Quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trị bệnh cho lợn nái và lợn con theo mẹ: Khoá luận tốt nghiệp tại trại lợn Bùi Mạnh Cường, Thuận Thành, Bắc Ninh

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN THỊ TRINH

Tên chuyên đề:

THỰC HIỆN QUY TRÌNH CHĂM SÓC, NUÔI DƯỠNG, PHÒNG TRỊ BỆNH CHO LỢN NÁI VÀ LỢN CON THEO MẸ TẠI TRẠI LỢN BÙI MẠNH CƯỜNG - HUYỆN THUẬN THÀNH - TỈNH BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC (MỚI)

Hệ đào tạo: Chính quy

Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y

Khoa: Chăn nuôi Thú y

Khóa học: 2015 - 2019

Thái Nguyên – 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN THỊ TRINH

Tên chuyên đề:

THỰC HIỆN QUY TRÌNH CHĂM SÓC, NUÔI DƯỠNG, PHÒNG TRỊ BỆNH CHO LỢN NÁI VÀ LỢN CON THEO MẸ TẠI TRẠI LỢN BÙI MẠNH CƯỜNG - HUYỆN THUẬN THÀNH - TỈNH BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chính quy Chăn nuôi thú y TY k47 N02 Chăn nuôi Thú y 2015 – 2019

Hệ đào tạo: Chuyên ngành: Lớp: Khoa: Khóa học: Giảng viên hướng dẫn: TS. Đặng Thị Mai Lan Giảng viên hướng dẫn: TS. Đặng Thị Mai Lan

Thái Nguyên – 2019

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực tập tốt nghiệp tại cơ sở, em được Trại lợn Bùi Mạnh Cường, huyện Thuận Thành - tỉnh Bắc Ninh tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ rất nhiều để em có thể hoàn thành tốt khoá luận tốt nghiệp đại học của mình. Nhân dịp này, em xin bày tỏ lòng biết ơn và kính trọng sâu sắc tới: Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y và toàn thể các thầy giáo, cô giáo khoa Chăn nuôi Thú y đã tạo mọi điều kiện, dạy dỗ và đào tạo em trong suốt thời gian học tập tại trường.

Đặc biệt cô giáo hướng dẫn TS. Đặng Thị Mai Lan đã tận tâm, tận lực hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi để em thực hiện thành công đề tài và sửa chữa giúp em hoàn thành tốt khoá luận tốt nghiệp.

Đồng thời, em xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới bác Bùi Mạnh Cường - chủ trại, cán bộ kỹ thuật và các anh chị em công nhân viên tại trại lợn Bùi Mạnh Cường, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đã giúp đỡ em trong quá trình thực hiện đề tài khóa luận.

Cuối cùng, em xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bố mẹ đã luôn ở bên em động viên về tinh thần và ủng hộ về vật chất để em có thể hoàn thành khóa học này.

Một lần nữa em xin được gửi tới các thầy giáo, cô giáo và các bạn bè đồng

nghiệp lời cảm ơn sâu sắc, lời chúc sức khoẻ cùng những điều tốt đẹp nhất.

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 15 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Trần Thị Trinh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1. Tình hình chăn nuôi lợn qua 3 năm (2017 – 2019) ........................ 35

Bảng 4.2. Số lợn nái và lợn con theo mẹ trực tiếp chăm sóc nuôi dưỡng ...... 36

Bảng 4.3. Kết quả vệ sinh, sát trùng ............................................................... 47

Bảng 4.4 Kết quả tiêm vắc xin phòng bệnh cho lợn nái sinh sản và lợn

con theo mẹ .................................................................................... 48

Bảng 4.5. Kết quả chẩn đoán bệnh cho lợn nái tại trại ................................... 49

Bảng 4.6. Kết quả chẩn đoán bệnh cho lợn con tại trại .................................. 50

Bảng 4.7. Kết quả điều trị bệnh trên lợn nái và lợn con tại trại ...................... 51

Bảng 4.8. Kết quả thực hiện các thao tác trên lợn con và lợn nái tại trại. ...... 53

iii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

Cộng sự cs :

Gam G :

Kilogam Kg :

LMLM Lở mồm long móng :

ml : Mililit

Nhà xuất bản Nxb :

Số thứ tự STT :

Tiến sĩ TS :

Thể trọng TT :

TTTN Thực tập tốt nghiệp :

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN ................................................................................................................ i

DANH MỤC CÁC BẢNG ......................................................................................... ii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT .....................................................iii

MỤC LỤC .................................................................................................................... iv

Phần 1: MỞ ĐẦU......................................................................................................... 1

1.1. Đặt vấn đề ............................................................................................................. 1

1.2. Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề ................................................................ 2

1.2.1. Mục tiêu .......................................................................................... 2

1.2.2. Yêu cầu của chuyên đề ................................................................... 2

Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU............................................................................ 3

2.1. Điều kiện cơ sở nơi thực tập ............................................................................ 3

2.1.1. Điều kiện tự nhiên .......................................................................... 3

2.1.2. Cơ sở vật chất của trang trại ........................................................... 4

2.1.3. Cơ cấu tổ chức của trang trại .......................................................... 5

2.1.4. Thuận lợi, khó khăn ........................................................................ 5

2.2. Tổng quan tài liệu liên quan đến chuyên đề thực hiện .............................. 6

2.2.1. Những hiểu biết về quy trình nuôi dưỡng và chăm sóc lợn nái đẻ

và lợn nái nuôi con ................................................................................... 6

2.2.2. Những hiểu biết về đặc điểm của lợn con giai đoạn theo mẹ ...... 10

2.2.3. Những hiểu biết về phòng trị bệnh cho vật nuôi .......................... 15

2.2.4. Những hiểu biết về một số bệnh thường gặp trên đàn lợn nái và lợn con

................................................................................................................ 19

2.3. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước ................................................ 27

2.3.1. Tình hình nghiên cứu trong nước ................................................. 27

2.3.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước ................................................. 28

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN .... 32

3.1. Đối tượng ............................................................................................................ 32

3.2. Địa điểm và thời gian thực hiện .................................................................... 32

3.3. Nội dung thực hiện ........................................................................................... 32

3.4. Các chỉ tiêu và phương pháp thực hiện ....................................................... 32

3.4.1. Các chỉ tiêu thực hiện ................................................................... 32

3.4.2. Phương pháp thực hiện ................................................................. 32

3.4.3. Chẩn đoán và điều trị bệnh tại cơ sở ............................................ 33

3.4.4. Các công việc khác ....................................................................... 33

3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu với công thức tính.............................. 33

Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .................................................................. 35

4.1. Tình hình chăn nuôi lợn tại trại lợn Bùi Mạnh Cường ............................ 35

4.2. Kết quả thực hiện quy trình nuôi dưỡng đàn lợn nái và lợn con .......... 36

4.3. Chẩn đoán và điều trị bệnh tại cơ sở ............................................................ 42

4.3.1. Bệnh của lợn nái ........................................................................... 42

4.3.2. Bệnh của lợn con .......................................................................... 44

4.3.3. Các công việc khác ................................................................................... 45

4.3.4. Kết quả công tác phòng bệnh cho lợn tại trại ..................................... 47

4.3.5. Kết quả chẩn đoán bệnh cho lợn nái và lợn con tại trại ................... 49

4.3.6. Kết quả điều trị bệnh trên lợn nái nuôi con và lợn con tại cơ sở ... 51

4.4. Kết quả thực hiện các thao tác khác tại trại ................................................ 52

Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ....................................................................... 54

5.1. Kết luận ............................................................................................................... 54

5.2. Đề nghị ................................................................................................................ 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 56

Phần 1 MỞ ĐẦU

1.1. Đặt vấn đề

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, trong những năm gần

đây đời sống người dân ngày càng được cải thiện và nâng cao, nhu cầu về

lương thực và thực phẩm ngày càng lớn. Từ đó, đòi hỏi ngành chăn nuôi phải

có những bước thay đổi phù hợp với sự phát triển của xã hội, không ngừng

nâng cao năng suất, chất lượng để đáp ứng nhu cầu về trứng, thịt, sữa cho tiêu

dùng trong nước và cho xuất khẩu. Trong đó ngành chăn nuôi lợn đóng góp

một phần rất lớn để đáp ứng nhu cầu này.

Hiện nay, chăn nuôi lợn không chỉ là chăn nuôi nhỏ lẻ tận dụng phế phụ

phẩm như trước kia mà Chăn nuôi lợn theo mô hình kiểu trang trại, với số

lượng lợn lớn ngày càng đi lên và không ngừng phát triển về quy mô số đầu

lợn lớn, đồng thời giống lợn đa dạng hơn đã dần trở thành ngành sản xuất

hàng hóa, góp phần tăng thu nhập cho người nông dân, cải thiện bữa ăn cho

nhiều gia đình, nâng cao sức khỏe, dân trí và văn minh xã hội.

Các giống lợn nội không còn phù hợp nữa mà phải phát triển nhanh đàn

lợn lai và lợn ngoại. Bởi vì chăn nuôi lợn ngoại có năng suất cao, tăng trọng

nhanh đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng, nhất là khu vực thành phố

và các khu công nghiệp do đó giá trị hàng hóa cao.

Tuy nhiên, hiện nay ngành chăn nuôi lợn đang phải liên tục đối mặt với

nhiều khó khăn. Trình độ dân trí còn hạn chế trong việc áp dụng khoa học kĩ

thuật vào thực tế sản xuất, vẫn còn tồn tại những phương thức chăn nuôi phân

tán, nhỏ lẻ. Người chăn nuôi và các cán bộ cơ sở vẫn chưa được trang bị đầy

đủ những kiến thức về thú y, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố ngoại cảnh

như: những bất ổn về giá cả, nguồn gốc thức ăn, chất tồn dư trong sản phẩm

chăn nuôi và tình hình dịch bệnh đang bùng phát ngày càng phức tạp gây

nhiều khó khăn và thách thức, đặc biệt là chăn nuôi lợn nái sinh sản và đàn

lợn con theo mẹ.

Để phát triển, nâng cao giá trị kinh tế cho ngành chăn nuôi lợn, chăn

nuôi lợn nái là một trong những khâu quan trọng góp phần quyết định đến sự

thành công trong chăn nuôi lợn. Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý của

BCN Khoa và cô giáo hướng dẫn, em tiến hành chuyên đề: “Thực hiện quy

trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trị bệnh cho lợn nái và lợn con theo mẹ

tại trại lợn Bùi Mạnh Cường - huyện Thuận Thành - tỉnh Bắc Ninh”.

1.2. Mục tiêu và yêu cầu của chuyên đề

1.2.1. Mục tiêu

- Đánh giá tình hình chăn nuôi tại trang trại.

- Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng cho lợn nái sinh sản và lợn

con theo mẹ tại trại.

- Nắm được các loại thức ăn dành cho lợn nái sinh sản, khẩu phần ăn và

cách cho lợn nái sinh sản qua từng giai đoạn.

- Nắm được các bệnh hay xảy ra đối với lợn nái sinh sản và lợn con đồng

thời có phương pháp phòng trị bệnh hiệu quả nhất.

1.2.2. Yêu cầu của chuyên đề

- Đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại chăn nuôi Bùi Mạnh Cường.

- Áp dụng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng cho đàn lợn nái sinh sản và

lợn con theo mẹ nuôi tại trại.

- Xác định tình hình nhiễm bệnh trên đàn lợn nái sinh sản và áp dụng các

biện pháp phòng trị bệnh.

- Chăm chỉ, học hỏi để nâng cao kỹ thuật, tay nghề của bản thân.

Phần 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1. Điều kiện cơ sở nơi thực tập

2.1.1. Điều kiện tự nhiên

Vị trí địa lý: Trại lợn Bùi Mạnh Cường nằm trên địa bàn thôn Nhiễm

Dương - xã Nghĩa Đạo - huyện Thuận Thành, là xã nông nghiệp nằm ở phía

Nam huyện Thuận Thành - tỉnh Bắc Ninh, xã có đường quốc lộ 38 chạy qua.

Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 725 ha.

Năm 2011 dân số toàn xã là trên 8000 người.

+ Phía đông giáp huyện Lương Tài - Bắc Ninh.

+ Phía tây giáp huyện Văn Lâm - Hưng Yên.

+ Phía nam giáp huyện Cẩm Giàng - Hải Dương.

+ Phía bắc giáp với xã Ninh Xá - Thuận Thành - Bắc Ninh.

Xã cách thị trấn Hồ - huyện Thuận Thành 7 km, có vị trí thuận lợi cho

việc giao lưu kinh tế. Cách thành phố Bắc Ninh 25 km về phía Bắc, cách

thành phố Hải Dương 30 km về phía Nam, đặc biệt chỉ cách thủ đô Hà Nội 30

km theo quốc lộ 282. Nghĩa Đạo là xã nằm giáp ranh ba tỉnh: Bắc Ninh, Hải

Dương và Hưng Yên, xã có điều kiện phát triển nông nghiệp toàn diện, tiểu

thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ.

Khí hậu: Thôn Nhiễm Dương - xã Nghĩa Đạo - huyện Thuận Thành

nằm trong vùng đồng bằng Bắc Bộ thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa có 4

mùa rõ rệt: Xuân, Hạ, Thu, Đông nhưng chủ yếu có 2 mùa chính. Mùa mưa từ

tháng 4 đến tháng 10; lượng mưa chiếm 70% lượng mưa cả năm và tập trung

vào các tháng 07, 08 và 09; hướng gió chủ đạo theo hướng Đông Nam. Mùa

khô từ tháng 11 đến tháng 03 năm sau, tháng 01và tháng 02 thường có mưa

phùn cộng với giá rét kéo dài do ảnh hưởng của các đợt không khí lạnh, gió

chủ đạo theo hướng Đông Bắc.

Lượng mưa: Mùa mưa tập trung 85% lượng mưa cả năm và kéo dài từ

tháng 5 đến tháng 10. Tổng lượng mưa trung bình là 1331mm, số ngày mưa

trung bình là 144,5 ngày. Lượng mưa tăng dần từ đầu mùa đến giữa mùa và

đạt cực đại vào tháng 7. Mùa khô là 6 tháng còn lại, mưa ít, lượng mưa không

đáng kể, chỉ chiếm 25% tổng lượng mưa cả năm. Tháng 12 là tháng mưa cực

tiểu với 12 – 18 mm, lượng mưa trung bình tháng cao nhất là 254,6 mm.

2.1.2. Cơ sở vật chất của trang trại

Trang trại có tổng diện tích 24,896 m2 gồm: khu chăn nuôi, khu nhà ở, ao

cá, hầm biogas và các công trình phụ khác và đất trồng cây xanh, rau củ quả.

Trại lợn được chia làm hai khu là khu điều hành và khu sản xuất. Khu

điều hành gồm nơi làm việc của quản lý trại, kế toán trại và nơi ăn, ở, vui chơi

giải trí của công nhân, có nhà ăn, sân bóng là khu vui chơi sau mỗi ngày làm

việc của mọi người.

Khu sản xuất gồm: Chuồng đẻ 8, 1 chuồng bầu, 2 chuồng an thai, 1

chuồng hậu bị, 2 chuồng cách ly, 4 chuồng cai sữa, 5 chuồng thịt.

Một số công trình khác phục vụ cho chăn nuôi như: kho chứa thức ăn

hỗn hợp, phòng tinh, phòng sát trùng, kho chứa vật liệu, kho máy phát điện,

kho vôi và một số công trình đang được xây dựng khác...

Hệ thống chuồng xây dựng khép kín hoàn toàn, hiện đại, có hầm biogas

tận dụng được hoàn toàn lượng chất thải trong chăn nuôi. Phía đầu chuồng là

hệ thống giàn mát, cuối mỗi chuồng là hệ thống quạt thông gió và hệ thống

máng ăn với silo tự động rất hiện đại. Đặc biệt chuồng bầu quản lý lợn với hệ

thống con chip tự động. Hai bên tường có dãy cửa sổ lắp kính, mỗi cửa sổ có

diện tích 1,5 m²; cách nền 1,2 m; mỗi cửa sổ cách nhau 40 cm. Trên trần được

lắp hệ thống chống nóng bằng tôn lạnh.

Phòng pha tinh của trại được trang bị các dụng cụ hiện đại như: máy lọc

nước, kính hiển vi, thiết bị cảm ứng nhiệt, các dụng cụ đóng liều tinh, nồi hấp

cách thủy, dụng cụ và một số thiết bị khác.

Trong khu chăn nuôi, đường đi lại giữa các ô chuồng, các khu khác đều

được đổ bê tông và có các hố sát trùng.

Hệ thống nước trong khu chăn nuôi đều là nước giếng khoan. Nước uống

cho lợn được cấp từ một bể lớn, xây dựng ở đầu chuồng nái đẻ. Nước tắm, nước

xả gầm, nước phục vụ cho công tác khác được bố trí từ bể lọc và được bơm qua

hệ thống ống dẫn tới bể chứa ở giữa các chuồng.

2.1.3. Cơ cấu tổ chức của trang trại

Cơ cấu của trại được tổ chức như sau:

01 chủ trại, 01 quản lý trại, 02 quản lý kỹ thuật công ty De Heus, 01 bảo

vệ, 01 kế toán, 15 công nhân và 05 sinh viên thực tập.

Với đội ngũ công nhân trên, trại phân ra làm các tổ, nhóm khác nhau như

tổ chuồng đẻ, tổ chuồng nái chửa, tổ chuồng thịt và tổ chuồng cai sữa. Mỗi

một khâu trong quy trình chăn nuôi đều được khoán đến từng công nhân và

sinh viên, nhằm nâng cao trách nhiệm, thúc đẩy sự phát triển của trại.

2.1.4. Thuận lợi, khó khăn

2.1.4.1. Thuận lợi

Trại được xây dựng ở vị trí cách xa khu dân cư, thuận tiện đường giao

thông.

Đội ngũ quản lý, cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao, có tinh

thần trách nhiệm cao trong công việc.

Công nhân có tay nghề cao, năng động, nhiệt tình và có trách nhiệm với

công việc.

Trại được xây dựng theo mô hình công nghiệp, trang thiết bị hiện đại,

do đó rất phù hợp với điều kiện chăn nuôi lợn công nghiệp hiện nay.

Tháng 5 năm 2018 giá lợn bắt đầu tăng cao và ổn định, đem lại lợi

nhuận cũng như thu nhập tăng cao hơn cho trại.

2.1.2.2. Khó khăn

Trại nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết biến đổi thất

thường nên khâu phòng trừ bệnh gặp nhiều khó khăn.

Năm 2009 trại bắt đầu vào hoạt động với quy mô lợn thịt và đang hoàn

thiện nốt cơ sở vật chất nên còn nhiều khó khăn.

Năm 2015 trại bắt đầu đi vào sản xuất nái cơ bản nên vẫn còn nhiều khó

khăn.

Từ cuối tháng 3 năm 2017 đến đầu năm 2018 giá lợn có xu hướng giảm

mạnh. Có thời điểm giá lợn hơi xuống tới mức kỉ lục là 20.000 đồng/ kg.

Không những giá lợn hơi giảm mà giá lợn giống cũng giảm từ hơn 1.200.000

đồng/ con khoảng 10 kg xuống còn 600.000 đồng/ con vẫn không thể bán. Tình

trạng trên khiến người chăn nuôi gặp vô vàn khó khăn trong việc tái đàn cũng

như mở rộng quy mô sản xuất.

Trên thị trường giá thịt lợn giảm sâu không chỉ làm ảnh hưởng đến tâm

lý người tiêu dùng, mà còn gây không ít khó khăn đối với thịt lợn của các

trang trại chăn nuôi theo tiêu chuẩn vì chất lượng thịt tốt hơn so với chất

lượng thịt bán ngoài chợ nên giá thành đắt hơn. Tuy nhiên vì lợi nhuận nhiều

trang trại thu gom lợn từ dân sau đó dán mác thịt lợn sạch và bán ra thị trường

với giá rẻ hơn.

2.2. Tổng quan tài liệu liên quan đến chuyên đề thực hiện

2.2.1. Những hiểu biết về quy trình nuôi dưỡng và chăm sóc lợn nái đẻ và

lợn nái nuôi con

2.2.1.1. Quy trình nuôi dưỡng và chăm sóc lợn nái đẻ

- Quy trình nuôi dưỡng

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [15], thức ăn dùng cho lợn nái đẻ

phải là những thức ăn có giá trị dinh dưỡng cao, dễ tiêu hóa. Không cho lợn

nái ăn thức ăn có hệ số choán cao gây chèn ép thai sinh ra đẻ non, đẻ khó

hoặc ép thai chết ngạt.

Một tuần trước khi lợn đẻ phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe cụ thể của

lợn nái để có kế hoạch giảm dần lượng thức ăn. Đối với những lợn nái có sức

khỏe tốt thì một tuần trước khi đẻ giảm 1/3 lượng thức ăn, trước đẻ 2 - 3 ngày

giảm 1/2 lượng thức ăn. Đối với những lợn nái có sức khỏe yếu thì không

giảm lượng thức ăn mà giảm dung tích của thức ăn bằng cách tăng cường cho

ăn các loại thức ăn dễ tiêu hóa.

Những ngày lợn đẻ phải căn cứ vào thể trạng của lợn nái, sự phát dục

của bầu vú mà quyết định chế độ dinh dưỡng cho hợp lý.

Ngày lợn nái cắn ổ đẻ, cho lợn nái ăn ít thức ăn tinh (0,5 kg) hoặc không

cho thức ăn tinh nhưng uống nước tự do. Ngày lợn nái đẻ có thể không cho

lợn nái ăn mà chỉ có uống nước ấm có pha muối hoặc ăn cháo loãng. Sau khi

đẻ 2 - 3 ngày không cho lợn nái ăn nhiều một cách đột ngột mà tăng từ từ đến

ngày thứ 4 - 5 thì cho ăn đủ tiêu chuẩn. Thức ăn cần chế biến tốt, dung tích

nhỏ, có mùi vị thơm ngon để kích thích tính thèm ăn cho lợn nái.

- Quy trình chăm sóc

Việc chăm sóc lợn nái mẹ có vai trò quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến

năng suất và sức khỏe của cả lợn mẹ và lợn con. Chuồng trại phải được vệ sinh

sạch sẽ. Trước khi lợn đẻ 10 - 15 ngày cần chuẩn bị đầy đủ chuồng đẻ. Tẩy rửa

vệ sinh, khử trùng toàn bộ ô chuồng, nền chuồng, sàn chuồng dùng cho lợn con

và lợn mẹ. Yêu cầu chuồng phải khô ráo, ấm áp, sạch sẽ, có đầy đủ ánh sáng.

Sau khi vệ sinh tiêu độc nên để trống chuồng từ 3 - 5 ngày trước khi lợn nái

vào đẻ. Chuồng đẻ cần phải trải đệm lót, có che chắn và thiết bị sưởi ấm trong

những ngày mùa đông giá rét. Trước khi đẻ 1 tuần, cần vệ sinh lợn nái sạch sẽ,

lợn nái được lau rửa sạch sẽ đất hoặc phân bám dính trên người, dùng khăn

thấm nước xà phòng lau sạch bầu vú và âm hộ. Làm như vậy tránh được nguy

cơ lợn con mới sinh bị nhiễm khuẩn do tiếp xúc trực tiếp với lợn mẹ có vi

khuẩn gây bệnh. Sau khi vệ sinh sạch sẽ cho lợn nái, cho lợn nái di chuyển nhẹ

nhàng từ chuồng bầu sang chuồng đẻ để lợn quen dần với chuồng mới.

Trong quá trình chăm sóc lợn nái đẻ, công việc cần thiết và rất quan

trọng là việc chuẩn bị ô úm cho lợn con. Ô úm rất quan trọng đối với lợn con,

nó có tác dụng phòng ngừa lợn mẹ đè chết lợn con, đặc biệt những ngày đầu

mới sinh lợn con còn yếu ớt, lợn mẹ mới đẻ xong sức khỏe còn rất yếu chưa

hồi phục. Ô úm có thể giúp khống chế nhiệt độ thích hợp cho lợn con, đặc

biệt là lợn con đẻ vào những tháng mùa Đông. Ngoài ra, ô úm tạo điều kiện

thuận lợi cho việc tập ăn sớm cho lợn con (để máng ăn vào ô úm cho lợn con

lúc 7 - 10 ngày tuổi) mà không bị lợn mẹ húc đẩy và ăn thức ăn của lợn con.

Theo dõi thường xuyên sức khỏe của lợn mẹ, quan sát bầu vú, thân nhiệt

lợn mẹ liên tục trong 3 ngày đầu sau khi đẻ để phát hiện sát nhau, sốt sữa

hoặc nhiễm trùng... để có biện pháp xử lý kịp thời.

2.2.1.2. Quy trình nuôi dưỡng và chăm sóc lợn nái nuôi con

- Quy trình nuôi dưỡng

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [15], thức ăn cho lợn nái nuôi con

phải là những thức ăn có ảnh hưởng tốt đến sản lượng và chất lượng sữa. Đó

là các loại thức ăn xanh non như các loại rau xanh, các loại củ quả như bí đỏ,

cà rốt, đu đủ. Thức ăn tinh tốt như gạo tấm, cám gạo, bột mỳ, các loại thức ăn

bổ sung đạm động vật, đạm thực vật, các loại khoáng, vitamin... Không cho

lợn nái nuôi con ăn các loại thức ăn thối mốc, biến chất, hư hỏng. Thức ăn

hỗn hợp cho lợn nái nuôi con dùng trong chăn nuôi công nghiệp phải đảm bảo

đủ protein, năng lượng và các thành phần vitamin, khoáng theo đúng tiêu

chuẩn quy định như năng lượng trao đổi 3100 kcal; protein 15%; Ca từ 0,9 -

1,0 %; photpho 0,7 %.

Lượng thức ăn cho lợn nái nuôi con cũng đóng vai trò quan trọng và ảnh

hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và khả năng điều tiết sữa của lợn mẹ, chính vì

vậy ta cần phải có một khẩu phần ăn hợp lý và đầy đủ dinh dưỡng cho lợn mẹ.

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [15], trong quá trình nuôi con, lợn nái

được cho ăn như sau:

Đối với lợn nái ngoại

Ngày cắn ổ đẻ: Cho lợn nái ăn ít thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh (0,5 kg)

hoặc không cho ăn, nhưng cho uống nước tự do.

Sau ngày đẻ thứ 1, 2 và 3 cho ăn thức ăn hỗn hợp với lượng thức ăn từ 1

- 2 - 3 kg tương ứng.

Ngày nuôi con thứ 4 đến ngày thứ 7: cho ăn 4 kg thức ăn hỗn hợp/

nái/ ngày.

Từ ngày thứ 8 đến cai sữa cho ăn theo công thức:

Lượng thức ăn/ nái/ ngày = 2 kg + (số con x 0,35kg/ con).

Số bữa ăn trên ngày: 2 (sáng và chiều).

Nếu lợn mẹ gầy thì cho ăn thêm 0,5 kg, lợn mẹ béo thì giảm 0,5 kg thức

ăn/ ngày.

Ngoài ra cho lợn nái ăn từ 1 - 2 kg rau xanh/ ngày sau bữa ăn tinh (nếu

có rau xanh).

Một ngày trước ngày cai sữa lượng thức ăn của lợn mẹ giảm đi 20 - 30%

Ngày cai sữa cho lợn mẹ nhịn ăn, hạn chế uống nước.

Đối với lợn nái nội

Công thức tính nhu cầu thức ăn cho lợn nái nội nuôi con/ ngày đêm

Lợn nái nội có khối lượng cơ thể dưới 100 kg, mức ăn trong 1 ngày

đêm được tính như sau:

Thức ăn tinh = 1,2 kg + (số lợn con theo mẹ x 0,18 kg).

Thức ăn thô xanh: 0,3 đơn vị.

Lợn nái nội có khối lượng cơ thể từ 100 kg trở lên, mức ăn cho 1 ngày

đêm giai đoạn nuôi con được tính như sau:

Thức ăn tinh = 1,4 kg + (số con theo mẹ x 0,18 kg).

Thức ăn thô xanh: 0,4 đơn vị.

Quy trình chăm sóc

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [15], vận động tắm nắng là điều

kiện tốt giúp cho lợn nái nhanh hồi phục sức khỏe và nâng cao sản lượng

sữa của lợn mẹ. Do vậy sau khi lợn đẻ được từ 3 - 7 ngày, trong điều kiện

chăn nuôi có sân vận động, nếu thời tiết tốt thì có thể cho lợn nái vận động,

thời gian vận động lúc đầu là 30 phút/ ngày, sau tăng dần số giờ vận động

lên. Trong chăn nuôi công nghiệp, hầu hết lợn nái nuôi con đều bị nhốt

trong các cũi đẻ, không được vận động, vì vậy cần phải chú ý đến thành

phần dinh dưỡng của thức ăn, đặc biệt các chất khoáng và vitamin.

Chuồng trại của lợn nái nuôi con yêu cầu phải đảm bảo luôn khô ráo,

sạch sẽ, không có mùi hôi thối, ẩm ướt. Do vậy hàng ngày phải vệ sinh

chuồng trại, máng ăn, máng uống sạch sẽ. Chuồng lợn nái nuôi con phải có

ô úm lợn con và ngăn tập ăn sớm cho lợn con. Nhiệt độ chuồng nuôi thích

hợp là 18 - 20°C, độ ẩm 70 - 75%.

2.2.2. Những hiểu biết về đặc điểm của lợn con giai đoạn theo mẹ

2.2.2.1. Đặc điểm sinh trưởng của lợn con

Sau khi sinh lợn con có tốc độ sinh trưởng rất nhanh được thể hiện thông

qua sự tăng về khối lượng cơ thể. Thông thường, khối lượng lợn con lúc 7 - 10

ngày tuổi tăng gấp 2 lần so với lúc sơ sinh, 21 ngày tuổi tăng gấp 4 lần.

Theo Vũ Đình Tôn và Trần Thị Thuận (2006) [23], khối lượng lợn con

đạt được ở các thời điểm như: sơ sinh, cai sữa, xuất chuồng có mối tương

quan thuận khá chặt chẽ, nghĩa là khối lượng lúc sơ sinh càng cao thì có khả

năng khối lượng lúc cai sữa cao.

2.2.2.2. Đặc điểm tiêu hóa của lợn con

Đặc điểm nổi bật của cơ quan tiêu hóa của lợn con đó chính là sự phát

triển rất nhanh song chưa hoàn thiện. Sự phát triển nhanh thể hiện ở sự tăng

về dung tích và khối lượng của bộ máy tiêu hóa. Dạ dày lợn con khi mới sinh

chỉ có dung tích 2,5 ml đã tăng lên 1815 ml vào lúc 70 ngày tuổi.

Tiêu hóa thức ăn của lợn diễn ra ở 3 giai đoạn:

* Tiêu hóa ở miệng

Tiêu hóa ở miệng gồm 3 giai đoạn là lấy thức ăn, nước uống, nhai, tẩm

thức ăn với nước bọt và nuốt. Tiêu hóa diễn ra với 2 quá trình: Tiêu hóa cơ

học do nhai và tiêu hóa hóa học do các men trong nước bọt.

Amylase có trong nước bọt có hoạt tính cao trong những ngày lợn con

mới sinh và từ 2 - 21 ngày tuổi. Tùy theo lượng thức ăn và lượng tiết sữa khác

nhau, thức ăn có phản ứng axít yếu và khô thì nước bọt chủ yếu để thấm ướt

và làm mềm thức ăn.

* Tiêu hóa ở dạ dày

Lợn con mới sinh ra sống nhờ sữa mẹ. Sau khi cai sữa lợn con sống tự

lập nên phải trải qua một quá trình thay đổi không ngừng về hình thái cấu tạo

và hoạt động sinh lý của ống tiêu hóa để thích ứng với điều kiện mới. Dung

tích dạ dày của lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 3 lần lúc sơ sinh, 20 ngày gấp 8

lần và 60 ngày tuổi gấp 60 lần trong khi dung tích dạ dày lúc sơ sinh khoảng

0,03 lít và sau đó tăng chậm đến tuổi trưởng thành đạt 3,5 - 4 lít.

Cơ quan tiêu hóa của lợn con chưa được hoàn thiện do một số men tiêu

hóa thức ăn chưa có hoạt tính mạnh, đặc biệt là ở 3 tuần đầu. Khoảng 25 ngày

đầu sau khi đẻ, pepsin trong dạ dày lợn con chưa có khả năng tiêu hóa protein

của thức ăn. Sau 25 ngày tuổi trong dịch vị lợn con chỉ có HCl ở dạng tự do

và pepsinogen không hoạt động mới được HCl hoạt hóa thành pepsin hoạt

động và mới có khả năng tiêu hóa. Do thiếu HCl ở dạng tự do nên lợn con

dưới 25 ngày tuổi rất dễ bị vi khuẩn có hại xâm nhập vào đường tiêu hoá.

Chúng ta có thể kích thích tế bào vách dạ dày lợn con tiết ra HCl ở dạng tự do

sớm hơn bằng cách bổ sung thức ăn sớm cho lợn con. Nếu tập cho lợn con ăn

sớm từ 7 - 10 ngày tuổi thì HCl ở dạng tự do có thể được tiết ra từ 14 ngày

tuổi (Võ Trọng Hốt và Nguyễn Thiện 2007) [8].

* Tiêu hóa ở ruột

Theo Trần Thị Dân (2006) [2], lợn con sơ sinh dung tích ruột non 100ml,

20 ngày tuổi tăng 7 lần, tháng thứ 3 đạt 6 lít, và 12 tháng đạt 20 lít. Ruột già,

lợn con sơ sinh có dung tích 40 – 50 ml, 20 ngày 100 ml, tháng thứ 3 đạt 2,1

lít, tháng thứ 4 là 7 lít và tháng thứ 7 từ 11 - 12 lít. Hoạt tính của các men thay

đổi từ sơ sinh đến trưởng thành

Amylase và maltase: Hai men này có trong dịch tụy từ khi lợn con mới

đẻ ra nhưng dưới 3 tuần hoạt tính còn thấp nên khả năng tiêu hoá tinh bột còn

kém. Sau 3 tuần tuổi amylase và maltase mới có hoạt tính mạnh nên khả năng

tiêu hoá tinh bột của lợn con tốt hơn.

Lợn con dưới 3 tuần tuổi chỉ có một số men tiêu hóa có hoạt tính mạnh

như: trypsin, cathepsin, lactase, lipase và chymotrypsin.

Trypsin: Là men tiêu hóa protein của thức ăn. Ở thai lợn 2 tháng tuổi

trong chất chiết đã có men trypsin, thai càng lớn hoạt tính của men trypsin

càng cao. Khi lợn con mới đẻ ra hoạt tính của trypsin dịch tụy rất cao để bù

đắp lại khả năng tiêu hoá kém của pepsin dạ dày.

Cathepsin: Là men tiêu hoá protein trong sữa. Đối với lợn con ở 3 tuần

tuổi đầu, cathepsin có hoạt tính mạnh sau đó giảm dần.

Lactase: Có tác dụng tiêu hoá đường lactose trong sữa. Men này có hoạt

tính mạnh ngay từ khi lợn con mới đẻ ra và tăng cao nhất ở tuần tuổi thứ 2,

sau đó hoạt tính của men giảm dần.

Lipase và chymotrypsin: Đây là hai men có hoạt tính mạnh trong 3 tuần

đầu và sau đó hoạt tính giảm dần (Võ Trọng Hốt và cs, 2007) [8].

Như vậy, lợn con mới sinh có khả năng tiêu hóa kém do các men có hoạt

lực tiêu hóa yếu. Hoạt động của các men chỉ thích hợp với việc tiếp nhận và

tiêu hóa sữa. Nhưng nếu có chế độ chăm sóc thích hợp khẩu phần ăn hợp lý

có thức ăn hỗn hợp ăn tập ăn sớm được chế biến hợp lý với thành phần dinh

dưỡng đầy đủ và cho lợn con tập ăn sớm sẽ cải thiện được hạn chế này.

2.2.2.3. Đặc điểm về khả năng điều tiết thân nhiệt

Cơ năng điều tiết thân nhiệt của lợn con còn kém do:

Hệ thần kinh của lợn con chưa phát triển hoàn chỉnh. Trung khu điều

tiết thân nhiệt ở vỏ não, mà não của gia súc là cơ quan phát triển muộn nhất ở

cả hai giai đoạn trong và ngoài thai.

Diện tích bề mặt của cơ thể lợn con so với khối lượng có thể cao hơn lợn

trưởng thành nên lợn con dễ bị nhiễm lạnh (Đào Trọng Đạt và cs, 1996) [3].

Tốc độ sinh trưởng của gia súc non rất cao, nếu sữa mẹ không đảm bảo

chất lượng, khẩu phần thức ăn thiếu đạm sẽ làm cho sự sinh trưởng chậm lại

và tăng trọng theo tuổi giảm xuống, làm cho khả năng chống đỡ bệnh tật của

lợn con kém (Phạm Sỹ Lăng và cs, 2002) [9].

Trong giai đoạn này việc duy trì thân nhiệt của lợn con phụ thuộc vào sự

hoạt động rất mạnh của hệ tuần hoàn cũng như sự thay đổi tư thế của lợn.

Nhịp tim của lợn con tăng hơn so với lợn trưởng thành rất nhiều. Bình

thường đối với lợn trưởng thành nhịp tim là 75 lần/ phút, song ở giai đoạn đầu

sau khi mới đẻ nhịp tim tăng lên tới 200 lần/ phút. Lượng máu đến các cơ

quan trong cơ thể cũng rất lớn đạt 150 ml/ kg khối lượng trong 1 phút, trong

khi đó ở lợn trưởng thành chỉ đạt 30 – 40 ml/ kg khối lượng trong 1 phút.

Lợn con rất mẫn cảm với nhiệt độ vì cơ quan điều tiết nhiệt chưa hoàn

chỉnh. Khả năng tự điều hòa thân nhiệt của lợn con tăng chậm từ khi mới sinh

đến 2 tuần tuổi do vậy trong 2 tuần đầu chúng rất dễ mẫn cảm với thay đổi lớn

của nhiệt độ bên ngoài. Mỗi loại gia súc, gia cầm đều có một giới hạn sinh lý

về nhiệt độ và độ ẩm nhất định, độ ẩm không khí trong chuồng nuôi cao là

điều bất lợi cho lợn con, bởi vì độ ẩm cao là điều kiện thuận lợi cho các vi

khuẩn phát triển, ngoài ra độ ẩm càng cao thì càng làm tăng thêm độ lạnh

trong chuồng nuôi. Cho nên việc quản lý nhiệt độ và độ ẩm trong chuồng nuôi

cho phù hợp với tuổi của lợn và giữ cho nhiệt độ trong chuồng nuôi ổn định

trong một ngày đêm là rất quan trọng.

2.2.2.4. Đặc điểm về khả năng miễn dịch

Lợn con khi mới sinh ra trong máu hầu như không có kháng thể. Lượng

kháng thể trong máu lợn con tăng rất nhanh sau khi lợn con bú sữa đầu. Vì

vậy, người ta nói rằng ở lợn con khả năng miễn dịch là hoàn toàn thụ động vì

nó phụ thuộc vào lượng kháng thể hấp thu được nhiều hay ít sữa từ mẹ.

Trong sữa đầu lợn mẹ có tỷ lệ protein rất cao, những giờ đầu sau khi đẻ

trong sữa có tới 18 - 19% protein, trong đó γ - globulin chiếm tỷ lệ rất cao (34

- 45%) và có vai trò miễn dịch. Trong sữa đầu có một số loại kháng thể chủ

yếu như sau:

IgA là loại kháng thể đặc hiệu cho hệ thống hô hấp, hệ tiêu hóa và sinh

dục. Loại kháng thể này từ sữa mẹ và được hấp thu qua thành ruột vào trong

cơ thể lợn con. IgA có vai trò miễn dịch trực tiếp với bệnh do E. coli và một

số bệnh khác.

IgG là kháng thể đặc hiệu đối với các vi khuẩn do lợn mẹ tiếp xúc ở

trong chuồng đẻ như E. coli và các kháng thể bệnh dịch tả khi lợn mẹ được

tiêm phòng. Lợn con có loại kháng thể này từ sữa mẹ truyền sang và đây là

loại kháng thể tồn tại rất lâu trong máu, cho nên giúp cho lợn con có khả năng

kháng lại những loại vi khuẩn gây hại điển hình như E. coli.

IgM là kháng thể kháng các bệnh do virus cũng như một số bệnh khác

trong máu. Đây là loại kháng thể đầu tiên vào cơ thể để chống lại những bệnh

lạ đầu tiên xâm nhập vào cơ thể.

Như vậy, trong sữa đầu không chỉ có hàm lượng kháng thể lớn mà còn

có các loại kháng thể khác nhau để giúp cho lợn con có khả năng chống chịu

được với bệnh tật xâm nhập từ bên ngoài vào. Tuy nhiên, khả năng hấp thu

kháng thể của lợn con thay đổi rất lớn theo thời gian.

Như vậy, quá trình hấp thu nguyên vẹn phân tử γ - globulin bị giảm rất

nhanh theo thời gian. Sở dĩ lợn con có khả năng hấp thu được nguyên vẹn

phân tử globulin là vì trong sữa đầu có chất kháng trypsin (antitrypsin), nó

làm mất hoạt lực của trypsin tuyến tụy. Đồng thời khoảng cách giữa các tế

bào vách ruột lợn con mới sinh rất lớn nên phân tử globulin có thể được

chuyển qua bằng con đường ẩm bào (kiểu hấp thu này giảm mạnh theo thời

gian). Vì vậy, sau 24 giờ hàm lượng globulin trong máu lợn con đã đạt tới

20,3 mg%. Tại thời điểm này các tiểu phần protein sữa tuần hoàn trong máu

không nguy hiểm đối với lợn con vì thời gian này lợn chưa hình thành kháng

thể bản thân và protein đối với chúng không phải là kháng nguyên.

Bên cạnh sự hấp thu kháng thể từ sữa mẹ thì bản thân lợn con trong

thời kỳ này cũng có quá trình tổng hợp kháng thể. Trước đây, người ta

cho rằng tới 2 tuần tuổi hoặc muộn hơn mới có quá trình tổng hợp kháng

thể ở lợn con. Nghiên cứu tại Bruno (Cộng hòa Séc) gần đây cho thấy chỉ

ngay sau ngày đẻ thứ hai một số cơ quan trong cơ thể lợn con đã bắt đầu

sản sinh kháng thể. Tuy nhiên, khả năng này của lợn con còn rất hạn chế

và nó chỉ được hoàn chỉnh khi lợn con được một tháng tuổi (Vũ Đình

Tôn, Trần Thị Thuận, 2006) [23].

2.2.3. Những hiểu biết về phòng trị bệnh cho vật nuôi

2.2.3.1. Phòng bệnh

Như ta đã biết ‘‘Phòng bệnh hơn chữa bệnh’’‚ nên khâu phòng bệnh

được đặt lên hàng đầu, nếu phòng bệnh tốt thì có thể hạn chế hoặc ngăn chặn

được bệnh xảy ra. Các biện pháp phòng bệnh tổng hợp được đưa lên hàng

đầu, xoay quanh các yếu tố môi trường, mầm bệnh, vâṭ chủ. Do vậy, việc

phòng bệnh cũng như trị bệnh phải kết hợp nhiều biện pháp khác nhau.

- Phòng bệnh bằng vệ sinh và chăm sóc nuôi dưỡng tốt

Theo Nguyễn Ngọc Phụng (2005) [16], bệnh xuất hiện trong một đàn lợn

thường do nguyên nhân phức tạp, có thể là bệnh truyền nhiễm, hoặc không

truyền nhiễm hoặc có sự kết hợp cả hai. Có rất nhiều biện pháp đã được đưa

ra áp dụng nhằm kiểm soát các khả năng xảy ra bệnh tật trên đàn lợn. Phần

lớn các biện pháp này đều nhằm làm giảm khả năng lan truyền các tác nhân

gây bệnh và nâng cao sức đề kháng của đàn lợn.

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [15], từ 3 - 5 ngày trước dự kiến đẻ,

ô chuồng lợn nái đã được cọ rửa sạch, phun khử trùng bằng hóa chất như

crezin 5 % hoặc bằng loại hóa chất khác nhằm tiêu độc khử trùng chuồng lợn

nái trước khi đẻ.

- Vệ sinh chuồng trại và thiết bị chăn nuôi

Chuồng trại phải đảm bảo phù hợp với từng đối tượng vật nuôi, thoáng

mát mùa Hè, ấm áp mùa Đông, đảm bảo cách ly với môi trường xung quanh.

Tẩy uế chuồng trại sau mỗi lứa nuôi bằng phương pháp: rửa sạch, để khô sau

đó phun sát trùng bằng các loại thuốc sát trùng và trống chuồng ít nhất 15

ngày với vật nuôi thương phẩm, 30 ngày đối với vật nuôi sinh sản. Với những

chuồng nuôi lưu cữu hoặc chuồng nuôi có vật nuôi bị bệnh truyền nhiễm, cần

phải vệ sinh tổng thể và triệt để. Sau khi đưa hết vật nuôi ra khỏi chuồng, xử

lý theo hướng dẫn của thú y, cần phun sát trùng kỹ (pha dung dịch sát trùng

và phun theo hướng dẫn khi chống dịch) toàn bộ chuồng nuôi từ mái, các

dụng cụ và môi trường xung quanh, để khô và dọn, rửa. Các chất thải rắn

trong chăn nuôi cần thu gom để đốt hoặc ủ sinh học; chất thải lỏng, nước rửa

chuồng cần thu gom để xử lý, không thải trực tiếp ra môi trường. Cần phun

sát trùng 1 - 2 lần/ tuần trong suốt thời gian trống chuồng, ít nhất trong 30

ngày. Các thiết bị, dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô, sát trùng và đưa

vào kho bảo quản. Vệ sinh và phun sát trùng xung quanh chuồng nuôi.

- Phòng bệnh bằng vắc xin

Phòng bệnh bằng vắc xin là biện pháp phòng bệnh chủ động có hiệu

quả nhất.

Theo Nguyễn Bá Hiên và cs (2012) [7], vắc xin là một chế phẩm sinh

học mà trong đó chứa chính mầm bệnh cần phòng cho một bệnh truyền nhiễm

nào đó (mầm bệnh này có thể là vi khuẩn, virus, độc tố hay vật liệu di truyền

như ARN, ADN…) đã được làm giảm độc lực hay vô độc bằng các tác nhân

vật lý, hóa học, sinh học hay phương pháp sinh học phân tử (vắc xin thế hệ

mới - vắc xin công nghệ gen). Lúc đó chúng không còn khả năng gây bệnh

cho đối tượng sử dụng, nhưng khi đưa vào cơ thể động vật nó sẽ gây ra đáp

ứng miễn dịch làm cho động vật có miễn dịch chống lại sự xâm nhiễm gây

bệnh của mầm bệnh tương ứng.

Khi đưa vắc xin vào cơ thể vật nuôi, chưa có kháng thể chống bệnh ngay

mà phải sau 7 - 21 ngày (tuỳ theo từng loại vắc xin) mới có miễn dịch.

2.2.3.2. Điều trị bệnh

Theo Nguyễn Bá Hiên và cs (2012) [7], nguyên tắc để điều trị bệnh là:

Toàn diện: Phải phối hợp nhiều biện pháp như hộ lý, dinh dưỡng, dùng

thuốc.

Điều trị sớm trên cơ sở chẩn đoán đúng bệnh để dễ lành bệnh và hạn

chế lây lan.

Diệt căn bệnh là chủ yếu kết hợp chữa triệu chứng.

Tiêu diệt mầm bệnh phải đi đôi với tăng cường sức đề kháng của cơ

thể, làm cho cơ thể tự nó chống lại mầm bệnh thì bệnh mới chóng khỏi, ít bị

tái phát và biến chứng, miễn dịch mới lâu bền.

Phải có quan điểm khi chữa bệnh, chỉ nên chữa cho những gia súc có

thể chữa lành mà không giảm sức kéo và sản phẩm. Nếu chữa kéo dài, tốn

kém vượt quá giá trị gia súc thì không nên chữa.

Những bệnh rất nguy hiểm cho người mà không có thuốc chữa thì

không nên chữa.

Các biện pháp chữa bệnh truyền nhiễm là:

Hộ lý: Cho gia súc ốm nghỉ ngơi, nhốt riêng ở chuồng có điều kiện vệ

sinh tốt (thoáng mát, sạch sẽ, yên tĩnh). Theo dõi thân nhiệt, nhịp tim, hô

hấp, phân, nước tiểu, phát hiện sớm những biến chuyển của bệnh để kịp thời

đối phó. Cho gia súc ăn uống thức ăn tốt và thích hợp với tính chất của bệnh.

Dùng kháng huyết thanh: Chủ yếu dùng chữa bệnh đặc hiệu vì vậy

thường được dùng trong ổ dịch, chữa cho gia súc đã mắc bệnh. Chữa bệnh

bằng kháng huyết thanh là đưa vào cơ thể những kháng thể chuẩn bị sẵn, có

tác dụng trung hòa mầm bệnh hoặc độc tố của chúng (huyết thanh kháng

độc tố).

Dùng hóa dược: Phần lớn hóa dược được dùng để chữa triệu chứng,

một số hóa dược dùng chữa nguyên nhân vì có tác dụng đặc hiệu đến mầm

bệnh. Dùng hóa dược chữa bệnh phải tác động mạnh và sớm, vì nhiều loài vi

khuẩn có thể thích ứng với liều lượng nhỏ. Chúng có thể chống lại thuốc và

tính chất quen thuộc được truyền cho những thế hệ sau. Khi cần, có thể phối

hợp nhiều loại hóa dược để tăng hiệu quả điều trị, vì nếu một loại thuốc chưa

có tác dụng đến mầm bệnh thì có loại thuốc khác tác dụng tốt hơn.

Dùng kháng sinh: Kháng sinh là những thuốc đặc hiệu có tác dụng

ngăn cản sự sinh sản của vi khuẩn hoặc tiêu diệt vi khuẩn. Tuy nhiên sử

dụng kháng sinh có thể gây nhiều tai biến do thuốc có tính độc, do phản ứng

dị ứng, do một lúc tiêu diệt nhiều vi khuẩn làm giải phóng một lượng lớn

độc tố, làm giảm phản ứng miễn dịch của cơ thể. Việc dùng kháng sinh bừa

bãi còn gây nên hiện tượng kháng thuốc, làm giảm thấp tác dụng chữa bệnh

của kháng sinh. Vì vậy, khi dùng thuốc cần theo những nguyên tắc sau đây:

Phải chẩn đoán đúng bệnh để dùng đúng thuốc, dùng sai thuốc sẽ chữa

không khỏi bệnh mà làm cho việc chẩn đoán bệnh về sau gặp khó khăn.

Chọn loại kháng sinh có tác dụng tốt nhất đối với mầm bệnh đã xác

định. Dùng liều cao ngay từ đầu, những lần sau có thể giảm liều lượng.

Không nên vội vàng thay đổi kháng sinh mà phải chờ một thời gian để

phát huy tác dụng của kháng sinh.

Phải dùng phối hợp nhiều loại kháng sinh để làm giảm liều lượng và

độc tính của từng loại, làm diện tác động đến vi khuẩn rộng hơn, tăng tác

dụng điều trị và hạn chế hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc.

Phải tăng cường sức đề kháng của cơ thể gia súc như nuôi dưỡng tốt,

dung thêm vitamin, tiêm nước sinh lý…

2.2.4. Những hiểu biết về một số bệnh thường gặp trên đàn lợn nái và lợn con

2.2.4.1. Bệnh viêm tử cung

Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2016) [20], viêm tử cung là một hội

chứng thường xuất hiện trên lợn nái sau khi đẻ có nhiều nguyên nhân gây

viêm tử cung như: dinh dưỡng, tuổi, lứa đẻ, tình trạng sức khỏe, chăm sóc và

quản lý, vệ sinh, tiểu khí hậu chuồng nuôi... Nhưng nguyên nhân chính luôn

có trong các trường hợp là do vi sinh vật, nguyên nhân khác sẽ làm giảm sức

đề kháng của cơ thể hoặc tạo điều kiện cho vi sinh vật xâm nhập và phát triển

để gây nên các triệu chứng.

Lợn nái viêm tử cung sẽ bị tổn thương lớp niêm mạc. Từ đó gây ảnh

hưởng sự tiết Prostagladin F2 và làm xáo trộn chu kỳ động dục, làm tăng tình

trạng chậm sinh và vô sinh.

* Nguyên nhân

Theo Nguyễn Xuân Bình (2000) [1], bệnh viêm tử cung xảy ra ở những

thời gian khác nhau nhưng bệnh xảy ra nhiều nhất vào thời gian sau khi đẻ 1 -

10 ngày.

Theo Đoàn Thị Kim Dung và Lê Thị Tài (2002) [5], nguyên nhân gây ra

bệnh viêm tử cung chủ yếu do vi khuẩn tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus),

liên cầu dung huyết (Streptococcus hemolitica) và các loại Proteus vulgaris,

Klebriella, dung huyết E.coli, còn có thể do trùng doi (Trichomonas foetus) và

do nấm Candida albicans.

Mặt khác, khi gia súc đẻ, nhất là trường hợp đẻ khó phải can thiệp, niêm

mạc tử cung bị xây sát và tạo các ổ viêm, mặt khác các bệnh truyền nhiễm

như sảy thai truyền nhiễm, phó thương hàn, lao… thường gây viêm tử cung,

âm đạo.

* Triệu chứng

Theo Nguyễn Văn Thanh (2007) [20] khi lợn nái bị viêm, các chỉ tiêu lâm

sàng như thân nhiệt và tần số hô hấp đều tăng. Lợn bị sốt theo quy luật, sáng

sốt nhẹ 39 - 39,5°C; chiều 40 - 41°C. Tuỳ vào vị trí tác động của quá trình

viêm đối với tử cung của lợn nái, người ta chia thành ba thể viêm: viêm nội

mạc tử cung, viêm cơ tử cung, viêm tương mạc tử cung.

Con vật ăn kém, sản lượng sữa giảm, đôi khi con vật cong lưng rặn.

Từ cơ quan sinh dục chảy ra hỗn dịch lẫn nhiều mảnh tổ chức, mùi hôi

tanh, có màu trắng đục, hồng hay nâu đỏ. Khi nằm lượng dịch chảy ra

nhiều hơn.

* Hậu quả

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [6]; Trần Thị Dân (2006) [2], khi lợn

nái bị viêm tử cung sẽ dẫn tới một số hậu quả chính sau:

Sảy thai do:

Lớp cơ trơn ở thành tử cung có đặc tính co thắt. Khi mang thai, sự co thắt

của cơ tử cung giảm đi dưới tác dụng của progesterone, nhờ vậy phôi có thể

bám chặt vào tử cung.

Khi tử cung bị viêm cấp tính do nhiễm trùng, tế bào lớp nội mạc tử

cung tiết nhiều prostaglandin F2α (PGF2α), PGF2α gây phân huỷ thể vàng ở

buồng trứng bằng cách bám vào tế bào của thể vàng để làm chết tế bào và

gây co mạch hoặc thoái hoá các mao quản ở thể vàng nên giảm lưu lượng

máu đi đến thể vàng. Thể vàng bị phá huỷ, không tiết progesterone nữa, do

đó hàm lượng progesterone trong máu sẽ giảm làm cho tính trương lực co

của cơ tử cung tăng, vì vậy gia súc cái có chửa dễ bị sảy thai.

Lợn mẹ bị viêm tử cung bào thai cũng phát triển kém hoặc thai

chết lưu.

Sau khi sinh con lượng sữa giảm hoặc mất hẳn nên lợn con trong giai

đoạn theo mẹ thường bị tiêu chảy.

Theo Trần Thị Dân (2006) [2], lợn nái bị viêm tử cung mãn tính sẽ không

có khả năng động dục trở lại.

Tỷ lệ phối giống không đạt tăng lên ở đàn lợn nái viêm tử cung sau khi

sinh đẻ. Hiện tượng viêm tử cung âm ỉ kéo dài từ lứa đẻ trước đến lứa đẻ sau

là nguyên nhân làm giảm độ mắn đẻ. Mặt khác, viêm tử cung là một trong các

nguyên nhân dẫn đến hội chứng MMA (viêm tử cung, viêm vú và mất sữa), từ

đó làm cho tỷ lệ lợn con nuôi sống thấp. Đặc biệt, nếu viêm tử cung kèm theo

viêm bàng quang thì còn ảnh hưởng tới hoạt động của buồng trứng.

* Biện pháp phòng trị

- Phòng bệnh

Theo Nguyễn Tài Năng và cs (2016) [13], vệ sinh chuồng trại sạch sẽ

một tuần trước khi lợn đẻ, rắc vôi bột hoặc nước vôi 20% sau đó rửa sạch

bằng nước thường, tắm cho lợn trước khi đẻ, vệ sinh sạch sẽ bộ phận sinh dục

và bầu vú.

Theo Lê Văn Năm (2009) [12], trong khi đỡ đẻ bằng tay phải sát trùng kĩ

bằng cồn, xoa trơn tay bằng vaselin hoặc dầu lạc.

Cho lợn nái chửa thường xuyên vận động, đảm bảo ăn uống đầy đủ, vệ

sinh sạch sẽ.

Kiểm tra nghiêm ngặt dụng cụ dẫn tinh đúng quy định và không để

nhiễm khuẩn.

Không sử dụng lợn đực bị nhiễm khuẩn đường sinh dục để nhảy trực tiếp

hoặc lấy tinh.

Phòng bệnh truyền nhiễm Leptospirosis, Brucellosis…. bằng cách dùng

vắc xin đúng quy định, đúng thời gian cho đàn lợn sinh sản tránh những

trường hợp bị sốt đột ngột gây sẩy thai.

- Điều trị

Điều trị cục bộ: Bơm rửa tử cung ngày 1 - 2 lần, mỗi lần 2 - 4 lít nước

đun sôi để nguội pha thuốc tím 0,1% hay nước muối sinh lý 0,9%, sau đó

bơm hoặc đặt kháng sinh như: penicilin 2 - 3 triệu UI; tetramycine hay

sulfanilamid 2 – 5 g hoặc clorazol 4 - 6 viên vào tử cung để chống viêm.

Điều trị toàn thân:

Tiêm thuốc hạ sốt analgin 2 - 3 ống/ ngày

Tiêm kháng sinh

Phác đồ 1: Tiêm tetramycin tiêm bắp liều 10 - 15 mg/ kg thể trọng, liên

tục 3 - 4 ngày. Kết hợp tiêm septotryl tiêm bắp hoặc tĩnh mạch 1 ml/ 10 - 15

kg thể trọng/ ngày. Liên tục 3 - 4 ngày.

Phác đồ 2: tylan + polysul: Tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch 1 ml/ 5 - 10

kg thể trọng/ ngày. Điều trị liên tục 3 - 4 ngày.

Tiêm thuốc giảm viêm: Hydrocortizone, dectancyl, prednizolone…

Tiêm thuốc trợ sức: Vitamin B1, C, B12. Lưu ý khi pha thuốc tiêm vitamin

C không dùng chung với kháng sinh peniciline, sufamid và vitamin B12...

Tiêm thuốc tạo sữa: Thyroxine ngày 1 - 2 ống, liên tiếp 2 - 3 ngày, chỉ

dùng khi nhiệt độ cơ thể đã hạ xuống bình thường.

2.2.4.2. Bệnh viêm vú

* Nguyên nhân

Trầy xước vú do sàn, nền chuồng nhám, vi trùng xâm nhập vào tuyến

sữa. Hai loài vi trùng chính gây bệnh là Staphylococcus aureus và

Streptococcus agalactiae… Ngoài ra còn các nguyên nhân gây viêm như số

con quá ít không bú hết lượng sữa sản xuất, kế phát từ viêm tử cung nặng

hoặc do kỹ thuật cạn sữa không hợp lý trong trường hợp cai sữa sớm. Do vệ

sinh không đảm bảo, chuồng trại quá nóng hoặc quá lạnh. Do lợn mẹ sát

nhau, lợn con khi sinh ra không được bấm răng nanh ngay. Lợn mẹ ăn quá

nhiều thức ăn có hàm lượng dinh dưỡng cao làm sữa tiết ra quá nhiều ứ đọng

lại trong vú tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập phát triển mạnh mẽ về số

lượng và độc lực (Nguyễn Như Pho, 2002) [14].

* Triệu chứng

Theo Ngô Nhật Thắng (2006) [17], viêm vú thường xuất hiện ở một vài

vú nhưng đôi khi cũng lan ra toàn bộ các vú. Vú có màu hồng, sưng đỏ, sờ vào

thấy nóng, hơi cứng ấn vào lợn nái có phản ứng đau. Lợn nái giảm ăn, trường

hợp nặng thì bỏ ăn, sốt cao 40,5 - 42oC kéo dài trong suốt thời gian viêm, sản

lượng sữa giảm, lợn nái thường nằm úp đầu vú xuống sàn, ít cho con bú. Lợn

con thiếu sữa kêu la chạy vòng quanh lợn mẹ đòi bú, lợn con ỉa chảy, xù lông,

gầy tọp, tỷ lệ chết cao 30 - 100%, Lê Hồng Mận (2002) [11],cho biết, vắt sữa ở

những vú bị viêm thấy sữa loãng, trong sữa có những cặn hoặc cục sữa vón lại,

xuất hiện những mảnh cazein màu vàng, xanh lợn cợn, đôi khi có máu.

* Hậu quả

Khi bị viêm vú, sản lượng sữa của lợn nái nuôi con giảm, trong sữa có

nhiều chất độc, sữa không đủ đáp ứng nhu cầu của lợn con hoặc khi lợn con

bú sữa sẽ dẫn đến tiêu chảy, ốm yếu, sức đề kháng giảm, dễ mắc bệnh và

trọng lượng cai sữa thấp.

Nếu viêm vú nặng dẫn đến huyết nhiễm trùng, huyết nhiễm mủ thì khó

chữa, lợn nái có thể chết.

Viêm vú kéo dài dẫn đến teo đầu vú, vú hóa cứng, vú bị hoại tử ảnh

hưởng đến khả năng tiết sữa của lợn nái ở lứa đẻ sau.

* Điều trị

Điều trị viêm vú trong thời kỳ cho sữa là một yếu tố cơ bản trong khống

chế bệnh viêm vú. Nó phải được tiến hành sớm và đạt kết quả. Xác định

nguyên nhân không chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng mà phải tính đến các

chỉ tiêu chăn nuôi và có thể dựa vào các kết quả của phòng thí nghiệm. Sự

hiểu biết đầy đủ các phương pháp điều trị, nhất là về dược lực học và dược

độc học cho phép đáp ứng tốt hơn cách điều trị.

Chữa bệnh viêm vú cho lợn nái hướng vào việc đưa ra phương pháp chữa

kết hợp. Dùng Novocain phong bế phối hợp với điều trị bằng kháng sinh cho

kết quả tốt. Để phong bế thần kinh tuyến sữa, tác giả đã dùng dung dịch

novocain 0,5% liều từ 30 – 40 ml cho mỗi vú. Thuốc tiêm vào mỗi thùy vú

bệnh sâu 8 – 10 cm. Dung dịch novocain còn được bổ sung 100 - 200 ngàn đơn

vị penicillin hay kháng sinh khác. Đồng thời lợn nái còn được tiêm bắp cùng

một loại kháng sinh trong novocain này liều từ 400.000 - 600.000 UI, mỗi ngày

2 - 3 lần.

Nếu điều trị hợp lý lợn sẽ khỏi trong vòng 3 - 5 ngày.

Các loại kháng sinh thường dùng: Dufamox, ampicilline, cephalexine,

gentamycine, norfloxacine... và có thể dùng corticoide để giảm viêm kết hợp

với vitamin. Ngoài ra trong trường hợp nái đẻ bị viêm nặng chúng ta có thể

chườm cát nóng kết hợp xoa bóp bầu vú trong lúc đẻ.

2.2.4.3. Lợn nái mất sữa sau khi đẻ

* Nguyên nhân

Theo Nguyễn Đức Lưu và Nguyễn Hữu Vũ (2004) [10], bệnh viêm tử

cung và viêm vú là hai nguyên nhân trực tiếp gây ra sự giảm và mất sữa ở lợn

nái nuôi con.

Theo Nguyễn Xuân Bình (2000) [1], mất sữa sau khi đẻ là do kế phát từ

bệnh viêm tử cung và viêm vú. Do khi bị viêm cơ thể thường sốt cao liên tục

2 - 3 ngày, nước trong máu và trong mô bào bị giảm ảnh hưởng đến quá trình

trao đổi chất, nhất là quá trình hấp thu chất dinh dưỡng trong đường tiêu hóa

bị giảm dần dẫn đến mất sữa, khả năng phục hồi chức năng tiết sữa sẽ bị hạn

chế thường xảy ra ở lứa đẻ tiếp theo.

* Triệu chứng

Khi vắt các vú không thấy sữa chảy ra, vú bị teo lại, nếu viêm thì sưng

cứng... Lợn con kêu nhiều, gầy yếu.

* Biện pháp phòng trị

- Phòng bệnh

Khẩu phần ăn phải đầy đủ dinh dưỡng. Sau khi đẻ nên cho ăn thức ăn

nhiều nước như rau lang, rau muống, bí đao... để tăng khả năng sản xuất sữa.

Sau khi đẻ phải thụt rửa tử cung bằng thuốc tím 0,1%, nước muối 0,9%.

Nếu bị viêm tử cung hoặc viêm vú phải điều trị triệt để.

- Điều trị

Nếu do kế phát từ các bệnh thì điều trị bằng kháng sinh như: Dufamox,

oxytetramyccin, amoxilline, ceftifuor…đồng thời tiến hành xoa bóp chườm

ấm bầu vú. Nếu mất sữa mà bầu vú bị teo lại, cần nhanh chóng ghép con, tiến

hành xoa bóp, chườm ấm bầu vú, tuy nhiên trường hợp này hiệu quả điều trị

không cao.

2.2.4.4. Bệnh sát nhau

* Nguyên nhân

Theo Trịnh Đình Thâu và Nguyễn Văn Thanh (2010) [22], sau khi đẻ

tử cung co bóp yếu trong thời gian mang thai nhất là giai đoạn cuối con vật

không được vận động thỏa đáng. Trong thức ăn thiếu các chất khoáng, nhất

là Ca và P. Hoặc tử cung bị sa liệt, con vật quá gầy yếu hoặc quá béo, chửa

quá nhiều thai, thai quá to, khó đẻ, nước ối quá nhiều làm tử cung giãn nở

quá mức.

Do viêm niêm mạc tử cung trước lúc đẻ làm dính nhau với tử cung hoặc

nhau chưa ra hết thì người đỡ đẻ đã kéo đứt còn lại một ít sót lại trong tử cung.

Do lợn con còn sót lại ở trạng thái nằm sai vị trí làm tắc đường ra của nhau.

* Triệu chứng

Sau khi đẻ 4 - 5 giờ không thấy nhau ra hoặc không hết là bị sát nhau.

Lợn nái rặn nhiều, đôi khi bỏ ăn, sốt cao liên tục 40 - 41°C trong vòng

1 - 2 ngày, lợn mẹ cắn con, không cho con bú, niêm dịch chảy ra màu đục,

lẫn máu.

* Điều trị

Can thiệp kịp thời ngay khi nái có biểu hiện bệnh, không để quá muộn sẽ

gây ra viêm tử cung, can thiệp đúng kỹ thuật, không quá mạnh tay, tránh

những tổn thương. Tiêm oxytoxin để kích thích co bóp tử cung cho nhau còn

sót lại đẩy ra ngoài hết. Sau khi nhau thai ra dùng nước muối sinh lý 0,9% để

rửa tử cung trong ba ngày liên tục (Trịnh Đình Thâu và Nguyễn Văn Thanh

2010) [22].

2.2.4.5. Bệnh viêm khớp

* Nguyên nhân:

Streptococcus suis là vi khuẩn gram (+), Streptococcus suis gây viêm

khớp cấp và mãn tính ở lợn mọi lứa tuổi. Bệnh này thường gây ra trên lợn con

1 - 6 tuần tuổi. Vi khuẩn xâm nhập qua đường miệng, rốn, vết thương trên da,

đầu gối khi trà sát trên nền chuồng.

* Triệu chứng:

Lợn đi khập khiễng, khớp chân xưng lên. Thường thấy viêm khớp cổ

chân, khớp háng và khớp bàn chân. Lợn ăn ít, hơi sốt, chân lợn có hiện tượng

què, đi đứng khó khăn, chỗ khớp viêm tấy đỏ, sưng sờ nắn vào có phản xạ đau.

* Điều trị:

Dufamox, tiêm bắp 1ml/ 10 kg TT

Tiêm analgin: 1ml/ 10 kg TT/ 1lần/ ngày

Điều trị liên tục trong 3 ngày

Ngoài ra hạn chế cho lợn di chuyển đi lại, những tấm đan bị hỏng, kém

chất lượng cần phải thay thế.

2.3. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.3.1. Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, một số nhà khoa học thú y đã có những nghiên cứu tổng kết

về bệnh sinh sản trên đàn lợn nái. Bệnh sinh sản có ảnh hưởng rất lớn đến

năng suất sinh sản của lợn nái, nó không chỉ làm giảm sức sinh sản của lợn

nái mà còn có thể làm cho nái mất khả năng sinh sản, chậm sinh hay làm giảm

khả năng sống sót của lợn con.

Theo Phạm Hữu Doanh và Lưu Kỷ (2003) [3], để phòng bệnh viêm vú

cho lợn nái trước khi đẻ lau, xoa vú và tắm cho nái, cho con đẻ đầu tiên bú

ngay sau 1 giờ đẻ. Chườm nước đá vào bầu vú viêm Tiêm kháng sinh:

penicillin 1,5 - 2 triệu đơn vị với 100 ml nước cất tiêm quanh vú. Nếu nhiều

vú bị viêm thì pha loãng liều thuốc trên với 20 ml nước cất, tiêm xung quanh

các vú viêm, tiêm trong 3 ngày liên tục.

Nguyễn Xuân Bình (2005) [1], cho biết: Ở những nái bị viêm tử cung

thường biểu hiện sốt theo quy luật sáng chiều (sáng sốt nhẹ, chiều sốt nặng).

Bệnh viêm tử cung ở gia súc là một quá trình bệnh lý phức tạp được thể

hiện dưới nhiều thể khác nhau. Đây là nguyên nhân gây rối loạn sinh sản, ảnh

hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản của gia súc cái, xảy ra ở những thời

gian khác nhau, nhưng thường xảy ra nhiều nhất vào thời gian sau khi đẻ từ 1

- 10 ngày.

Viêm tử cung là một trong những tổn thương đường sinh dục trên lợn nái

sau khi sinh. Sau khi sinh có dịch tiết và dịch lẫn mủ là biểu hiện của viêm tử

cung (Nguyễn Văn Thanh 2003) [18].

Đồng thời cũng có nhiều tác giả có tổng kết về tỷ lệ mắc bệnh viêm tử

cung ở lợn nái sau khi sinh: theo Nguyễn Văn Thanh (2003) [18] viêm tử

cung là một trong những tổn thương đường sinh dục trên lợn nái sau khi sinh.

Sau khi sinh có dịch tiết và dịch lẫn mủ là biểu hiện của viêm tử cung, viêm

tử cung là một trong những tổn thương đường sinh dục trên lợn nái sau khi

sinh, có dịch tiết và dịch lẫn mủ là biểu hiện của viêm tử cung, lợn nái sau khi

sinh có chứng viêm tử cung chiếm tỷ lệ 42,4%. Viêm tử cung trên nhóm lợn

nái thuần chiếm khoảng 25,48%, trên nhóm lợn nái lai chiếm 50,84% (trong

tổng số 1.000 lợn nái khảo sát). Viêm tử cung thường xảy ra cao nhất ở lứa 1

và 2. Tỷ lệ chậm động dục ở nhóm lợn bị viêm tử cung cao hơn nhiều so với

nhóm lợn không bị viêm tử cung.

Lê Văn Năm (2009) [12] cho rằng,có rất nhiều nguyên nhân từ ngoại

cảnh gây bệnh như: do thức ăn nghèo dinh dưỡng, do can thiệp đỡ đẻ bằng

dụng cụ hay thuốc sản khoa sai kỹ thuật dẫn đến muxin của chất nhầy các cơ

quan sinh dục bị phá hủy hoặc kết tủa, kết hợp với việc chăm sóc nuôi dưỡng

bất hợp lý, thiếu vận động đã làm chậm quá trình thu teo sinh lý của dạ con.

Đây là điều kiện tốt để vi khuẩn xâm nhập vào tử cung gây bệnh. Biến chứng

nhiễm trùng do vi khuẩn xâm nhập vào dạ con gây nên trong thời gian động

đực (lúc đó tử cung mở) và do thụ tinh nhân tạo sai kỹ thuật (dụng cụ dẫn tinh

làm tổn thương niêm mạc tử cung).

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2002) [5], bệnh viêm đường sinh dục ở lợn

chiếm tỷ lệ cao từ 30 - 50%, trong đó viêm cơ quan bên ngoài ít, chiếm tỷ lệ

20%, còn lại 80% là viêm tử cung, khi gia súc bị bệnh viêm tử cung ở thể

viêm cơ, viêm tương mạc thì không nên tiến hành thụt rửa bằng các chất sát

trùng với thể tích lớn. Vì khi bị tổn thương nặng, cơ tử cung co bóp yếu, các

chất bẩn không được đẩy ra ngoài, lưu trong đó làm cho bệnh nặng thêm. Các

tác giả đề nghị nên dùng oxytoxin kết hợp PGF2α hoặc kết hợp với kháng

sinh điều trị toàn thân và cục bộ. Sát nhau trên lợn nái ít xảy ra, nhưng nếu

lợn nái bị sát nhau sẽ đưa đến viêm nhiễm trùng và gây viêm tử cung. Điều

kiện môi trường thay đổi đột ngột như thời tiết môi trường quá nóng hay quá

lạnh trong thời gian đẻ cũng dễ đưa đến viêm tử cung.

2.3.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Theo Martineau (2011) [35] có nhiều bệnh nguyên học và sinh lý bệnh

có thể được đề cập trong hội chứng rối loạn tiết sữa và viêm vú ở lợn nái sau

đẻ do dùng những tên khác nhau: phức hợp viêm vú - viêm tử cung - mất sữa

(MMA), hội chứng mất sữa, hội chứng rối loạn tiết sữa, phù thũng vú, hội

chứng giảm tiết sữa, ngộ độc máu mất sữa và viêm vú sau đẻ.

Theo Shrestha (2012) [36] hội chứng MMA gây chết khoảng 2% lợn nái

nhưng tỷ lệ chết ở lợn con lên tới 80% do đói, ỉa chảy... Nguyên nhân: (a) do

dinh dưỡng: cho nái ăn quá nhiều trong thời gian mang thai, nái quá béo; thay

đổi thức ăn đột ngột, hàm lượng vitamin E và Ca trong khẩu phần ăn thấp,

thiếu xơ và nước uống; (b) do quản lý chăm sóc: nái ít được vận động, lợn nái

không được vệ sinh, vô trùng trước khi đẻ, không được quan tâm khi đẻ, thời

gian đẻ kéo dài; (c) do chuồng trại: chật chội, nền chuồng không bằng phẳng,

nhiệt độ môi trường cao, bầu vú lợn quá nóng do đặt đèn sưởi không thích hợp;

(d) do bản thân lợn nái: đẻ nhiều con, dạ con lớn và nhão. Chẩn đoán lâm sàng:

lợn sốt (40 - 410C), bỏ ăn, táo bón, bầu vú sưng cục bộ, nóng, đau.

Theo Kemper và cs (2013) [28] tại 6 đàn nái hạt nhân ở Đức (2008 - 2010),

99,1% các mẫu sữa phân lập được vi khuẩn chủ yếu thuộc họ Enterobacteriaceae,

Staphylococcaceae, Streptococcaceae và Enterococcaceae. Trong đó, E. coli

chiếm nhiều hơn cả và những loài này cũng được tìm thấy trong sữa lợn khỏe, còn

Staphylococcus spp, Lactococcus lactis được tìm thấy trong sữa lợn mắc hội

chứng MMA.

Theo Maes và cs (2010) [31] thuật ngữ Metritis, Mastitis, Agalactia

(MMA) được dùng rất thường xuyên trong các bài báo khoa học trước đây,

ngày nay được xem như một loại PDS (hội chứng rối loạn tiết sữa sau đẻ lợn

nái), MMA có tỷ lệ lưu hành 6,9% trong tổng số 16.450 lợn nái đẻ trong hơn

01 năm tại 31 đàn ở Illinois; trong 27.656 lợn nái đẻ của một nghiên cứu được

tiến hành tại bang Missouri có tới 13% nái bị mắc hội chứng MMA; tỷ lệ mắc

hội chứng MMA theo đàn ở Thụy Điển biến động từ 5,5% ở đàn quy mô nhỏ

và tới 10,3% ở đàn quy mô lớn. Ông cũng cho biết, một nghiên cứu mới đây ở

110 đàn lợn tại Bỉ cho thấy 34% số đàn có liên quan đến hội chứng MMA.

Theo Kemper và Gerjets (2009) [29] để chẩn đoán sớm hội chứng

MMA, người ta thường dựa vào một số triệu chứng lâm sàng: (1) thân nhiệt

lợn nái sau đẻ 12 - 48 giờ (nếu > 39,40C thì điều trị dự phòng), sự thay đổi

hình dạng tuyến vú, giảm tiết sữa (hoặc mất sữa hoàn toàn), giảm tính thèm

ăn (ăn ít hoặc bỏ ăn hoàn toàn), lượng tế bào soma trong sữa >107/ml, pH sữa

> 6,7; tăng hàm lượng các interleukin trong máu (tăng lượng IL-1P, IL-6, IL-

8 và TNFa. (2) các yếu tố ảnh hưởng đến hội chứng MMA: thời gian mang

thai dài (> 116 ngày), thời gian đẻ dài (> 3 giờ), can thiệp bằng dụng cụ sản

khoa khi đẻ, nhiều con (> 11con/ổ) nhiễm trùng đường sinh dục, táo bón, sự

tăng đàn, chuyển đàn, trong đàn có nhiều nái mới, ảnh hưởng của mùa vụ,

thiếu protein thô trong khẩu phần ăn, thay đổi thức ăn đột ngột, lợn nái thiếu

vận động...

Theo Preibler và Kemper (2011) [32] trong nghiên cứu về lợn nái mắc

MMA, có 16,6% bị sốt < 39,50C, 28,8% sốt > 400C, lợn kém ăn, sản lượng

sữa giảm hoặc rối loạn tiết sữa.

Theo Heber và cs (2010) [25] lợn được coi là mắc hội chứng MMA khi

có một hoặc bao gồm các biểu hiện sau: viêm tử cung, dịch tiết âm đạo có pH

> 8, lười vận động, thân nhiệt > 39,40C, viêm vú .

Theo Arut Kidcha-orrapin (2006) [34] tại Thái lan hội chứng MMA là

một vấn đề lớn ở các trang trại chăn nuôi lợn, đặc biệt vào mùa hè (giữa

tháng 3 và tháng 5), ảnh hưởng lớn đến năng suất sinh sản của lợn nái.

Biện pháp tốt nhất để phòng bệnh là quản lý tốt đàn nái, đặc biệt là trước

khi đẻ. Cụ thể như sau:

- Thức ăn cho lợn nái chờ đẻ không vượt quá 18% protein; chất xơ >

4,5%; cung cấp nước uống đầy đủ.

- Tránh gây stress cho nái sau đẻ: không chuyển nái sang chuồng đẻ

trong thời tiết nóng, những ngày nắng nóng tốt nhất di chuyển trước 07 giờ

sáng; thời gian nuôi thích nghi tại chuồng đẻ thích hợp nhất là 05 ngày; giữ

cho lợn nái yên tĩnh.

- Vệ sinh chuồng đẻ bằng các thuốc sát trùng, để trống chuồng ít nhất 01

tuần, sau khi vệ sinh mới chuyển lợn vào.

- Dùng thuốc điều trị ký sinh trùng; thuốc điều trị E. coli: tiêm

enrofloxacin; thuốc điều trị Streptoccocus spp: tiêm amoxyclin 01 ngày trước đẻ.

- Bổ sung các vitamin A, D, E, K và khoáng chất để tăng khả năng miễn

dịch cho lợn.

Waller và cs (2002) [33] cho biết khi lợn mẹ bị viêm đường sinh dục có tỷ

lệ thụ thai và số con sinh ra ở lứa sau thấp hơn so với lợn mẹ không bị viêm.

Tỷ lệ viêm tử cung của lợn nái tại Anh được cho là biến động từ 1,1 –

37,2% (Kirwood, 1999) [30]. Theo Ivashkevich và cs (2011) [27] tỷ lệ viêm

tử cung ở lợn nái ở Belarus vào khoảng 33,6 – 55,0%.

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN

3.1. Đối tượng

- Đàn lợn nái ngoại sinh sản nuôi tại trại.

3.2. Địa điểm và thời gian thực hiện

- Địa điểm: Trại lợn Bùi Mạnh Cường, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

- Thời gian tiến hành: từ ngày 20/11/2018 đến ngày 25/5/2019

3.3. Nội dung thực hiện

- Đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại lợn Bùi Mạnh Cường, huyện

Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

- Thực hiện công việc chăm sóc, nuôi dưỡng đàn lợn nái và lợn con.

- Tham gia phòng bệnh cho lợn nái và lợn con tại trại.

- Tham gia chẩn đoán và điều trị cho lợn nái và lợn con tại trại.

- Tham gia các công tác khác.

3.4. Các chỉ tiêu và phương pháp thực hiện

3.4.1. Các chỉ tiêu thực hiện

- Cơ cấu đàn lợn tại thời điểm thực tập.

- Khối lượng công việc nuôi dưỡng, chăm sóc đàn lợn.

- Khối lượng công việc vệ sinh, sát trùng chuồng trại.

- Kết quả tiêm vắc xin phòng bệnh.

- Số lượng lợn nái được chẩn đoán và điều trị bệnh.

- Số lượng lợn con được chẩn đoán và điều trị bệnh.

- Số lượng lợn con được can thiệp thủ thuật.

3.4.2. Phương pháp thực hiện

3.4.2.1. Phương pháp đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại lợn Bùi Mạnh

Cường, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

Để đánh giá tình hình chăn nuôi tại trại, tiến hành thu thập thông tin từ

cán bộ kỹ thuật của trại, kết hợp với kết quả theo dõi tình hình thực tế tại

trang trại.

3.4.2.2. Quy trình chăm sóc nuôi dưỡng cho đàn lợn nuôi tại cơ sở

* Quy trình chăm sóc nái đẻ (nái nuôi con)

* Khẩu phần ăn cho nái đẻ và nuôi con

* Quy trình dùng thuốc

* Quy trình đỡ đẻ cho lợn nái

* Kĩ thuật can thiệp lợn đẻ khó

* Quy trình chăm sóc lợn con tại cơ sở

* Tiêm chế phẩm Fe - Dextran và nhỏ cầu trùng

* Bấm tai, thiến

* Tập ăn sớm lúc 4 - 6 ngày tuổi

* Cai sữa cho lợn con

3.4.2.3. Quy trình phòng bệnh tại cơ sở

* Vệ sinh hàng ngày

* Đối với đàn lợn con theo mẹ đến khi cai sữa

3.4.3. Chẩn đoán và điều trị bệnh tại cơ sở

3.4.3.1. Bệnh của lợn nái

* Bệnh viêm tử cung

* Bệnh viêm vú

* Bệnh sát nhau

* Bệnh viêm khớp

3.4.4.2. Bệnh của lợn con

* Hội chứng tiêu chảy ở lợn con theo mẹ

* Hội chứng hô hấp

* Viêm khớp

3.4.4. Các công việc khác

3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu với công thức tính

- Tỉ lệ lợn mắc bệnh:

∑ số lợn mắc bệnh x 100 Tỷ lệ lợn mắc bệnh (%) = ∑ số lợn theo dõi

- Tỷ lệ lợn khỏi bệnh:

∑ số con khỏi bệnh x 100 Tỷ lệ lợn khỏi (%) = ∑ số con điều trị

- Các số liệu thu thập được xử lý bằng công thức tính toán thông thường.

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

4.1. Tình hình chăn nuôi lợn tại trại lợn Bùi Mạnh Cường

Em đã tiến hành theo dõi tình hình chăn nuôi tại trại và thu thập số liệu

trong ba năm (2017- 2019) thông qua số liệu trực tiếp tại thời điểm thực tập

và trên hệ thống sổ sách của trại. Kết quả được trình bày qua bảng 4.1.

Bảng 4.1. Tình hình chăn nuôi lợn qua 3 năm (2017 – 2019)

Thời gian (năm)

STT Chỉ tiêu khảo sát ĐVT 2017 2018 Tháng 5/2019

Con 7 4 4 Lợn đực giống 1

Con 120 150 170 Lợn hậu bị 2

Con 578 650 750 Lợn nái sinh sản 3

8555 Con 5927 8060 4 Lợn con

Nguồn: Phòng kế toán trang trại.

Qua bảng 4.1 cho thấy: Số lợn đực giống từ 2017 – 2018 giảm 3 con và

2018 - 2019 giữ nguyên vì hầu hết lượng tinh đều nhập bên ngoài về. Lợn nái

tăng từ 578 lên 750 con, lợn hậu bị dao động trong khoảng 90 đến 150 con,

lợn con dao động trong khoảng 5927 đến 8555 con.

Từ năm 2017 đến 2019 số đầu lợn tăng lên cho thấy quy mô chăn nuôi

lợn của trại có xu hướng phát triển theo hướng ổn định. Số lượng nuôi của các

loại lợn của trại là rất khác nhau và có sự chênh lệch rõ rệt. Số lợn con là cao

nhất sau đó là lợn thịt và tiếp là lợn nái, số lợn nái có xu hướng tăng lên

nhiều qua các năm. Đặc biệt là lợn hậu bị tăng lên nhằm thay thế cho các lợn

nái sinh sản không đủ tiêu chuẩn và phải loại thải. Hàng tháng vẫn có sự loại

thải những con nái sinh sản kém, không đủ tiêu chuẩn để làm giống. Từng lợn

nái được theo dõi tỉ mỉ các số liệu liên quan của từng nái như: số tai, ngày

phối giống, ngày đẻ dự kiến... được ghi trên thẻ gắn tại chuồng nuôi.

4.2. Kết quả thực hiện quy trình nuôi dưỡng đàn lợn nái và lợn con

Chăm sóc nuôi dưỡng là một quy trình không thể thiếu của bất kỳ trại

chăn nuôi nào, chính vì vậy trong suốt 6 tháng thực tập tại trại em đã được

tham gia và làm các công việc về nuôi dưỡng, chăm sóc cho đàn lợn nái nuôi

con tại trại. Em đã được học và mở mang kiến thức rất nhiều về cách cho ăn,

thức ăn nào dành cho những loại lợn nào, các thao tác kỹ thuật để chăm sóc

lợn mẹ tốt …Và dưới đây là kết quả em đã thực hiện được

Bảng 4.2. Số lợn nái và lợn con theo mẹ trực tiếp chăm sóc nuôi dưỡng

Kết quả

Tháng

Nái hậu bị (con) Nái đẻ (con) Lợn con theo mẹ (con)

12 90 0 0

1 50 0 0

2 30 0 0

3 0 32 393

4 0 32 386

5 0 32 390

Kết quả bảng 4.2 cho thấy trong 6 tháng thực tập tốt nghiệp em đã trực

tiếp chăm sóc nuôi dưỡng được 170 con lợn hậu bị, 96 con lợn nái đẻ và

1169 con lợn con theo mẹ. Được giao cho theo dõi chăm sóc 96 con lợn nái

đẻ nuôi con đến cai sữa. Công việc hàng ngày em đã được thực hiện như

sau: cho nái ăn khẩu phần ăn đúng quy định. Nếu nái nuôi con quá gầy,

nuôi nhiều con cho ăn tăng lượng thức ăn lên, theo dõi nái ăn, nếu nái bỏ

ăn kiểm tra nhiệt độ cơ thể để có biện pháp xử lý kịp thời. Chăm sóc lợn

con để ý khẩu phần ăn đến ô úm, bóng úm, chú ý để lợn không bị đè. Nếu

lợn con còi quá thì cho uống thêm sữa ngoài. Vệ sinh ô chuồng, lau bầu vú,

lau mông cho nái bằng bằng nước sát trùng.

Trong quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng em đã được học hỏi và mở mang

rất nhiều kiến thức từ việc vệ sinh đến các khâu chăm sóc như sau: Đối với

lợn nái trước và sau đẻ cần chú ý đến khẩu phần ăn, quy trình dùng thuốc luôn

được đảm bảo và công tác vệ sinh luôn được quan tâm.

Đối với lợn con khi sinh ra cần được lau khô mũi, miệng và toàn thân,

mài nanh và cho bú sữa đầu càng sớm càng tốt. Tiêm chế phẩm Fe - Dextran

cho lợn con vào 3 ngày tuổi. Tập ăn sớm cho lợn con khi được 3 - 5 ngày tuổi

bằng thức ăn hỗn hợp 9271 của công ty De Heus. Thức ăn cho lợn con phải

giàu đạm và năng lượng.

Theo dõi thường xuyên để phát hiện bệnh và điều trị kịp thời đối với nái

và lợn con. Chuồng trại phải được vệ sinh thường xuyên sạch sẽ. Chuồng

nuôi đảm bảo luôn khô ráo, thoáng mát, tránh gió lùa và đảm bảo giữ ấm cho

lợn con.

4.2.1. Quy trình chăm sóc nuôi dưỡng cho đàn lợn nuôi tại cơ sở

* Quy trình chăm sóc nái đẻ (nái nuôi con)

Vệ sinh sát trùng chuồng đẻ sạch sẽ, khô ráo trước khi chuyển nái sang

chuồng đẻ.

Tắm cho lợn nái bằng xà phòng và chuyển nái qua chuồng đẻ khoảng 7 -

10 ngày trước khi đẻ.

Chuẩn bị dụng cụ trước khi lợn con ra đời: khăn lau, bột xoa, cồn iod,

cân, tải nilon, dầu bôi trơn, pank, kim tiêm, kìm cắt đuôi, máy mài nanh, bấm

tai, sổ ghi chép, thuốc oxytoxin, kháng sinh, lồng úm, bóng úm...

* Khẩu phần ăn cho nái đẻ và nuôi con.

Lợn nái chửa trước ngày đẻ dự kiến 3 ngày cho ăn thức ăn hỗn hợp 3060

giảm dần 0,5kg/ ngày. Khi lợn nái đẻ được 2 ngày tăng dần lượng thức ăn từ

0,5 - 1kg/ ngày đến ngày thứ 6. Đối với nái nuôi con quá gầy hoặc nuôi nhiều

con có thể cho ăn tăng lượng thức ăn lên.

* Quy trình dùng thuốc:

- Sau đẻ 7 ngày trộn giải độc gan 3 ngày liên tục (Sobitol).

- Sau đẻ 17 ngày trộn ADE đến lúc cai sữa.

- Lợn mẹ đẻ xong tiêm 20 ml kháng sinh (Dufamox), 2 ml oxytoxin.

Ngày thứ 2 tiêm 4 ml oxytoxin, ngày 3 giống ngày 1.

* Quy trình đỡ đẻ cho lợn nái:

- Biểu hiện bên ngoài: bồn chồn, đứng ngồi không yên, chân cào xuống

nền chuồng, ỉa, đái vặt, trước đẻ 1 giờ bắt đầu tiết sữa.

- Người đỡ: cắt móng tay, rửa tay sạch.

* Kĩ thuật đỡ đẻ:

- Một tay cầm chắc lợn con, một tay dùng khăn khô lau sạch dịch nhờn ở

mồm, mũi và toàn thân cho lợn để lợn hô hấp thuận lợi.

- Cắt rốn: Thắt dây rốn ở vị trí cách cuống rốn 3 cm, dùng kéo cắt phần

bên ngoài nút thắt một đoạn bằng 1/2 bên trong nút buộc khoảng 1,5 cm. Sát

trùng dây rốn và vùng cuống rốn bằng cồn iod.

- Cho lợn con vào lồng úm tº = 33 - 35°C

- Trước khi cho lợn con ra bú cần lau sạch vú lợn mẹ.

- Phải trực liên tục cho đến khi lợn nái đẻ xong hoàn toàn, nhau ra hết,

lợn nái trở về trạng thái yên tĩnh và cho con bú.

Không can thiệp khi quá trình đẻ của lợn nái diễn ra bình thường, chỉ can

thiệp khi lợn mẹ rặn đẻ lâu và khó khăn.

* Kĩ thuật can thiệp lợn đẻ khó

- Một số biểu hiện lợn đẻ khó:

+ Khi lợn đã vỡ nước ối mà lợn mẹ lại không có biểu hiện rặn đẻ.

+ Lợn rặn đẻ liên tục, bụng căng lên do rặn đẻ mạnh, đuôi cong lên do

lợn con đã ra đến cổ tử cung nhưng do lợn con quá to hoặc do thai bị ngược

nên không ra ngoài được.

+ Mắt của lợn mẹ trở nên rất đỏ do quá trình rặn đẻ liên tục.

+ Lợn mẹ kiệt sức, thở nhanh, yếu ớt do quá trình rặn đẻ nên kiệt sức.

- Cách can thiệp lợn đẻ khó:

+ Dùng nước sát trùng vệ sinh âm hộ và mông lợn. Sát trùng tay, bôi gen

bôi trơn.

+ Đưa tay vào trong tử cung, nắm lấy lợn con, đưa lợn con ra ngoài.

- Sử dụng thuốc cho lợn đẻ

+ Kháng sinh Dufamox, sau khi đẻ xong điều trị 3 ngày lên tục, liều 20

ml/ con.

* Quy trình chăm sóc lợn con tại cơ sở

- 1 ngày: sau khi đẻ cho uống kháng sinh Baytril 0,5% 1ml/ con, mài

nanh, cắt đuôi, sát trùng lại rốn.

- 2 ngày: sáng uống kháng sinh Baytril 0,5% 1ml/ con.

- 3 ngày: cho uống cầu trùng, tiêm sắt.

- 5 ngày: thiến, khi thiến tiêm kháng sinh, sát trùng vị trí thiến.

- 6 ngày: lắp máng tập ăn

- 7 ngày: làm vắc xin suyễn 1.

- 14 ngày: vắc xin circo.

- 21 ngày: vắc xin suyễn 2.

- 22 đến: 26 ngày cai sữa.

Các thao tác mài nanh, bấm đuôi:

+ Chuẩn bị: máy mài nanh, kìm cắt đuôi, cồn sát trùng, thuốc kháng sinh.

+ Lợn con sau khi đẻ khoảng nửa ngày hoặc một ngày thì được mài

nanh, bấm đuôi và nhỏ cầu trùng.

+ Thao tác mài nanh: bắt lợn con kẹp vào đùi, mở miệng lợn con mài

bằng phẳng từng bên một. Sau khi mài nanh xong túm hai chân sau dùng kìm

bấm đuôi, bấm 2/3 đuôi phía ngoài (trước khi bấm cần cắm kìm 15 phút đạt

300 ). Sau đó sát trùng vị trí bấm bằng cồn.

* Tiêm chế phẩm Fe - Dextran và nhỏ cầu trùng: Lợn con 3 ngày tuổi sẽ

được tiêm chế phẩm Fe - Dextran với liều lượng 2 ml/ con và được nhỏ thuốc

phòng cầu trùng( Diacoxin 5%).

* Bấm tai, thiến: Khi lợn con được 5 ngày tuổi thì tiến hành bấm tai đối

với lợn cái và thiến đối với lợn đực.

- Bấm tai: lợn con được bấm tai theo quy định riêng của trại.

- Thiến lợn đực:

Chuẩn bị dụng cụ thiến đầy đủ gồm: dao thiến, cồn sát trùng, pank kẹp,

bông, xi - lanh tiêm và thuốc kháng sinh, ghế ngồi.

+ Thao tác: người thiến ngồi ghế cao và kẹp lợn con vào giữa 2 đùi sao

cho đầu của lợn con hướng xuống dưới. Một tay nặn cho dịch hoàn nổi rõ, tay

còn lại cầm dao rạch hai vết đứt vào chính giữa của mỗi bên dịch hoàn. Dùng

tay nặn dịch hoàn ra ngoài rồi lấy pank kẹp và xoắn đứt dịch hoàn ra, bôi cồn

vào vị trí thiến. Tiêm 1ml/ 10 kg TT Dufamox chống viêm nhiễm.

* Tập ăn sớm lúc 4 - 6 ngày tuổi.

+ Cách tập cho lợn con ăn sớm như sau: Đầu tiên cho một ít thức ăn vào

trong máng ăn đặt vào ô chuồng để lợn con làm quen dần với thức ăn. Sau khi

lợn con đã quen và ăn được, từ từ tăng lượng thức ăn lên. Trang trại sử dụng

loại thức ăn hỗn hợp dạng viên 9271 cho lợn con từ 7 ngày tuổi đến 7 kg của

công ty De Heus. Đồng thời hàng ngày điều trị cho những lợn con mắc hội

chứng tiêu chảy và các bệnh khác khi phát hiện.

* Cai sữa cho lợn con: Khi lợn con được 21 ngày tuổi tiến hành cai sữa

cho lợn con đối với những đàn có khối lượng từ 5,5 kg đến 7 kg, không mắc

bệnh và có sức khoẻ tốt.

4.2.2. Quy trình phòng bệnh tại cơ sở

* Vệ sinh hàng ngày:

Để ngăn ngừa, khống chế dịch bệnh cũng như tăng năng suất và hiệu

quả trong chăn nuôi, trong thời gian thực tập và làm việc tại trại em đã tham

gia các công tác vệ sinh theo đúng quy định của trại, cụ thể như sau:

- Trước khi vào chuồng làm việc tất cả đều phải mặc quần áo bảo hộ, đi

ủng, đi qua hố sát trùng.

- Đập lợn mẹ dậy ỉa, dọn phân tránh lợn mẹ nằm đè phân.

- Rắc vôi, quét dọn lối đi.

- Lau bầu vú cho nái nuôi con, lau mông, lau sàn bằng nước sát trùng.

- Vệ sinh máng ăn sạch sẽ (máng tập ăn, uống lợn con)

- 1 ngày tiến hành xịt gầm, xả rãnh.

- 2 ngày tiến hành phun thuốc sát trùng 1 lần, quét vôi, quét mạng nhện

trong chuồng và rắc vôi bột ở cửa ra vào chuồng.

Đối với chuồng đẻ sau khi cai sữa, lợn mẹ và lợn con đã được chuyển

tiến hành tháo dỡ các tấm đan, đem ngâm ở bể sát trùng 1 ngày, sau đó xịt

sạch. Ô chuồng, khung chuồng cũng được xịt sạch bằng dung dịch NaOH

pha với nồng độ loãng khoảng 5%. Gầm chuồng cũng được tiêu độc khử

trùng sạch sẽ bằng vôi. Để khô rồi tiến hành lắp các tấm đan vào, sau đó

đuổi lợn chờ đẻ vào.

Mọi công nhân trong trại và khách tới thăm đều phải qua hệ thống sát

trùng, thay quần áo, đeo khẩu trang, ủng chuyên dụng trước khi vào chuồng.

Sau mỗi buổi làm trước khi ra khỏi chuồng thu dọn, sắp xếp dụng cụ,

quét lối đi giữa các chuồng.

Khi lợn nái đẻ được 2 ngày tăng dần lượng thức ăn từ 0,5 – 1 kg/ con/

ngày chia làm hai bữa sáng, chiều. Đối với nái nuôi con quá gầy hoặc nuôi

nhiều con có thể cho ăn tăng lượng thức ăn lên 2 kg/ con/ ngày.

* Đối với đàn lợn con theo mẹ đến khi cai sữa:

Ngay sau khi đẻ ra lợn con được tiến hành cắt rốn.

Lợn con 2 - 3 ngày tuổi được bấm số tai, bấm đuôi, mài nanh tiêm chế

phẩm bổ sung sắt, cho uống thuốc phòng phân trắng lợn con và tiêu chảy.

Từ 3 - 4 ngày tuổi cho uống thuốc phòng cầu trùng.

Từ 4 - 5 ngày tuổi tiến hành kỹ thuật ngoại khoa (thiến lợn đực).

Từ 5 - 7 ngày tuổi tập cho ăn bằng thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh 9271.

Từ 7 - 10 ngày tuổi tiêm vắc xin hyogen phòng suyễn lợn.

Từ 14 -16 ngày tuổi tiêm vắc xin circo phòng bệnh còi cọc.

Từ 21 - 26 ngày tuổi tiến hành cai sữa cho lợn.

4.3. Chẩn đoán và điều trị bệnh tại cơ sở

Trong thời gian thực tập tại trại, bằng kiến thức đã học, cùng với sự

giúp đỡ của kỹ thuật và công nhân trong trại em đã tiến hành chẩn đoán và

điều trị một số bệnh xảy ra tại trại.

4.3.1. Bệnh của lợn nái

* Bệnh viêm tử cung

Dùng nhiệt kế thủy ngân để đo ở trực tràng lợn nái ngày 2 lần. Đo trong

3 phút (sáng 7-9h, chiều 16-18h) theo dõi, quan sát bằng mắt thường và ghi

chép màu sắc dịch viêm và các biểu hiện khác của lợn nái.

+ Bỏ ăn: theo dõi, quan sát máng ăn của lợn sau mỗi bữa ăn và ghi chép.

- Triệu chứng: lợn đẻ 2 - 3 ngày, sốt nhẹ, giảm ăn hay bỏ ăn, có dịch

nhầy chảy ra từ âm hộ, màu trắng đục hoặc màu phớt vàng.

- Chẩn đoán: Bệnh viêm tử cung ở lợn nái

- Điều trị: Dùng các loại thuốc sau để điều trị

+ Thụt rửa 2 lần/ ngày, 2 ngày liên tục bằng nước muối sinh lý.

+ Dufamox : 1 ml/ 10 kg TT

+ Oxytoxin: 2 ml/ con

+ Analgin: 1 ml/ 10 kg TT

+ Dexamethasone: 1 ml/ 10 kg TT

Tiêm bắp, điều trị trong 3 ngày lên tục.

* Bệnh viêm vú

Dùng nhiệt kế thủy ngân để đo ở trực tràng lợn nái ngày 2 lần. Đo trong

3 phút (sáng 7-9h, chiều 16-18h) theo dõi, quan sát bằng mắt thường và ghi

chép màu sắc dịch viêm và các biểu hiện khác của lợn nái.

+ Bỏ ăn: theo dõi, quan sát máng ăn của lợn sau mỗi bữa ăn và ghi chép.

- Triệu chứng: Vú có màu hồng, sưng đỏ, sờ vào thấy hơi nóng, hơi

cứng, ấn vào lợn nái có phản ứng đau.

Lợn nái giảm ăn, hoặc bỏ ăn, nằm một chỗ, sốt cao 40,5°C - 42°C. Sản

lượng sữa giảm, lợn nái thường nằm úp đầu vú xuống sàn, ít cho con bú.

Vắt sữa ở những vú bị viêm thấy sữa loãng, trong sữa có cặn hoặc cục

sữa vón lại, xuất hiện các cục casein màu vàng. Lợn con thiếu sữa kêu la, lợn

con ỉa chảy, xù lông.

- Chẩn đoán: lợn nái mắc bệnh viêm vú

- Điều trị: Dùng các thuốc sau để điều trị

+ Cục bộ: Phong bế giảm đau bầu vú bằng cách chườm nước đá lạnh để

giảm sưng, giảm đau, mỗi ngày vắt cạn sữa ở vú viêm 4 - 5 lần, tránh lây

lan sang vú khác.

+ Điều trị toàn thân

Tiêm Dufamox: 1 ml/ 10 kg TT

Tiêm Analgin: 1 ml/ 10 kg TT

Tiêm Oxytoxin: 2 ml/ con

Điều trị liên tục trong 3 - 5 ngày.

* Bệnh sát nhau

Dùng nhiệt kế thủy ngân để đo ở trực tràng lợn nái ngày 2 lần. Đo trong

3 phút (sáng 7-9h, chiều 16-18h) theo dõi, quan sát bằng mắt thường và ghi

chép màu sắc dịch viêm và các biểu hiện khác của lợn nái.

+ Bỏ ăn: theo dõi, quan sát máng ăn của lợn sau mỗi bữa ăn và ghi chép.

- Triệu chứng: Con vật đứng nằm không yên, nhiệt độ hơi tăng, thích

uống nước, sản dịch chảy ra màu nâu.

- Chẩn đoán: Lợn nái mắc bệnh sát nhau

- Điều trị:

+ Oxytocin: 2 ml/ con

+ Dufamox: 1 ml/ 10 kg TT

Điều trị 2 - 3 ngày, kết hợp thụt rửa bằng nước muối sinh lý.

* Bệnh viêm khớp

Dùng nhiệt kế thủy ngân để đo ở trực tràng lợn nái ngày 2 lần. Đo trong

3 phút (sáng 7-9h, chiều 16-18h) theo dõi, quan sát bằng mắt thường và ghi

chép màu sắc dịch viêm và các biểu hiện khác của lợn nái.

+ Bỏ ăn: theo dõi, quan sát máng ăn của lợn sau mỗi bữa ăn và ghi chép.

+ Sờ, nắn: Thấy lợn nái có phản xạ đau.

- Triệu chứng: Lợn đi khập khiễng, khớp chân sưng lên. Thường thấy

viêm khớp cổ chân, khớp háng và khớp bàn chân. Lợn ăn ít, hơi sốt, chân lợn

có hiện tượng què, đi đứng khó khăn, chỗ khớp viêm tấy đỏ, sưng, sờ nắn vào

có phản xạ đau.

- Chẩn đoán: Lợn nái mắc bệnh viêm khớp

- Điều trị: Tiêm các thuốc sau

+ Dufamox: 1 ml/ 10 kg TT

+ Dexamethasone: 1 ml/ 20 kg TT

+ Catosal: 1 ml/ 10 kg TT

Điều trị liên tục trong 3 ngày

4.3.2. Bệnh của lợn con

* Hội chứng tiêu chảy ở lợn con theo mẹ

- Triệu chứng: Phân lỏng, có màu trắng hoặc vàng nhớt, phân dính đít,

lợn gầy, ốm yếu.

- Điều trị:

+ Tiêm Dufafloxacin: 1 ml/ 10 kg TT, kết hợp với Atropin: 1 ml/ 10 kg TT.

- Điều trị liên tục 3 - 5 ngày.

* Hội chứng hô hấp

- Triệu chứng: Lợn gầy còm, lông xù, thở thể bụng, có khi ngồi thở,

bụng hóp lại. Lợn bị bệnh không tranh vú với các con khác nên ngày càng

gầy yếu.

- Điều trị: Tiêm Tylosin: 1 ml/10 kg TT.

Nếu lợn có hiện tượng ho nhiều, thở gấp thì tiêm Bromhexine: 2ml/ con.

* Viêm khớp

- Triệu chứng: Lợn đi khập khiễng, khớp chân sưng lên. Thường

thấy viêm khớp cổ chân, khớp háng và khớp bàn chân. Lợn ăn ít, hơi sốt, chân

lợn có hiện tượng què, đi đứng khó khăn, chỗ khớp viêm tấy đỏ, sưng, sờ nắn

vào có phản xạ đau.

- Chẩn đoán: Lợn nái mắc bệnh viêm khớp

- Điều trị: Tiêm các thuốc sau

+ Dufamox: 1 ml/ 10 kg TT

+ Dexamethasone: 1 ml/ 20 kg TT

+ Catosal: 1 ml/ 10 kg TT

Điều trị liên tục trong 3 ngày

4.3.3. Các công việc khác

- Phát hiện lợn nái động dục với các biểu hiện sau:

+ Lợn nái đứng yên khi bị đè lên lưng hoặc sự có mặt của đực giống.

+ Âm hộ sung huyết, sưng, mẩy, đỏ, sau đó chuyển sang trạng thái

thâm, nhăn.

+ Dịch nhờn chảy ra từ âm hộ trong, loãng, không dính, sau đó chuyển

sang trạng thái đặc và dính.

- Thụ tinh nhân tạo cho lợn nái

+ Bước 1: Phối ngay sau khi phát hiện động dục, để nái động dục nghỉ

ngơi 1 - 2 giờ rồi phối.

+ Bước 2: Dùng đực giống để kích thích nái trong lúc phối.

+ Bước 3: Vệ sinh sạch sẽ trước và sau khi phối, lau âm hộ bằng khăn

để loại bỏ bụi bẩn, sau đó dùng khăn giấy lau lại 1 lượt.

+ Bước 4: Sử dụng ống tinh đã được bôi trơn luồn vào âm hộ chếch 45

độ dọc theo sống lưng xoay ngược chiều kim đồng hồ. Khi có cảm giác kịch

thì dừng lại (ngồi lên lưng nái). Xoay túi tinh bằng tay, mở liều tinh ra,

nối với ống thụ tinh.

+ Bước 5: Khi tinh dịch đã đi vào trong âm đạo, rút nhẹ ống dẫn tinh

xoay theo chiều kim đồng hồ và vỗ mạnh vào lưng lợn nái một cách đột ngột

để lợn nái đóng cổ tử cung lại.

+ Bước 6: Sau khi dẫn tinh xong, phải vệ sinh dụng cụ sạch sẽ

- Mài nanh, cắt đuôi: Lợn con sau khi sinh được 12 giờ tiến hành mài

nanh, cắt đuôi.

- Bổ sung sắt cho lợn con: Tiêm bắp cho lợn con 3 ngày tuổi, mỗi con 2

ml Fe - Dextran.

- Phòng bệnh cầu trùng: Nhỏ thuốc phòng cầu trùng cho lợn con vào

ngày tuổi thứ 3 và ngày thứ 5.

- Thiến lợn: Những con lợn đực sau khi đẻ được 3 ngày tiến hành thiến.

Chuẩn bị dụng cụ thiến đầy đủ gồm: dao thiến, cồn sát trùng, pank kẹp,

bông, xi - lanh tiêm và thuốc kháng sinh, ghế ngồi.

+ Thao tác: người thiến ngồi ghế cao và kẹp lợn con vào giữa 2 đùi sao

cho đầu của lợn con hướng xuống dưới. Một tay nặn cho dịch hoàn nổi rõ, tay

còn lại cầm dao rạch hai vết đứt vào chính giữa của mỗi bên dịch hoàn. Dùng

tay nặn dịch hoàn ra ngoài rồi lấy pank kẹp và xoắn đứt dịch hoàn ra, bôi cồn

vào vị trí thiến. Tiêm 1ml/ 10 kg TT Dufamox chống viêm nhiễm.

- Xuất bán lợn con: Lợn con thường được xuất vào buổi sáng sớm và

chiều tối xuất vào giờ mát mẻ. Sau đó tất cả lợn con đủ tiêu chuẩn sẽ được

chuyển ra khu vực xuất, ở đây lợn con được cân, ghi chép số lượng và đưa lên

xe tải để vận chuyển đi.

4.3.4. Kết quả công tác phòng bệnh cho lợn tại trại

4.3.4.1. Kết quả thực hiện công tác vệ sinh phòng bệnh

Công tác vệ sinh trong chăn nuôi là một trong những khâu rất quan trọng.

Nếu công tác vệ sinh được thực hiện tốt thì gia súc ít mắc bệnh, sinh trưởng và

phát triển tốt, chi phí thuốc thú y thấp, làm cho hiệu quả chăn nuôi cao hơn. Do

nhận thức rõ được điều này nên trong suốt thời gian thực tập, em đã thực hiện

tốt và đạt kết quả như sau:

Bảng 4.3. Kết quả vệ sinh, sát trùng

Kết quả đã thực hiện

Công việc

Số lượng được giao (lần) Số lượng (lần) Tỷ lệ (%)

Vệ sinh chuồng trại hàng ngày 170 170 100

Phun sát trùng 40 40 100

Quét và rắc vôi đường đi 80 80 100

Nhìn vào bảng cho thấy công việc vệ sinh, sát trùng của trại được thực

hiện thường xuyên hàng ngày. Theo quy định của trại mỗi ngày công việc vệ

sinh chuồng trại, quét vôi rắc đường đi thực hiện 1 lần, phun sát trùng 2 ngày/

1 lần. Trong 6 tháng thực tập tại cơ sở em được giao trực tiếp tham gia vệ sinh

chuồng trại 170 lần, quét và rắc vôi đường đi 80 lần, phun sát trùng 40 lần, đã

hoàn thành 100% công việc được giao. Qua quá trình làm em đã nắm được

quy trình vệ sinh sát trùng trong chăn nuôi như thế nào là hợp lý, sử dụng

thuốc sát trùng với liều lượng phù hợp và điều quan trong là khi phun sát

trùng phải mặc quần áo bảo hộ, đi ủng, đeo khẩu trang, đội mũ...

4.3.4.2. Kết quả thực hiện quy trình tiêm phòng cho đàn lợn tại trại

Quy trình phòng bệnh bằng vắc xin luôn được trang trại thực hiện

nghiêm túc, đầy đủ và đúng kỹ thuật. Đối với từng loại lợn có quy trình tiêm

riêng, từ lợn nái đến lợn con.Tiêm vắc xin nhằm tạo miễn dịch chủ động cho

lợn chống lại mầm bệnh khi nó xâm nhập vào cơ thể. Vắc xin chỉ có hiệu

quả phòng bệnh cao khi sức khỏe của con vật được đảm bảo, trên cơ sở đó

trại chỉ tiêm vắc xin cho lợn khi trạng thái lợn khỏe mạnh, không mắc các

bệnh truyền nhiễm và mạn tính khác, để tạo được trạng thái miễn dịch tốt

nhất cho đàn lợn.

Bảng 4.4 Kết quả tiêm vắc xin phòng bệnh cho lợn nái sinh sản

và lợn con theo mẹ

Kết quả tiêm vắc xin phòng bệnh cho lợn nái sinh sản

Bệnh được phòng

Loại vắc xin

Đường tiêm

Liều tiêm (ml)

Tổng số lợn (con)

Số lợn tiêm (con)

Tỷ lệ đạt (%)

Thời điểm phòng

Tiêm

10 tuần

Dịch tả

Coslapast

96

100

2 bắp

chửa

Tiêm

12 tuần

LMLM

Aftopor

96

100

2 bắp

chửa

Khô thai

Parvo

96

100

2 Trước cai sữa 7

Tiêm bắp

ngày

Kết quả tiêm vắc xin phòng bệnh cho lợn con

Bệnh được phòng

Loại vắc xin

Đường tiêm

Liều tiêm (ml)

Tổng số lợn (con)

Số lợn tiêm (con)

Tỷ lệ đạt (%)

Thời điểm phòng

Tiêm

Suyễn 1

Myco 1

7 ngày

1169

100

2 bắp

Circo

14 ngày

1110

100

2 Hội chứng còi cọc

Tiêm bắp

Suyễn 2

Myco 2

21 ngày

1053

100

2 Tiêm bắp

Kết quả ở bảng 4.4 cho thấy trại đã thực hiện nghiêm ngặt quy trình tiêm

vắc xin phòng bệnh trên đàn lợn nái và lợn con đạt tỷ lệ an toàn cao. Cụ thể tỷ

lệ tiêm vắc xin luôn đạt 100% số lợn được làm đầy đủ vắc xin theo quy định

của trại. Ngoài những kiến thức đã học em cũng học hỏi được những kinh

nghiệm về việc phòng bệnh bằng vắc xin như: việc sử dụng vắc xin đủ liều,

đúng đường, đúng vị trí, đúng lịch vì mỗi loại vắc xin đều có những đặc thù

riêng, hiệu quả và thời gian miễn dịch khác nhau. Nếu sử dụng không đúng kĩ

thuật, sai thời điểm sẽ làm mất đi hoạt tính của vắc xin. Trước khi sử dụng

vắc xin cần lắc kỹ lọ, vắc xin đã pha nên sử dụng ngay, nếu thừa phải hủy

không nên sử dụng cho ngày hôm sau. Ngoài ra cần chú ý theo dõi vật nuôi

sau tiêm để kịp thời can thiệp khi vật nuôi bị sốc phản vệ.

4.3.5. Kết quả chẩn đoán bệnh cho lợn nái và lợn con tại trại

4.3.5.1. Kết quả chẩn đoán bệnh ở lợn nái

Bảng 4.5. Kết quả chẩn đoán bệnh cho lợn nái tại trại

Chỉ tiêu Số lợn nái Số nái mắc Tỷ lệ mắc

theo dõi (con) bệnh (con) (%) Tên bệnh

Viêm tử cung 96 9 9,38

Viêm vú 96 3 3,13

Sát nhau 96 2 2,08

Viêm khớp 96 3 3,13

Qua bảng 4.5 cho thấy: Đàn lợn nái của trại mắc các bệnh như sau: bệnh

viêm tử cung, bệnh viêm vú, bệnh sát nhau và bệnh viêm khớp. Trong đó, lợn

nái mắc bệnh viêm tử cung chiếm tỷ lệ 9,38%, tiếp đến là bệnh viêm vú chiếm

3,13% và bệnh sát nhau chiếm tỷ lệ là 2,08%, bệnh viêm khớp là 3,13%.

Để giảm thiểu tỷ lệ mắc các bệnh trên lợn nái nhằm hạn chế bệnh sản khoa

ở lợn nái cần nâng cao sức đề kháng cho lợn trong thời kỳ mang thai và sinh đẻ.

Điều chỉnh tăng, giảm thức ăn hỗn hợp thích hợp đối với những lợn nái đẻ lứa

đầu để con đẻ không quá to dẫn đến đẻ khó. Có như vậy mới hạn chế được việc

can thiệp bằng tay hay dụng cụ sản khoa, từ đó sẽ hạn chế được việc làm tổn

thương đường sinh dục của lợn nái. Bên cạnh đó cần đảm bảo chuồng nuôi phải

đầy đủ ánh sáng, thoáng mát về mùa Hè và kín gió về mùa Đông.

Qua đây em thấy rằng trong chăn nuôi cần quan tâm chú ý hơn nữa đến

việc chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trị bệnh cho lợn nái vì khi lợn nái nhiễm

bệnh thì không những ảnh hưởng trực tiếp đến con nái bị bệnh, mà còn ảnh

hưởng đến chất lượng đàn lợn con.

4.3.5.2. Kết quả chẩn đoán bệnh cho lợn con

Bảng 4.6. Kết quả chẩn đoán bệnh cho lợn con tại trại

Chỉ tiêu

Tỷ lệ (%) Tên bệnh

Số lợn con theo dõi (con) 1169 Số lợn con mắc bệnh (con) 210 17,96 Hội chứng tiêu chảy

1169 150 12,83 Hội chứng hô hấp

1169 35 2,99 Viêm khớp

Kết quả bảng 4.6 cho thấy nhìn chung tình hình mắc bệnh ở đàn lợn con

nuôi tại trại vẫn còn xảy ra khá cao. Có 210 lợn con mắc hội chứng tiêu chảy

chiếm 17,96%, có 150 lợn con mắc hội chứng hô hấp chiếm 12,83%, có 35

lợn con mắc bệnh viêm khớp chiếm 2,99%

Cách khắc phục tốt nhất để hạn chế lợn con mắc bệnh tiêu chảy là cho

lợn con bú sữa đầu ngay sau khi đẻ và giữ ấm cơ thể cho lợn con và theo dõi

lợn con trong vòng 7 ngày. Bên cạnh đó, việc thời tiết lạnh mà lợn con không

được giữ ấm sẽ khiến lợn mắc một số bệnh về đường hô hấp như viêm phổi,

ngoài ra còn do quá trình vệ sinh chuồng nuôi chưa được tốt, không khí trong

chuồng nuôi nhiều bụi bẩn, thức ăn quá khô hoặc bị mốc sinh nhiều bụi cũng

dẫn tới viêm phổi, chính vì vậy làm cho số lợn con mắc bệnh viêm phổi cũng

khá cao.

4.3.6. Kết quả điều trị bệnh trên lợn nái nuôi con và lợn con tại cơ sở

Bảng 4.7. Kết quả điều trị bệnh trên lợn nái và lợn con tại trại

Chỉ tiêu khảo sát

Loại lợn

Tên bệnh

Thuốc và liều lượng

Đường tiêm

Số con khỏi (con)

Tỷ lệ khỏi (%)

Số con điều trị (con)

Thời gian điều trị (ngày)

+ Dufamox: 1ml/ 10 kg TT

+ Oxytoxin: 2ml/ con

Lợn nái

+ Analgin: 1ml/ 10 kg TT

3 - 5

100

Viêm tử cung

Tiêm bắp

+ Dexamethasone: 1ml

/ 10 kg TT

+ Dufamox: 1ml/ 10 kg TT

+ Analgin: 1ml/ 10 kg TT

Viêm vú

3 - 5

100

Tiêm bắp

+ Oxytoxin: 2ml/ con

+ Oxytocin: 2ml/ con

Sát nhau

+ Dufamox: 1ml/ 10 kg TT

100

Tiêm bắp

+ Kết hợp thụt rửa

+ Dufamox: 1ml/ 10 kg TT

+ Dexamethasone: 1ml/ 20 kg TT

100

Viêm khớp

Tiêm bắp

+ Catosal: 1ml/ 10 kg TT

+ Tiêm Dufafloxacin: 1ml/ 10 kg

210

3 - 5

207

98,57

Hội chứng tiêu chảy

TT, Atropin: 1ml/ 10 kg TT

Tiêm bắp

+ Tylosin: 1 ml/ 10 kg TT

Nếu lợn có hiện tượng ho nhiều, thở

150

3 - 5

146

97,33

Hội chứng hô hấp

Tiêm bắp

gấp thì tiêm Bromhexine: 2ml/ con

Lợn con

+ Dufamox: 1ml/ 10 kg TT

Viêm

Tiêm

+Dexamethasone: 1ml/ 20 kg TT

91,42

khớp

bắp

+ Catosal: 1ml/ 10 kg TT

Qua bảng 4.7 cho thấy kết quả điều trị một số bệnh trên đàn lợn nái nuôi

con và một số bệnh đối với lợn con tại trại có tỷ lệ khỏi bệnh là khá cao:

Đối với lợn nái sau khi điều trị các bệnh viêm tử cung bệnh viêm vú, sát

nhau, bệnh viêm khớp tỷ lệ khỏi đạt 100%.

Đối với lợn con: tỷ lệ khỏi đối với hội chứng hô hấp là 97,33%, hội

chứng tiêu chảy là 98,57%, bệnh viêm khớp là 91,42%. Do không kịp điều trị

dẫn đến lợn mắc bệnh và chết, làm cho tỷ lệ điều trị không thể đạt 100%.

Qua chẩn đoán và điều trị bệnh cho lợn nái và lợn con, em nhận thấy: để giảm

tỷ lệ mắc bệnh chúng ta phải đảm bảo tiểu khí hậu chuồng nuôi, khi thời tiết

nóng ta phải tăng quạt thông gió, bật giàn mát, đóng kín cửa tránh nhiệt độ

bên ngoài ùa vào làm ảnh hưởng đến tiểu khí hậu trong chuồng nuôi, làm tăng

nhiệt độ trong chuồng.

Thực hiện tốt công tác vệ sinh trước, trong và sau khi đẻ, có thao tác đỡ

đẻ khoa học để giảm bớt tỷ lệ mắc các bệnh. Ngoài ra việc lựa chọn được loại

thuốc phù hợp sẽ đem lại hiệu quả điều trị cao và giảm chi phí điều trị bệnh,

từ đó giúp nâng cao năng suất và hiệu quả trong chăn nuôi.

4.4. Kết quả thực hiện các thao tác khác tại trại

Trải qua 6 tháng thực tập em đã được hướng dẫn cũng như thực hiện các

thao tác kỹ thuật trên đàn lợn con. Trong 1169 theo dõi đã được thực hiện

công việc mài nanh, bấm đuôi 510 con đạt tỷ lệ 43,62%. Lợn con sau khi sinh

phải được mài nanh, bấm đuôi thường là nửa ngày hoặc một ngày sau khi đẻ

nếu không sẽ làm tổn thương vú lợn mẹ cũng như tránh được việc lợn con cắn

lẫn nhau, được thể hiện qua bảng sau.

Bảng 4.8. Kết quả thực hiện các thao tác trên lợn con và lợn nái tại trại.

Tên công việc Loại lợn Số con (con) Số lợn được thực hiện (con) Tỷ lệ đạt yêu cầu (%) Tỷ lệ an toàn sau thực hiện (%)

Lợn con

1169 1169 1169 1169 470 120 Mài nanh, bấm đuôi Nhỏ Baytrill 0,5% (uống) Tiêm chế phẩm Fe –Dextran Nhỏ Diacoxin 5% (uống) Thiến lợn con Bấm tai lợn con 510 510 510 510 215 57 43,62 43,62 43,62 43,62 45,74 47,5

100 100 100 100 100 100 100 96 Thụ tinh nhân tạo 23 23,95 Lợn nái

Song song với công việc trên việc nhỏ kháng sinh Baytril 0,5% cho

toàn đàn với tổng 510 con chiếm tỷ lệ 43,62%.

Khi 3 ngày tuổi lợn được tiêm chế phẩm Fe - Dextran phòng bệnh thiếu

máu ở lợn, sau đó cho uống diacoxin 5% phòng bệnh cầu trùng với số lượng

là 510 con chiếm tỷ lệ 43,62%.

Khi lợn được 5 ngày tuổi thì tiến hành thiến và bấm tai cho lợn con, số

lợn con em được thiến là 215 con.

Trong thời gian thực tập tại trại, em đã thực hiện thành công 23 lần thụ

tinh nhân tạo cho lợn nái động dục, kết quả là số lợn đậu thai 100%.

Cách xác định thời điểm lợn nhân giống.

Chu kỳ động dục của lợn nái sinh sản là 21 ngày. Thời gian động đực là

3 đến 5 ngày.

Biểu hiện: Hoa đỏ, có chất nhầy, tai vểnh, khi gặp lợn đực có hiện

tượng mê ỳ. Thời điểm phối giống thích hợp: Sau 12 giờ khi lợn có hiện

tượng mê ỳ và chịu đực. Phối lặp lại sau 12 giờ. Phối 3 lần trên 1 nái.

Phần 5

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

5.1. Kết luận

Qua thời gian thực tập tại trang trại với chuyên đề: “Thực hiện quy

trình chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho lợn nái và lợn con theo

mẹ tại trại lợn Bùi Mạnh Cường - huyện Thuận Thành - tỉnh Bắc Ninh”

em có một số kết luận sau:

1. Về hiệu quả chăm sóc, nuôi dưỡng và điều trị của trại :

- Hiệu quả chăm sóc, nuôi dưỡng và điều trị của trại khá tốt, em đã tiến

hành chăm sóc, nuôi dưỡng và tiêm phòng vắc xin cho lợn nuôi tại trại đạt an

toàn 100%.

- Để phát hiện được lợn nái mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú, sát nhau và

viêm khớp chiếm tỷ lệ từ 2,03% - 9,38%. Ở lợn con mắc hội chứng tiêu chảy,

hội chứng tiêu chảy, viêm khớp chiếm tỷ lệ từ 2,99% - 17,96%.

- Ở lợn nái :

+ 9,38% lợn nái bị viêm tử cung, tỷ lệ khỏi đạt 100%

+ 3,13% lợn bị viêm vú tỷ lệ khỏi đạt 100%

+ 2,08% lợn bị sát nhau, tỷ lệ khỏi 100%

+ 3,13% lợn bị viêm khớp, tỷ lệ khỏi 100%

- Ở lợn con:

+ 17,69% lợn bị hội chứng tiêu chảy, tỷ lệ khỏi 98,57%

+ 12,83% lợn bị hội chứng hô hấp, tỷ lệ khỏi 97,33%

+ 2,99% lợn bị viêm khớp, tỷ lệ khỏi đạt 91,42%

- Ngoài ra em còn tham gia thực hiện một số công tác khác như: Thiến lợn

con, bấm tai, bấm đuôi, tiêm chế phẩm, thụ tinh nhân tạo... đạt kết quả 100%.

2. Những chuyên môn đã học được trong thời gian thực tập:

+ Cách tuyển chọn lợn hậu bị để làm lợn nái sinh sản

+ Cách nhận biết và thử lợn nái khi động dục

+ Thụ tinh nhân tạo cho lợn nái

+ Chữa một số bệnh cho lợn nái và lợn con

+ Đỡ đẻ cho lợn

+ Mài nanh, bấm số tai, bấm đuôi, tiêm sắt, thiến lợn, mổ hecni

+ Tiêm vắc xin phòng bệnh cho đàn lợn nái và lơn con

+ Tham gia thực hiện quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng đàn lợn con và lợn

mẹ của trại (cho lợn ăn, tắm chải cho lợn mẹ, dọn vệ sinh chuồng,…).

5.2. Đề nghị

Xuất phát từ thực tế của trại, qua phân tích, đánh giá bằng những hiểu

biết của mình, em có một số ý kiến đề nghị nhằm nâng cao hoạt động của trại

như sau:

- Trại lợn cần thực hiện tốt hơn nữa quy trình vệ sinh, phòng bệnh và

quy trình nuôi dưỡng, chăm sóc đàn lợn để giảm tỷ lệ mắc bệnh.

- Thực hiện tốt công tác vệ sinh trước, trong và sau khi đẻ, có thao tác đỡ

đẻ khoa học để giảm bớt tỷ lệ mắc các bệnh về đường sinh sản ở lợn nái.

- Trại cần tiếp tục phát triển đàn lợn giống để trong thời gian tới có thể

cung cấp lợn giống và lợn thương phẩm cho thị trường.

- Nâng cao hơn nữa tay nghề cho đội ngũ công nhân tại trại nhằm nâng

cao chất lượng sản xuất.

- Cần có cán bộ kỹ thuật chuyên theo dõi, phát hiện và điều trị bệnh cho

lợn con kịp thời nhằm đem lại kết quả điều trị cao nhất.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I. Tài liệu Tiếng Việt

1. Nguyễn Xuân Bình (2000), Phòng trị bệnh heo nái heo con - heo thịt,

Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, tr. 29 - 35.

2. Trần Thị Dân (2006), Sinh sản lợn nái và sinh lý lợn con, Nxb Nông

nghiệp, TP Hồ Chí Minh.

3. Đào Trọng Đạt, Phan Thanh Phượng, Lê Ngọc Mỹ, Huỳnh Văn Kháng

(1996), Bệnh ở lợn nái và lợn con, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

4. Phạm Hữu Doanh, Lưu Kỷ (2003), Kỹ thuật nuôi lợn nái mắn đẻ sai con,

Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

5. Đoàn Thị Kim Dung, Lê Thị Tài (2002), Phòng và trị bệnh lợn nái để sản

xuất lợn thịt siêu nạc xuất khẩu, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

6. Trần Tiến Dũng, Dương Đình Long, Nguyễn Văn Thanh (2002), Giáo

trình sinh sản gia súc, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

7. Nguyễn Bá Hiên, Huỳnh Thị Mỹ Lệ, Lê Văn Lãnh, Đỗ Ngọc Thúy

(2012), Giáo trình bệnh truyền nhiễm thú y, Nhà xuất bản Đại học

Nông nghiệp, Hà Nội

8. Võ Trọng Hốt và Nguyễn Thiện (2007), Kỹ thuật chăn nuôi và chuồng

trại nuôi lợn. Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, trang 44, 51 - 52.

9. Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân, Trương Văn Dung (2002), Bệnh phổ biến

ở lợn và biện pháp phòng trị, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

10. Nguyễn Đức Lưu, Nguyễn Hữu Vũ (2004), Một số bệnh quan trọng ở lợn,

Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

11. Lê Hồng Mận (2002), Chăn nuôi lợn nái sinh sản ở nông hộ, Nxb Nông

nghiệp, Hà Nội.

12. Lê Văn Năm (2009), Hướng dẫn điều trị một số bệnh ở gia súc, gia cầm,

Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

13. Nguyễn Tài Năng, Phạm Đức Chương, Cao Văn, Nguyễn Thị Quyên

(2016), Giáo trình Dược lý học thú y, trường Đại học Hùng Vương.

14. Nguyễn Như Pho (2002), “Ảnh hưởng của một số yếu tố kỹ thuật chăn nuôi

đến hội chứng M.M.A và khả năng sinh sản của lợn nái”, Luận án Tiến sỹ

nông nghiệp, trường Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh.

15. Trần Văn Phùng, Từ Quang Hiển, Trần Thanh Vân, Hà Thị Hảo (2004),

Giáo trình chăn nuôi lợn, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

16. Nguyễn Ngọc Phụng (2005), Công tác vệ sinh thú y trong chăn nuôi lợn,

Nxb lao động xã hội, Hà Nội.

17. Ngô Nhật Thắng (2006), Hướng dẫn chăn nuôi và phòng trị bệnh cho lợn,

Nxb Lao động và xã hội, Hà Nội.

18. Nguyễn Văn Thanh (2003), “Khảo sát tỉ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên

đàn lợn nái ngoại nuôi tại đồng bằng sông Hồng và thử nghiệm điều

trị”. Tạp chí Khoa học Kỹ thuật Thú y, tập 10: 11 - 17.

19. Nguyễn Văn Thanh (2004), Phòng và trị một số bệnh thường gặp ở gia

súc, gia cầm, Nxb Lao động và xã hội.

20. Nguyễn Văn Thanh (2007), “ Khảo sát tỷ lệ mắc và thử nghiệm điều trị

bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái ngoại nuôi tại vùng Đồng bằng Bắc

Bộ”, Tạp chí Khoa học Kỹ thuật Thú y, tập 14, số 3.

21. Nguyễn Văn Thanh, Trần Tiến Dũng, Sử Thanh Long, Nguyễn Thị Mai Thơ

(2016), Giáo trình bệnh sinh sản gia súc, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.

22. Trịnh Đình Thâu và Nguyễn Văn Thanh (2010), “Tình hình bệnh viêm tử

cung trên đàn lợn nái ngoại và các biện pháp phòng trị”, Tạp chí Khoa

học Kỹ thuật Thú y, XVII(7) tr. 72-76.

23. Vũ Đình Tôn, Trần Thị Thuận (2006), Giáo trình chăn nuôi lợn, Nxb

Nông nghiệp, Hà Nội.

III. Tài liệu nước ngoài

24. Christensen R. V., Aalbaek B. and Jensen H. E. (2007), “Pathology of

udder lesions in sows”, J. Vet. Med. A Physiol Pathol Clin Med.,

54(9), pp. 491.

25. Endometritis of sows”, Epizootiology, Immunobiology, Pharmacology,

Sanitary Science: international scientific and practical, 1, pp. 48-53.

26. Heber L., Cornelia P., Loan P. E., Ioana B., Diana M., Ovidiu S., Sandel

P. (2010), “Possibilities to Combat MMA Syndrome in Sows”,

Scientific Papers: Animal Science and Biotechnologies, 43 (2).

27. Ivashkevich O. P., Botyanovskij A. G., Lilenko A. V., Lemeshevskij P.

V., Kurochkin D. V. (2011), “Treatment and prevention of postpartum

28. Kemper N. and Gerjets I. (2009), “Bacteria in milk from anterior and

posterior mammary glands in sows affected and unaffected by

postpartum dysgalactia syndrome (PPDS)”, Acta Veterinaria

Scandinavica, 51, pp. 26.

29. Kemper N., Bardehle1 D., Lehmann J., Gerjets I., Looft H., PreiblerR.

(2013), “The role of bacterial pathogens in coliform mastitis in sows”,

Berliner und Münchener Tierärztliche Wochenschrift, 126, Heft 3/4,

Seiten, pp. 130-136.

30. Kirwood R. N. (1999), “Influence of cloprostenol postpartum injection on

sow and litter performance”, Swine Health Prod., 7, pp. 121-122.

31. Maes D., Papadopoulos G., Cools A., Janssens G. P. J. (2010),

“Postpartum dysgalactia in sows: pathophysiology and risk factors”,

Tierarztl Prax, 38 (Suppl 1), pp. S15-S20.

32. Preibler R., Kemper N. (2011), Mastitis in sows - current knowledge and

opinions, 62nd Annual Meeting of the European Federation of Animal

Science, EAAP 2011, Stavanger, Norway.

33.Waller C. M., Bilkei G., Cameron R. D. A. (2002), “Effect of

periparturient disease and/or reproductive failure accompanied by

excessive vulval discharge and weaning to mating interval on

sows’reproductive performance”, Australian Veterinary Journal, 80,

pp. 545-549.

III. Tài liệu internet

34.Arut Kidcha - orrapin (2006), MMA at farrowing: Guidelines for

monitoring and preventio n, , Ngày

truy cập 08/05/2019.

35.Martineau G. P. (2011), Pospartum Dysglactia Syndrome in

sows,, Ngày truy cập 8/10/2018.

Muirhead M., Alexander T. (2010), Reproductive System, Managing

Pig Healthand the Treatment of Disease,,

36.Shrestha, A.

(2012), Mastitis, Metritis

and

Agalactia

sows,

, Ngày truy cập 14/05/2019.

37. White (2013), Pig health - Sow mastitis, , Ngày truy cập

14/05/2019.

Ngày truy cập 14/05/2019.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC TẬP

Ảnh 1: Khung cảnh toàn trại Ảnh 2: Hệ thống Silo

thức ăn tự động tại trại

Ảnh 3: Phòng làm tinh, Ảnh 4: Nhà an thai

ủ tinh, lưu trữ tinh thuộc hệ thống chuồng bầu

Ảnh 5: Thử đực cho nái chờ phối

Ảnh 6: Hệ thống chuồng phối

Ảnh 7: Khai thác tinh Ảnh 8: Thụ tinh nhân tạo

Ảnh 10: Làm úm cho lợn con Ảnh 9: Chuồng đẻ vào mùa đông

Ảnh 11:Đỡ đẻ lợn Ảnh 12: Đàn lợn con bị tiêu chảy

Ảnh 13: Thiến lợn

Ảnh 14: Mài nanh bấm đuôi

Ảnh 16: Rắc vôi

Ảnh 15: Tiêm phòng vắc xin cho lợn con

Ảnh 17: Thuốc SORBITOL + B12 Ảnh 18: Thuốc Amoxisol L.A

Ảnh 19: Thuốc DUFAMOX-15 Ảnh 20: Thuốc Shotapen LA

Khoá luận tốt nghiệp Đại học: Thực hiện quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trị bệnh cho lợn nái và lợn con theo mẹ tại trại lợn Bùi Mạnh Cường - huyện Thuận Thành - tỉnh Bắc Ninh

Chủ đề:

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC (MỚI)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

LỜI CẢM ƠN ................................................................................................................ i

Kết quả tiêm vắc xin phòng bệnh cho lợn nái sinh sản

Bệnh được phòng

Loại vắc xin

Đường tiêm

Liều tiêm (ml)

Tổng số lợn (con)

Số lợn tiêm (con)

Tỷ lệ đạt (%)

Thời điểm phòng

Tiêm

10 tuần

Dịch tả

Coslapast

96

96

100

2

bắp

chửa

Tiêm

12 tuần

LMLM

Aftopor

96

96

100

2

bắp

chửa

Khô thai

Parvo

96

96

100

2

Trước cai sữa 7

Tiêm bắp

ngày

Kết quả tiêm vắc xin phòng bệnh cho lợn con

Bệnh được phòng

Loại vắc xin

Đường tiêm

Liều tiêm (ml)

Tổng số lợn (con)

Số lợn tiêm (con)

Tỷ lệ đạt (%)

Thời điểm phòng

Tiêm

Suyễn 1

Myco 1

7 ngày

1169

1169

100

2

bắp

Circo

14 ngày

1110

1110

100

2

Hội chứng còi cọc

Tiêm bắp

Suyễn 2

Myco 2

21 ngày

1053

1053

100

2

Tiêm bắp

Chỉ tiêu khảo sát

Loại lợn

Tên bệnh