TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG
KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
CHUYÊN NGÀNH TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
----------
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:
THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG NGHIỆP VỤ PHÁI SINH NGOẠI TỆ
NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH
DOANH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
Sinh viên thực hiện : Hoàng Huệ Cầm
Lớp : Anh 5
Khóa : 45B
Giáo viên hướng dẫn : ThS. Nguyễn Đăng Tài
Hà Nội - 05/2010
Đại học Ngoại Thương - Khoa Tài chính ngân hàng
Hoàng Huệ Cầm - Anh 5 - TCNHB
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................ 1
CHƢƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ
QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA NHTM ............................................................... 4
I. HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM .................................................................. 4
1. NHTM và hoạt động của NHTM trong nền kinh tế thị trƣờng. ..... 4
1.1. Khái niệm về NHTM. .................................................................. 4
1.2. Hoạt động của NHTM. ................................................................ 5
1.2.1. Hoạt động huy động vốn. ........................................................ 5
1.2.2. Hoạt động sử dụng vốn. .......................................................... 5
1.2.3. Hoạt động thanh toán và ngân quỹ .......................................... 6
2. Vai trò của NHTM trong nền kinh tế. .............................................. 7
2.1. Đối với sản xuất lƣu thông hàng hoá. ......................................... 7
2.2. Đối với điều hoà lƣu thông tiền tệ. .............................................. 8
3. Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của NHTM. ............................. 8
3.1. Khái niệm và tính chất khách quan của rủi ro. ......................... 8
3.2. Các loại rủi ro của NHTM. ......................................................... 9
II. RỦI RO TỶ GIÁ TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI .............................................................. 11
1. Khái niệm về rủi ro tỷ giá. ............................................................... 11
2. Nguồn phát sinh rủi ro tỷ giá. ......................................................... 12
2.1 Lãi phát sinh khi NH tạo trạng thái ngoại hối (exchange
position) ............................................................................................ 12
2.2 Lãi thu đƣợc từ kinh doanh chênh lệch tỷ giá (Arbitrage) ...... 12
2.3 Lãi thu đƣợc từ chênh lệch tỷ giá mua vào và bán ra. ............. 13
III. CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH CHỦ YẾU ĐƢỢC NHTM SỬ DỤNG
ĐỂ PHÕNG NGỪA RỦI RO. ................................................................ 15
1. Các công cụ phái sinh (Derivatives) ................................................ 15
1.1. Hợp đồng kỳ hạn tiền tệ (Currency Forward) ........................... 15
Đại học Ngoại Thương - Khoa Tài chính ngân hàng
Hoàng Huệ Cầm - Anh 5 - TCNHB
1.2. Hợp đồng tƣơng lai (Future) ..................................................... 18
1.3. Quyền chọn ngoại tệ (Currency option) ................................... 23
1.3.1. Khái niệm .............................................................................. 23
1.3.2. Đặc điểm ............................................................................... 26
1.4. Hợp đồng hoán đổi (Swap): ...................................................... 27
1.4.1 Hoán đổi tiền tệ (Currency Swaps)......................................... 27
1.4.2 Giao dịch hoán đổi lãi suất tiền tệ ( Hoán đổi lãi suất chéo) .. 28
2. Những lợi ích và rủi ro khi ứng dụng công cụ tài chính phái sinh 30
2.1 Lợi ích của công cụ phái sinh: ................................................... 30
2.1.1 Xét ở góc độ tổng thể của nền kinh tế ..................................... 30
2.1.2 Xét ở góc độ hoạt động kinh doanh của nhân hàng ................ 30
2.2 Rủi ro khi ứng dụng các công cụ phái sinh ............................... 31
2.2.1 Rủi ro tín dụng ....................................................................... 32
2.2.2 Rủi ro thị trường .................................................................... 33
2.2.3 Rủi ro thanh khoản ................................................................. 33
2.2.4 Rủi ro hoạt động .................................................................... 33
KẾT LUẬN CHƢƠNG I ........................................................................ 35
CHƢƠNG II: THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG NGHIỆP VỤ PHÁI SINH
NGOẠI TỆ NHẰM PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG
KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM ........... 36
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ LIÊN QUAN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ CÁC
CÔNG CỤ PHÁI SINH NGOẠI TỆ PHÕNG NGỪA RỦI RO TỶ
GIÁ ......................................................................................................... 36
1. Đối với quyền chọn tiền tệ ............................................................... 37
2. Điều chỉnh giao dịch ngoại hối kì hạn và hoán đổi........................ 39
II. THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TIỀN TỆ ĐỂ
PHÕNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA
NHTM TẠI VIỆT NAM ......................................................................... 42
1. Kết quả khảo sát nhận thức và nhu cầu sử dụng công cụ phòng
ngừa rủi ro tỷ giá của doanh nghiệp .................................................. 43
Đại học Ngoại Thương - Khoa Tài chính ngân hàng
Hoàng Huệ Cầm - Anh 5 - TCNHB
1.1 Kết quả kháo sát nhận thức về rủi ro tỷ giá của DN ................ 43
1.2 Kết quả khảo sát ý kiến của doanh nghiệp về nhu cầu sử dụng
giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá .................................................. 44
2. Thực trạng ứng dụng công cụ phái sinh tiền tệ để phòng ngừa rủi
ro trong hoạt động kinh doanh của NHTM tại Việt Nam ................. 46
2.1 Đối với giao dịch kỳ hạn ngoại tệ ( Currency Foward) ............ 46
2.2 Đối với hợp đồng tƣơng lai ( Future ) ........................................ 50
2.3 Đối với nghiệp vụ hoán đổi (Swap) ............................................ 51
2.4. Đối với quyền chọn ngoại tệ (Currency Option) ...................... 55
2.4.1 Quyền chọn ngoại tệ với ngoại tệ ........................................... 56
2.4.2 Quyền chọn ngoại tệ với nội tệ (VNĐ) .................................... 58
3. Đánh giá chung về những thành tựu và những hạn chế còn tồn tại
trong việc sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá trong hoạt
động kinh doanh ngoại hối của các NHTM ........................................ 59
3.1. Những thành quả bƣớc đầu: ..................................................... 59
3.1.1 Giao dịch kỳ hạn : .................................................................. 60
3.1.2. Giao dịch hoán đổi : ............................................................. 60
3.1.3 Giao dịch quyền chọn : .......................................................... 60
3.1.4. Giao dịch hợp đồng tương lai: .............................................. 61
3.2 Những hạn chế ............................................................................ 61
III. NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG CỤ
PHÁI SINH NGOẠI TỆ CÕN HẠN CHẾ TẠI VIỆT NAM ................ 63
1. Thị trƣờng chƣa phát triển ảnh hƣởng đến việc ứng dụng của
NHTM .................................................................................................. 64
2. Thiếu nhu cầu thực sự từ phía khách hàng .................................... 65
3. Thiếu cơ sở pháp lý .......................................................................... 66
4. Thiếu kiến thức, hiểu biết về công cụ phái sinh. ............................ 67
KẾT LUẬN CHƢƠNG II ....................................................................... 69
Đại học Ngoại Thương - Khoa Tài chính ngân hàng
Hoàng Huệ Cầm - Anh 5 - TCNHB
CHƢƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN ỨNG
DỤNG NGHIỆP PHÁI SINH NGOẠI TỆ TẠI CÁC NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI Ở VIỆT NAM ................................................................... 70
I. CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH ...... 70
1. Những cơ hội của việc phát triển thị trƣờng phái sinh .................. 70
1.1. Các yêu cầu ngày càng cao về công khai và minh bạch hóa
thông tin ............................................................................................ 70
1.2. Cơ chế, chính sách thông thoáng hơn khi Việt Nam đã tham
gia vào WTO ..................................................................................... 70
1.3. Sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn nƣớc ngoài vào Việt Nam
cả trong hiện tại và tƣơng lai ........................................................... 71
2. Chiến lƣợc phát triển công cụ phái sinh:........................................ 72
3. Những điều kiện cần để phát triển các công cụ phái sinh trong
kinh doanh ở các ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam ..................... 74
3.1 Về khách quan. ........................................................................... 74
3.2. Về phía các ngân hàng thƣơng mại .......................................... 75
3.3. Về phƣơng tiện, thiết bị. ............................................................ 77
II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN
CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH TẠI CÁC NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI Ở VIỆT NAM .............................................................. 77
1. Những giải pháp ở cấp độ vĩ mô ..................................................... 77
1.1. Hỗ trợ, phối hợp với các tổ chức tài chính cung cấp dịch vụ
phái sinh trong công tác nâng cao nhận thức của doanh nghiệp. .. 77
1.2. Nâng cao hiệu quả thị trƣờng thông qua việc công khai hóa và
minh bạch hóa thông tin .................................................................. 78
2. Những giải pháp ở cấp độ vi mô ..................................................... 79
2.1. Thành lập phòng kinh doanh sản phẩm phái sinh đạt tiêu
chuẩn ................................................................................................. 79
2.2. Đẩy mạnh công tác tƣ vấn, tuyên truyền, quảng bá các giao
dịch phái sinh đến với khách hàng: ................................................. 80