nghiÖp Nhµ níc bÞ thiÕu vèn v× r»ng doanh nghiÖp Nhµ níc ®ãng vai trß
chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ, nã n¾m gi÷ c¸c ngµnh then chèt vµ phÇn lín c¸c
nguån lùc cña x· héi. Do ®ã, viÖc t×m ra c¸c gi¶i ph¸p huy ®éng vèn cho
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ nãi chung vµ doanh nghiÖp
Nhµ níc nãi riªng ®· trë nªn cÊp thiÕt !
Víi môc ®Ých vËn dông c¸c kiÕn thøc ®· häc vµo gi¶i quyÕt vÊn ®Ò vèn
cho doanh nghiÖp Nhµ níc, em chän ®Ò tµi
"Nh÷ng ho¹t ®éng huy ®éng vèn vµ c¸c gi¶i ph¸p huy ®éng vèn cho
c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc ë níc ta hiÖn nay".
§Ò ¸n ®îc chia thµnh ba phÇn:
PhÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò lÝ luËn c¬ së vÒ ho¹t ®éng huy ®éng vèn cho
s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp.
PhÇn II: Thùc tr¹ng viÖc huy ®éng vèn ë c¸c doanh nghiÖp Nhµ
níc ë níc ta hiÖn nay.
PhÇn III: Nh÷ng gi¶i ph¸p huy ®éng vèn cho doanh nghiÖp nhµ
níc ë níc ta hiÖn nay.
ViÖc t×m ra gi¶i ph¸p vÒ vèn cho doanh nghiÖp nhµ níc lµ mét vÊn ®Ò
hÕt søc khã kh¨n, phøc t¹p vµ ph¶i tiÕn hµnh thêng xuyªn trong qu¸ tr×nh
s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. Do thêi gian vµ tr×nh ®é h¹n chÕ nªn
em kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng víng m¾c vµ khiÕm khuyÕt. Em rÊt mong
nhËn ®îc ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy c« gi¸o vµ c¸c b¹n. Em xin ch©n
thµnh c¶m ¬n ®· gióp ®ì em hoµn thµnh ®Ò ¸n nµy
Hµ néi th¸ng 9 n¨m 2001
PhÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ së vÒ ho¹t ®éng
huy ®éng vèn cho s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh
nghiÖp.
§Ó kinh doanh, tríc hÕt cÇn cã vèn, vèn ®Çu t ban ®Çu vµ vèn bæ sung ®Ó
më réng s¶n xuÊt, kinh doanh. Vèn kinh doanh ®îc h×nh thµnh tõ nhiÒu
nguån vèn kh¸c nhau. C¨n cø vµo nguån h×nh thµnh vèn, ngêi ta còng
ph©n chia xÝ nghiÖp theo nhiÒu lo¹i kh¸c nhau. C¸c nguån h×nh thµnh vèn
bao gåm: Vèn do nhµ níc cÊp (vèn NSNN) vèn do chñ kinh doanh bá ra,
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
vèn liªn doanh vµ vèn huy ®éng. ViÖc b¶o toµn vµ ph¸t triÓn vèn ®îc thùc
hiÖn b»ng c¸c nguån doanh thu b¸n hµng hoÆc cung cÊp dÞch vô (khÊu hao
vµ hoµn vèn lu ®éng) vµ tõ c¸c nguån huy ®éng bæ sung kh¸c. Nãi chung,
ë mçi xÝ nghiÖp, c¸c nguån vèn kh«ng ®ång nhÊt, mµ rÊt ®a d¹ng vµ phong
phó. Do ®ã kh¸i niÖm c¸c lo¹i xÝ nghiÖp ®îc h×nh thµnh c¨n cø vµo nguån
vèn chØ cã ý nghÜa t¬ng ®èi.
Vèn NSNN ®îc cÊp ph¸t cho c¸c xÝ nghiÖp cña nhµ níc. Tríc ®©y
nguån vèn nµy rÊt lín vµ chiÕm phÇn quan träng trong tæng sè chi ng©n
s¸ch cña chÝnh phñ. Víi chÝnh s¸ch më réng ho¹t ®éng cña c¸c thµnh phÇn
kinh tÕ vµ ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý tµi chÝnh ®èi víi khu vùc kinh tÕ quèc
d©n, nguån vèn cÊp ph¸t cña NSNN cho ®Çu t XDCB sÏ ®îc thu hÑp vÒ tû
träng vµ khèi lîng. Nguån vèn bæ sung hoÆc hoµn bï cña c¸c xÝ nghiÖp
quèc doanh còng ®îc huy ®éng tõ nÒn kinh tÕ mµ cÊp ph¸t tõ NSNN nh
tríc ®©y.
Thùc tiÔn h¬n 11 n¨m ®æi míi võa qua cho thÊy, vÊn ®Ò bøc xóc cña doanh
nghiÖp níc ta thiÕu vèn ®Ó trang bÞ vµ ®æi míi nh÷ng c«ng nghÖ hiÖn ®¹i.
MÆt kh¸c, hiÖu qu¶ sö dông ®ång vèn còng cha cao, ®Æc biÖt lµ c¸c doanh
nghiÖp trong lÜnh vùc c«ng nghiÖp. Trong nhiÒu n¨m tríc ®©y do c¬ chÕ
tËp trung quan liªu bao cÊp chi phèi, nªn qu¸ tr×nh tÝch tô vµ tËp trung vèn
trong c«ng nghiÖp kh«ng ®îc quan t©m ®Èy m¹nh.
§iÒu ®ã do mét sè nguyªn nh©n:
- Tû lÖ gi÷a tiªu dïng vµ ®Çu t ë c¸c xÝ nghiÖp quèc doanh trong lÜnh vùc
c«ng nghiÖp ®· kh«ng d¹ vµo yªu cÇu ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt,
còng kh«ng dùa vµo hiÖu qu¶ kinh tÕ mµ chØ dùa vµo c¸c chØ thÞ kÕ ho¹ch
kh« cøng, v× thÕ qu¸ tr×nh tÝch tô, tËp trung vèn ®· kh«ng ®îc ®Èy m¹nh.
- ViÖc t¸i ®Çu t ®«i khi cha ®îc tÝnh to¸n kü vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ, qu¸
tr×nh tËp trung vèn nhiÒu khi mang nÆng tÝnh chÊt h×nh thøc. Tuy nhiªn ph¶i
thõa nhËn r»ng c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao cÊp cho phÐp chóng ta tËp
trung vèn mét c¸ch nhanh chãng vµ cã hiÖu qu¶ ®Ó x©y dùng c¸c c«ng tr×nh
träng ®iÓm quy m« lín. Thùc ra, ngay tõ xa xa c¸c nhµ kinh tÕ ®· ®¸nh gi¸
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
cao vai trß cña vèn ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña mét quèc gia. Ch¼ng
h¹n, luËn ®iÓm: "Lao ®éng lµ cha, ®Êt ®ai lµ mÑ" cña mäi cña c¶i vËt chÊt ®·
®îc nhµ kinh tÕ häc ngêi Anh Uyliam Petty ®a ra tõ thÕ kû XVI. §iÒu
®ã chøng tá r»ng, ngay tõ khi ®ã ngêi ta ®· nhËn thøc râ nh÷ng yÕu tè c¬
b¶n ®Ó t¹o ra mäi cña c¶i cho x· héi, ®ã lµ nguån lùc con ngêi vµ ®Êt ®ai,
tµi nguyªn thiªn nhiªn. KÕ thõa nh÷ng t tëng cña c¸c nhµ kinh tÕ cæ ®iÓn,
M¸c ®· tr×nh bµy quan ®iÓm cña m×nh vÒ vai trß cña vèn qua c¸c häc
thuyÕt: TÝch lòy, tuÇn hoµn vµ chu chuyÓn, t¸i s¶n xuÊt t b¶n x· héi, häc
thuyÕt ®Þa t«... §Æc biÖt lµ M¸c ®· chØ ra nguån gèc chñ yÕu cña vèn tÝch
lòy lµ lao ®éng thÆng d do nh÷ng ngêi lao ®éng ®Æt ra, vµ nguån vèn ®ã
khi ®em vµo viÖc më réng vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt th× nã vËn ®éng nh thÕ
nµo. Khi nghiªn cøu nÒn s¶n xuÊt TBCN, M¸c ®· t×m thÊy qui luËt vËn ®éng
cña t b¶n (vèn) mµ qui luËt nµy nÕu ta trõu tîng nh÷ng biÓu hiÖn cô thÓ
vÒ mÆt x· héi th× sÏ thÊy mét ®iÒu bæ Ých b»ng c«ng thøc
SL§
TLSX
C«ng thøc ®ã ®· chØ ra r»ng, bÊt kú mét nhµ doanh nghiÖp nµo muèn thùc
hiÖn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh còng ®Òu ph¶i tr¶i qua 3 giai ®o¹n: Mua
- S¶n xuÊt - B¸n hµng. Vµ ®iÒu quan träng ®èi víi mçi ngêi sn xuÊt, mçi
doanh nghiÖp chÝnh lµ ph¶i biÕt ph©n bæ mét c¸ch hîp lý c¸c yÕu tè cña tiÒn
vèn, ®Çu t nh»m t¹o ra nhiÒu cña c¶i cho mçi c¸ nh©n, mçi doanh nghiÖp
vµ cx· héi. C«ng thøc ®ã còng chØ ra r»ng trong dßng ch¶y liªn tôc cña
dßng vèn ®Çu t nÕu nh h×nh th¸i nµo trong ba h×nh th¸i trªn cha ®i vµo
chu tr×nh vËn ®éng liªn tôc cña c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, trong
trêng hîp nh vËy th× ®ång vèn ®ã vÉn ë d¹ng tiÒm n¨ng chÝnh nã cha
®em l¹i nh÷ng lîi Ých thiÕt thùc cho mçi c¸ nh©n, mçi doanh nghiÖp vµ toµn
x· héi. TÝch lòy vèn (tb¶n) theo M¸c lµ: "Sö dông gi¸ trÞ thÆng d lµm t
b¶n, hay chuyÓn ho¸ gi¸ trÞ thÆng d trë l¹i thµnh t b¶n...". Tõ nh÷ng ph©n
tÝch khoa häc chÆt chÏ víi nh÷ng luËn cø x¸c ®¸ng M¸c ®· chØ ra b¶n chÊt
T
-
H
...SX...H'
-
T'
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
cña qu¸ tr×nh tÝch lòy vèn trong c¸c doanh nghiÖp TBCN: "Mét khi kÕt hîp
®îc víi søc lao ®éng vµ ®Êt ®ai tøc lµ hai nguån gèc ®Çu tiªn cña cña c¶i,
th× t b¶n cã mét søc bµnh tríng cho phÐp nã t¨ng nh÷ng yÕu tè tÝch lòy
cña nã lªn qu¸ nh÷ng giíi h¹n mµ bÒ ngoµi h×nh nh lµ do lîng cña b¶n
th©n t b¶n quyÕt ®Þnh, nghÜa lµ do gi¸ trÞ vµ khèi lîng cña nh÷ng t liÖu
s¶n xuÊt ®· ®îc s¶n xuÊt ra quyÕt ®Þnh".
Yªu cÇu kh¸ch quan cña tÝch lòy vèn ®· ®îc M¸c kh¼ng ®Þnh do nh÷ng
nguyªn nh©n sau "Cïng víi sù ph¸t triÓn cña ph¬ng thøc s¶n xuÊt TBCN
th× qui m« tèi thiÓu mµ mét t b¶n c¸ biÖt ph¶i cã ®Ó cã thÓ kinh doanh,
trong ®iÒu kiÖn b×nh thêng còng t¨ng lªn. V× vËy, nh÷ng t b¶n nhá h¬n cø
®æ x« vµo nh÷ng lÜnh vùc s¶n xuÊt mµ nÒn c«ng nghiÖp lín chØ míi n¾m
mét c¸ch lÎ tÎ hay cha n¾m hoµn toµn. C¹nh tranh ë ®©y s«i sôc theo tû lÖ
thuËn víi sè lîng nh÷ng t b¶n k×nh ®Þch víi nhau vµ theo tû lÖ nghÞch víi
®¹i lîng cña c¸c t b¶n ®ã...Ngoµi ®iÒu ®ã ra, mét lùc lîng hoµn toµn
míi ®· ph¸t triÓn lªn cïng víi nÒn s¶n xuÊt TBCN, ®ã lµ tÝn dông.
Tõ ®ã, M¸c kh¼ng ®Þnh: "Sù c¹nh tranh b¾t buéc nhµ t b¶n, nÕu muèn duy
tr× t b¶n cña m×nh th× ph¶i lµm cho t b¶n ngµy cµng t¨ng thªm vµ h¾n
kh«ng thÓ naß tiÕp tôc lµm cho t b¶n ®ã ngµy mét t¨ng lªn ®îc, nÕu
kh«ng cã mét sù tÝch lòy ngµy cµng nhiÒu thªm".
Mét sè nhµ kinh tÕ häc kh¸c còng bµn vÒ vèn vµ tÝch lòy vèn trong nÒn kinh
tÕ, mµ tiªu biÓu lµ cuèn "Kinh tÕ häc" cña Paul A. Samuelson. ¤ng viÕt:
"Hµng t b¶n do b¶n th©n hÖ thèng kinh tÕ s¶n xuÊt ®Ó ®îc sö dông lµm
®Çu vµo cña s¶n xuÊt ®Ó lµm ra hµng ho¸ dÞch vô. C¸c hµng t b¶n l©u bÒn
nµy, võa lµ ®Çu ra, võa lµ ®Çu vµo, cã thÓ tån t¹i mét thêi gian dµi hoÆc mét
thêi gian ng¾n. Chóng cã thÓ ®îc cho thuª trªn thÞ trêng cã tÝnh c¹nh
tranh nh cho thuª nh÷ng mÈu ®Êt hoÆc nh÷ng giê lao ®éng. TiÒn tr¶ cho
viÖc sö dông t¹m thêi nh÷ng hµng t b¶n gäi lµ tiÒn cho thuª". ¤ng cßn cho
r»ng thùc chÊt cña tÝch lòy chÝnh lµ chóng ta thêng chÞu bá tiªu dïng hiÖn
nay ®Ó t¨ng tiªu dïng cho t¬ng lai. Nh vËy x· héi ®Çu t, hay nhÞn tiªu
dïng hiÖn t¹i, mµ chê ®Ó thu ®îc lîi tøc do ®Çu t ®ã t¹o ra.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.