Khám phá và sáng tạo – Nhìn từ triển lãm ảnh nghệ thuật to
àn
quốc lần thứ 24
Cuộc thi và triển lãm ảnh nghệ thuật toàn qu
ốc lần thứ 24 thể hiện khá
đầy đủ sự lớn mạnh của nghệ thuật nhiếp ảnh nước nhà. Cái tạo nên
ấn
tượng cho người xem không chỉ là số lượng ảnh trưng bày l
ớn, cỡ ảnh
phóng to, diện phản ánh rộng... Mà thực chất bao trùm lên đó là ch
ất
lượng các tác phẩm nhiếp ảnh sống động ấm áp hơi th
ở cuộc sống. Cái
sức mạnh chỉ có nhiếp ảnh đem lại đã gây ấn tượng lớn cho người xem.
Có nhiều yếu tố để tạo nên m
ột tác phẩm ảnh nghệ thuật giá trị, từ cuộc
triển lãm ảnh này ta thấy rất rõ vai trò của sự khám phá và s
của tác giả là hai yếu tố rất quan trọn quyết định sự thành công c
ủa tác
phẩm, nó như thanh đường ray đưa con tàu tới đích.
Với nhiếp ảnh, thế nào là sáng tạo, thế nào là khám phá;
Nếu chúng ta không có sự thống nhất về khái niệm, khi bàn lu
ận sẽ vấp
phải sự dị biệt, dẫn tới mạng lưới ảo do mỗi cá nhân tạo nên. R
ồi từ các
góc nhìn khác nhau, các thái cực khác nhau mà tranh luận tì r
ốt cuộc
chẳng bao giờ gặp nhau, đương nhiên sẽ phân cực và ch
ẳng bao giờ tới
đích.
Để tìm ra tiếng nói chung, chúng ta cần thống nhất một số điểm cơ b
ản
sau:
1. Ảnh chụp trực tiếp:
Cùng với khả năng ghi hình chính xác, mang tính tài li
ệu, nhiếp ảnh
còn có khả năng tạo hình mang tính thẩm mỹ cao, nhà nhi
ếp ảnh chụp
được những bức ảnh vừa có tính tài liệu, xã h
ội sâu sắc, vừa có tính
thẩm mỹ cao, là anh ta đã khám phá ra một hình tư
ợng thẩm mỹ nhiếp
ảnh, thực chất đã sáng tạo ra một tác phẩm ảnh nghệ thuật.
2. Ảnh kỹ thuật, kỹ xảo
Là loại hình phái sinh của anh chụp, lấy ảnh chụp làm ch
ất liệu cấu
trúc nội dung, làm phương tiện thể hiện ý đồ của tác giả, kết hợp v
ới
các yếu tố tạo hình khác sáng tạo ra những hình tư
ợng mới lạ, chứa
đựng một ý tưởng thẩm mỹ nào đó.
Khi chúng ta cơ bản nhất trí với nhau như vậy thì bất cứ loại h
ình nào
của nghệ thuật nhiếp ảnh cũng đều có sự khám phá và sáng t
ạo, cũng
đều có khả năng phản ánh hiện thực. Nói một cách khác, khám phá v
à
sáng tạo mới làm nên nghệ thuật nhiếp ảnh.
Khám phá và sáng tạo trong nghệ thuật nhiếp ảnh cũng như trong nhi
ều
ngành nghệ thuật khác, trư
ớc hết biểu hiện ở chỗ tác giả cần nắm bắt
bản chất của sự vật, sự việc, con người, từ đó tìm ra cái điển h
ình, cái
mới, cái bị che khuất, cái bình thường trong cái không bình thư
ờng, cái
không bình thường trong cái bình thư
ờng đang tồn tại, đang vận động
trong xã hội và trong tự nhiên. Đó là sự phát hiện các vấn đề củ
a xã
hội, các biểu hiện của con người, các hiện tượng của thi
ên nhiên đang
nảy sinh.
Khám phá và sáng tạo trong không chỉ ở phạm trù nội dung tư tư
ởng
tác phẩm mà còn thể hiện ở hình thức biểu cảm, diễn đạt của ảnh nh
ư
việc xác định đặc điểm đối tượng, góc chụp độc đáo, ánh sáng v
à bóng
tối, thời điểm bấm máy điển hình, đường nét nhịp điệu hài hòa, m
ảng
màu uyển chuyển cân đối.v.v...
Mỗi một thể loại ảnh, cũng như mỗi một đối tư
ợng thể hiện đều sử
dụng các yếu tố tạo hình nhiếp ảnh trên. Nhưng do đặc điểm c
ủa từng
đối tượng và ý đồ sáng tạo của tác giả mà từng phương tiện tạo h
ình
nhiếp ảnh được trọng dụng và được coi là hàng đầu. Ví dụ ảnh tĩnh nh
ư
phong cảnh thì ánh sáng, đường nét, nhịp điều, mảng khối được coi l
à
hàng đầu. Còn ảnh động như sự kiện, sự vi
ệc, các hoạt động của con
người.v.v... thì ph
ải tính đến khoảnh khắc bấm máy. Nhiều sự kiện
hoặc sự việc xẩy ra có một lần thì khoảnh khắc vàng mà nhi
ếp ảnh
chụp được sẽ trở thành vô giá.
Ở loại hình nhiếp ảnh kỹ thuật, kỹ xảo, khám phá và sáng tạo cũng r
ất
rộng mở. Đây là nơi lắng đọng của tư duy, của những ý tư
ởng sâu sắc,
của những tưởng tượng bay bổng, của sự phối hình tinh sảo.
Cho dù loại hình nhiếp ảnh này có nhiều khuynh hướng và hình th
ức
khác nhau như: ảnh siêu thực, ảnh hình thức, ảnh chủ quan,
ảnh hoạ,
ảnh ý tưởng.v.v... nhưng rốt cuộc nó vẫn là các hình th
ức của nhiếp ảnh
và luôn luôn là sản phẩm tinh thần của con người. Các nhà nhi
ếp ảnh
sáng tạo ra chúng đều muốn truyền đến người xem một nội dung x
ã
hội, một ý tưởng thẩm mỹ cá nhân, hoặc một trạng thái tinh thần n
ào
đó. Vì v
ậy hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp chúng đều có thể phản ánh một
hiện thực nào đó của con người, xã hội và thiên nhiên.
Trở lại triển lãm ảnh lần thứ 24 này ta thấy các nhà nhi
ếp ảnh đều
hướng ống kính vào cuộc sống thường ngày c
ủa nhân dân suốt từ Bắc
chí Nam. Đề tài “Nhịp sống mới” vừa là gợi ý cụ thể, vừa là đ
ịnh
hướng tập trung. Nhưng ai đó lại đòi hỏi trong triển lãm
ảnh có đủ
ngành nghề, đủ địa phương, đủ các nhân vật tiêu biểu, điển h
ình.v.v...
thì đây là một đòi hỏi không thực tế. Yêu c
ầu ấy đặt ra với các cuộc
triển lãm ảnh báo chí hoặc các cuộc triển lãm và trưng bày thành t
ựu
kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của một giai đoạn lịch sử nào đó c
òn
có thể hiểu được.
Chúng ta nhắc đến điều này là muốn mọi người lưu ý tới tính đặc th
ù
của nghệ thuật. Nghệ thuật nhiếp ảnh cũng vậy nó không l
àm thay
công việc của tổng cục thống kê hay công vi
ệc của báo chí. Nó phản
ánh hiện thực cuộc sống bằng sự cảm nhận cái đẹp và s
ự đối lập với cái
đẹp trong cuộc sống, bằng sự phát hiện khám phá và sáng t
ạo ra những
khía cạnh đẹp của hiện thực, những gì tinh tuý là b
ản chất của cuộc
đời, của con người.