Kinh nghiệm trồng hoa nhài và
ướp chè bằng hoa nhài tại một
số vùng, miền
Trong những năm gần đây nghề trồng cây hoa nhài cung cấp
hương liệu cho các nhà máy chế biến chè xuất khẩu là thế mạnh
của Đông Xuân và một số xã khác thuộc 2 huyện Đông Anh và
Sóc Sơn (Hà Nội). Hầu hết các hộ trồng nhài đều cho thu nhập
khá, 15-20 triệu/năm.
Nhài là loại cây bụi, cành nhỏ vươn dài, hoa trắng nở vào
khoảng 7-8 giờ tối, hương thơm ngát. Nhiệt độ thích hợp cho
sinh trưởng là 20- 33 độ C, nhiệt độ thấp 8-10 độ C cây sinh
trưởng kém. Nhài ưa sáng do đó cần trồng nơi thoáng, rộng,
không bị che bóng mới cho năng suất cao và hoa mới thơm.
Nhài sống được trên nhiều loại đất khác nhau từ đất đồng bằng
trung tính (pH từ 6,5-7) đến đất đồi núi hơi chua (pH từ 3,5-4);
từ đất thịt nặng đến đất thịt pha cát, đất đồi núi nghèo dinh
dưỡng, đất bạc màu nếu được chăm sóc tốt, bón phân, tưới nước
đầy đủ vẫn cho năng suất hoa cao. Nhài cần nước để sinh trưởng
và ra hoa liên tục nhưng không chịu úng do đó cần trồng nơi cao
ráo, tưới tiêu thuận lợi.
Có 2 loại nhài: Nhài tẻ hoa nhỏ, sai mà thơm, nhiều tinh dầu
được ưa chuộng hơn nhài trâu hoa to, ít hoa mà không thơm. Bộ
môn Cây hương liệu (Viện KHKT Nông lâm nghiệp miền núi
phía Bắc) đã tuyển chọn được giống nhài bụi hoa nhỏ vừa cho
năng suất cao, chất lượng hoa thơm hơn nhiều so với các giống
nhài khác. Cây nhài dễ trồng, nhân giống chủ yếu bằng cách
giâm cành cho ra rễ rồi đem trồng hoặc tách gốc từ cây mẹ để
trồng trực tiếp. Nếu giâm cành thì chọn các cành bánh tẻ cắt
thành từng đoạn 5- 7cm có 1 cặp lá, chấm gốc cành vào chất
kích thích ra rễ (TTG) rồi giâm vào bầu hoặc trên mặt luống có
bón nhiều phân chuồng hoai, thường xuyên tưới đủ ẩm cho cây
nhanh ra rễ. Làm giàn che, chăm sóc khoảng 4-5 tháng, khi cây
có chiều cao 15-20cm, lá ổn định thì đem trồng ra ruộng.
Nhài có thể trồng quanh năm, nhưng với các tỉnh phía Bắc thời
vụ tốt nhất từ tháng 2-4; các tỉnh phía Nam trồng trước và sau
mùa mưa. Đất làm kỹ, nhặt sạch cỏ dại, sỏi đá, khơi mương rãnh
thoát nước để ruộng nhài không bị úng ngập. Có thể trồng thành
từng băng rộng 3-4m (nếu đất cao) với khoảng cách 40x50cm
(45.000- 50.000 khóm/ha). Kinh nghiệm của bà con Đông Xuân
(Sóc Sơn- Hà Nội) là lên luống rộng 70cm, cao 25- 30cm, rãnh
rộng 30cm, trên mỗi luống trồng 2 hàng cách nhau 40cm, cây
cách nhau 50cm cho năng suất hoa cao nhất. Cuốc hố, bón lót
1kg phân chuồng hoai mục + 0,3kg hỗn hợp lân và kali. Trộn
đều phân với đất trước khi trồng cho khỏi bị xót rễ. Trồng bằng
cành chưa ra rễ thì lấp sâu 10-15cm, trồng bằng gốc thì lấp kín
phần cổ rễ, trồng bằng bầu cây thì lấp kín phần hom đã cắm vào
bầu. Trồng xong tưới đẫm và thường xuyên tưới đủ ẩm cho nhài
sinh trưởng, phát triển tốt. Khi cây đã bén rễ, hồi xanh, pha nước
phân chuồng + 3% đạm urê để tưới. Sau mỗi đợt thu hoa thì bón
thúc thêm cho cây bằng phân chuồng hoai, phân đạm, và kali
bằng cách xới cách gốc 15cm, bón phân, lấp đất và tưới nhẹ. Có
thể phun thêm các loại phân bón qua lá để tăng năng suất và
chất lượng hoa. Hàng năm đốn trẻ hoá vườn nhài vào tháng 11-
12 bằng cách dùng dao, kéo sắc cắt toàn bộ thân cành cách gốc
15-20cm, tỉa bỏ bớt các cành già, cành khô, cành sâu bệnh, bón
thúc, tưới nước đủ ẩm để cây tiếp tục cho hoa vụ tới.
Nhài trồng được 1 năm thì bắt đầu cho thu hoa lứa đầu và thu
liên tục trong khoảng 7-10 năm mới phải trồng lại. Thời điểm
thu hoa bắt đầu từ 10 giờ sáng, tốt nhất là từ 3-6 giờ chiều sẽ
cho nhiều hương nhất. Chọn hái những nụ hoa to có màu trắng
tinh như màu giấy trắng. Hoa hái về tải ra trên nền nhà chờ tối
cân giao cho nhà máy hoặc đem ướp chè.
Qua một số hộ dùng hoa nhài ướp chè bán được giá, đưa lại hiệu
quả kinh tế rất cao cho biết: Hoa thu hái về trải mỏng trên nong
hay nền nhà, đợi 7-8 giờ tối hoa bắt đầu nở thì đem ướp vào chè.
Chọn mua loại chè ngon, nước xanh, cánh đẹp để ướp với tỷ lệ
1kg chè cần 0,5- 1kg hoa, tuỳ theo sở thích và yêu cầu của
khách mà có thể ướp tới 3 lần, mỗi lần cách nhau 15-20 ngày.
Dùng thùng gỗ hay thúng nan có lót giấy chống ẩm để ướp chè.
Rải 1 lớp chè +1 lớp hoa, trên cùng lại 1 lớp chè phủ kín hoa và
ủ liên tục trong 1 đêm rồi sàng hoa ra khỏi chè và đem sấy cho
khô trở lại. Chú ý trong thời gian sàng và sấy chè cần dùng vải
lót và vải phủ nhằm giảm bớt sự thăng hoa của hương nhài, giữ
cho chè thơm. Nhiệt độ sấy thích hợp là 70-75 độ C trong thời
gian 40-45 phút. Để chè nguội rồi tiếp tục ướp, sấy, lần 2, lần 3
cho tới khi đạt yêu cầu (lần 1, lần 2 ướp 0,2kg hoa/1kg chè, lần
3 ướp 0,1kg hoa/1kg chè).
Anh Ngô Văn Luyến, một hộ trồng nhài giỏi ở thôn Thượng cho
hay: Cây nhài hợp với đất nghèo Sóc Sơn, dễ trồng, đầu tư chi
phí thấp, ít sâu bệnh hại, trồng 1 lần thu được trên 10 năm mới
phải trồng lại mà giá trị kinh tế lại cao nếu giá cả thu mua ổn
định. Gia đình anh trồng 5 sào, mỗi năm thu trên 2 tấn hoa bán
được trên 30 triệu đồng. Nhiều hộ nhờ có lao động, biết đầu tư,
thâm canh giỏi nên năng suất hoa có thể đạt 500-600kg/ sào sẽ
cho thu nhập cao hơn.