Huy động vốn cho phát triển nông nghiệp ở
Từ Liêm, Hà Nội
Capital mobilization for agricultural development in Tu Liem, Hanoi
NXB H. : ĐHKT, 2012 Số trang 95 tr. +
Nguyễn Hoài An
Trường Đại học Quốc gia Hà Nội; Trường Đại học Kinh tế
Luận văn ThS ngành: Kinh tế chính trị; Mã số: 60 31 01
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Thị Dậu
Năm bảo vệ: 2012
Abstract. Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn huy động vốn phát triển nông nghiệp ven đô.
Đánh giá thực trạng hoạt động huy động vốn cho sự phát triển nông nghiệp ở Từ Liêm - Hà
Nội: những thành công, những hạn chế và nguyên nhân của tình hình. Đưa ra những định
hướng và giải pháp khả thi để đẩy mạnh hoạt động huy động vốn cho việc xây dựng và phát
triển nông nghiệp ven đô ở Từ Liêm.
Keywords: Nguồn vốn; Nông nghiệp; Phát triển nông nghiệp; Huyện Từ Liêm; Kinh tế
chính trị
Content.
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nông nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế mỗi nước, đặc biệt là trong
các thế kỷ trước đây khi công nghiệp chưa phát triển và nông nghiệp chiếm tỉ trọng cao trong nền
kinh tế.
Từ Liêm là một huyện ngoại thành ven đô của thủ đô Hà Nội, trong yêu cầu phát triển một
nền tảng nông nghiệp hiện đại của Thủ đô, nông nghiệp ở Từ Liêm được xác định là giữ vị trí rất
quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Xây dựng, phát triển nền nông nghiệp ven đô Từ Liêm là
xu thế tất yếu trong quá trình đô thị hóa nhanh ở Từ Liêm, hướng đến nền nông nghiệp sạch kỹ thuật
cao, đạt giá trị sản xuất cao trên một đơn vị diện tích nhằm đảm bảo tăng trưởng ngành nông nghiệp
trong khi đất nông nghiệp giảm dần cho các mục tiêu phi nông nghiệp.
Trong khoảng 10 năm trở lại đây, Từ Liêm phát triển kinh tế theo hướng thương mại và dịch
vụ. Đối với kinh tế nông nghiệp, huyện phát triển theo hướng du lịch sinh thái. Từ Liêm đã thực
hiện tốt việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp, từ trồng rau, cấy lúa sang trồng hoa và chăn
nuôi sạch cho hiệu quả kinh tế cao.
Tuy nhiên, sự phát triển nông nghiệp ở Từ Liêm còn gặp khá nhiều trở ngại như: độ an toàn
và giá trị kinh tế, năng suất, chất lượng các sản phẩm lương thực, thực phẩm chưa cao, tỷ lệ các sản
phẩm vô hình, phục vụ nhu cầu văn hoá du lịch thấp, ô nhiễm môi trường… Một trong những
nguyên nhân của tình hình đó là tình trạng thiếu vốn, hiệu quả đầu tư phát triển nông nghiệp thấp,
trong đó các nguồn vốn chưa được huy động tối đa cho phát triển nông nghiệp vùng ven đô này.
Thực tế đó cho thấy cần phải đánh giá một cách cụ thể về hoạt động huy động vốn để tìm ra giải
pháp nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu về vốn cho phát triển nông nghiệp ven đô ở Từ Liêm.
Vậy, hiện trạng hoạt động huy động vốn ở Từ Liêm có đáp ứng được nhu cầu phát triển nông
nghiệp ở địa phương không? Cần có những giải pháp nào để khai thác triệt để các nguồn vốn cho
phát triển nông nghiệp ở khu vực ven đô này?
Trên ý nghĩa đó, tác giả chọn đề tài: “Huy động vốn cho phát triển nông nghiệp Từ Liêm - Hà
Nội” làm luận văn thạc sỹ của mình và nhằm giải đáp câu hỏi trên.
2. Tình hình nghiên cứu:
Đã có nhiều công trình trong và ngoài nước nghiên cứu về vấn đề phát triển nông nghiệp,
trong đó có đề cập tới hoạt động huy động vốn cho phát triển nông nghiệp. Một số công trình tiêu
biểu như:
- Công trình “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau hai mươi năm đổi mới - Quá khứ và hiện
tại”, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật (2007) - tác giả PGS. TS Nguyễn Văn Bích.
- “Chính sách hỗ trợ của Nhà nước ta đối với nông dân trong điều kiện hội nhập WTO”, Nxb
Chính trị Quốc Gia do PGS. TS. Vũ Văn Phúc; PGS. TS. Trần Thị Minh Châu (đồng chủ biên),
2010.
- Gia nhập WTO và điều chỉnh chính sách trong ngành nông nghiệp Việt Nam - đề tài NCKH
cấp trường (Đại học kinh tế - ĐHQGHN) – tác giả Nguyễn Tiến Dũng (2010).
- Công trình: “ Nông dân, nông thôn và nông nghiệp – Những vấn đề đang đặt ra”, Nxb Tri
Thức, Hà Nội, 2008.
- Công trình: “Tác động của hội nhập kinh tê quốc tế đối với phát triển nông nghiệp Việt
Nam”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, (2010) – tác giả TS. Nguyễn Từ.
- Công trình “ Kinh nghiệp quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công
nghiệp hóa”, Nxb Chính trị quốc gia, (2008) – tác giả TS. Đặng Kim Sơn. Công trình: “Vấn đề Nông
nghiệp nông dân nông thôn - Kinh nghiệm Việt Nam, kinh nghiệm Trung Quốc”, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội, 2009.
- Công trình: “Nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong đổi mới ở Việt Nam - Một số vấn đề lý
luận và thực tiễn” của tác giả Tô Huy Rứa, số 794 (tháng 12/2008).
- Công trình: “Xây dựng hạ tầng cơ sở nông thôn trong quá trình Công nghiệp hóa, hiện đại
hóa ở Việt Nam”, Nxb Khoa học xã hội của hai tác giả Đỗ Hoài Nam và Lê Cao Đoàn.
- “Thực trạng của nông thôn và đề xuất các chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn và
nông dân hiện nay”, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn, tháng
4/2007.
- Tiêu thụ nông sản Việt Nam: Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong điều kiện đẩy mạnh
hội nhập kinh tế quốc tế, Nxb Khoa học – Xã hội, tác giả Phan Huy Đường (2006).
- Nông nghiệp Việt Nam sau 4 năm gia nhập WTO – Những thay đổi về chính sách, Tạp chí
Thông tin và dự báo kinh tế - xã hội, số 61+62, tác giả Chu Tiến Quang (2011).
- Công trình: “Chính sách nông nghiệp nông thôn Việt Nam nửa cuối thế kỷ XX và một số định
hướng đến năm 2010” , Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật - Tác giả Trần Ngọc Bút.
Các công trình, nghiên cứu, bài viết trên đều phân tích, đánh giá, sự phát triển nông nghiệp ở
Việt Nam: từ các chính sách nói chung, chính sách đầu tư đối với nông nghiệp hiện hành, đặc biệt
trong điều kiện Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và
tích cực, chủ động trong hội nhập WTO đến vấn đề huy động vốn cho nông nghiệp. Trong Báo cáo
phát triển Việt Nam hàng năm của Ngân hàng Thế giới đều có đánh giá về huy động vốn cho phát
triển. Đặc biệt, Báo cáo phát triển Việt Nam 2009 đã phân tích, đánh giá toàn diện về huy động và sử
dụng vốn cho phát triển, trong đó có đánh giá về huy động vốn phát triển nông nghiệp Việt Nam.
Tuy nhiên cho đến nay, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về huy động vốn cho phát
triển nông nghiệp tại vùng ven đô như Từ Liêm, Hà Nội theo cách tiếp cận kinh tế chính trị. Vì vậy,
việc nghiên cứu đề tài: "Huy động vốn cho phát triển nông nghiệp Từ Liêm - Hà Nội" là cách tiếp
cận cụ thể một lĩnh vực chưa được đề cập một cách độc lập, hoàn chỉnh, toàn diện từ khung lý thuyết
tới thực tiễn ở địa phương.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích
Trên cơ sở làm rõ lý luận về hoạt động huy động vốn cho sự phát triển nông nghiệp ven đô,
luận văn phân tích, đánh giá hoạt động huy động vốn cho phát triển nông nghiệp ven đô tại huyện
Từ Liêm – ngoại thành Hà Nội, từ đó đưa ra các giải pháp huy động vốn đáp ứng nhu cầu vốn cho
việc phát triển nông nghiệp ven đô ở địa phương.
3.2 Nhiệm vụ
- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn huy động vốn phát triển nông nghiệp ven đô.
- Đánh giá thực trạng hoạt động huy động vốn cho sự phát triển nông nghiệp ở Từ Liêm:
những thành công, những hạn chế và nguyên nhân của tình hình.
- Đưa ra những định hướng và giải pháp khả thi để đẩy mạnh hoạt động huy động vốn cho
việc xây dựng và phát triển nông nghiệp ven đô ở Từ Liêm.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu hoạt động huy động vốn phục vụ sự phát triển nông nghiệp ven đô dưới
góc độ kinh tế chính trị. Vấn đề nghiên cứu luôn gắn với những biến động về quan hệ kinh tế, chính
trị, xã hội ở Từ Liêm.
4.2 Phạm vi nghiên cứu
* Phạm vi không gian: luận văn nghiên cứu huy động vốn phát triển nông nghiệp ven đô
trong phạm vi huyện Từ Liêm, Hà Nội (bao gồm 15 xã).
* Phạm vi thời gian: luận văn nghiên cứu chủ yếu huy động vốn cho phát triển nông nghiệp
huyện Từ Liêm trong khoảng thời gian từ năm 2006 trở lại đây, gắn với thời kỳ đẩy mạnh phát triển
nông nghiệp của Từ Liêm.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1 Cơ sở phương pháp luận
Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử. Phương pháp luận
duy vật biện chứng cho phép khái quát và đi sâu phân tích từng mặt của quá trình huy động vốn nói
chung và huy động vốn phát triển nông nghiệp ở Từ Liêm, Hà Nội. Sử dụng phương pháp duy vật
lịch sử, đề tài nghiên cứu hoạt động huy động vốn trong quá trình phát triển nông nghiệp ở Từ Liêm
gắn với xu thế đô thị hoá của Hà Nội.
5.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
- Tập hợp, nghiên cứu và kế thừa có chọn lọc các công trình đã công bố về hoạt động huy động
vốn cho nông nghiệp và các công trình có liên quan để hệ thống hoá những lý luận chung và thực
tiễn về hoạt động huy động vốn cho sự phát triển nông nghiệp.
- Thu thập, xử lý, phân tích số liệu thống kê của Chi cục Thống kê Hà Nội, Sở Kế hoạch Đầu
tư Hà Nội, Sở Nông nghiệp Thành phố Hà Nội, UBND Thành phố Hà Nội, đặc biệt là các tài liệu của
UBND huyện Từ Liêm để đánh giá thực trạng huy động vốn phát triển nông nghiệp ở Từ Liêm. Trên
cơ sở phân tích những tác động của bối cảnh kinh tế mới, luận văn đưa ra những giải pháp đẩy mạnh
huy động vốn cho việc phát triển nông nghiệp theo mô hình nông nghiệp sạch ở Từ Liêm.
- Tác giả luận văn sử dụng phương pháp quan sát các đối tượng nghiên cứu để minh hoạ thêm
các phân tích kết luận đưa ra phương hướng, giải pháp huy động có hiệu quả các nguồn vốn phục vụ
phát triển nông nghiệp huyện Từ Liêm.
6. Những đóng góp mới của luận văn
- Làm rõ hơn lý luận về nông nghiệp ven đô và hoạt động huy động vốn phát triển nông nghiệp
ven đô.
- Phân tích, đánh giá thực trạng huy động vốn, tìm ra nguyên nhân những bất cập trong vấn đề
huy động vốn cho phát triển nông nghiệp tại Từ liêm, Hà Nội.
- Đưa ra những giải pháp góp phần huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn đẩy mạnh
phát triển nông nghiệp ven đô ở Từ Liêm, Hà Nội.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về huy động vốn phát triển nông nghiệp ven đô
Chương 2: Thực trạng huy động vốn cho phát triển nông nghiệp ở huyện Từ Liêm, Hà Nội
Chương 3: Phương hướng và giải pháp tăng cường huy động vốn cho phát triển nông nghiệp tại
huyện Từ Liêm, Hà Nội.
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
HUY ĐỘNG VỐN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP VEN ĐÔ
1.1 Nông nghiệp ven đô
1.1.1 Khái niệm
Vùng ven đô là khu vực cận kề với Thành phố, là nơi vừa có các hoạt động đặc trưng cho
nông thôn vừa có các hoạt động mang tính đô thị. Nó có những đặc trưng kinh tế, văn hóa và xã hội
riêng:
Về kinh tế: Khác với nông thôn, vùng ven đô bao gồm toàn diện hơn các hoạt động kinh tế,
như các hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và các dịch vụ đô thị.
Về xã hội: Vùng ven đô không thuần nhất về thành phần dân cư (nông dân, công dân, trí thức,
chủ doanh nghiệp; tầng lớp trung lưu, người nghèo cùng sống chung trong một vùng lãnh thổ ven
đô); trình độ dân trí và nhận thức của người dân cao hơn so với nông thôn.
Về văn hóa: Lối sống cư dân ven đô là sự pha trộn lối sống nông thôn - đô thị do sự đa dạng về
thành phần dân cư, trong đó chịu tác động mạnh của lối sống đô thị. Các giá trị, chuẩn mực văn hóa và lối
sống biến đổi trong mỗi gia đình và ngoài xã hội.
1.1.2 Đặc điểm của nông nghiệp ven đô
Nông thôn ven đô có những đặc điểm khác với những vùng nông thôn khác, đó là:
Thứ nhất, có sự gia tăng mạnh về dân số, trong đó gia tăng dân số cơ học cao hơn gia tăng
dân số tự nhiên.
Thứ hai, đa số người dân sống ở ven đô bị tách biệt giữa nơi ở và nơi làm việc.
Thứ ba, cơ sở hạ tầng vùng nông thôn ven đô tương đối tốt nhưng không gian nông thôn bị
chia cắt bởi đô thị hóa gây khó khăn cho sinh hoạt và lao động của người dân.
Những đặc điểm của nông thôn ven đô có ảnh hưởng lớn đến đặc điểm của nông nghiệp ven
đô, cụ thể:
1.1.2.1 Sản xuất nông nghiệp ven đô mang tính khu vực rõ rệt
1.1.2.2 Sản xuất nông nghiệp ven đô không ổn định do sự mở rộng đô thị
1.1.2.3 Sản xuất nông nghiệp ven đô chịu nhiều ảnh hưởng của sự ô nhiễm đô thị
1.1.2.4 Sản xuất nông nghiệp ven đô có tính thời vụ cao
1.1.3 Vai trò của nông nghiệp ven đô
*Đáp ứng nhu cầu nông sản khổng lồ ở ngay thành phố, nhất là nông sản hàng hóa chất
lượng cao
* Khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững nguồn lực tự nhiên - xã hội của khu vực