"KỶ LỤC" THƯ PHÁP VÀ NHỮNG SAI LẦM
ĐÁNG BUỒN
trang bia cuon thu phap Binh Ngo Dai Cao cua
Trinh Tuan, kho 90x210cm, nang 300kg, ruot gom
43 trang, moi trang day 5cm duoc boi bang giay
xuyen chi.
Như ta biết, cách đây ít năm, đã xuất hiện hai “kỷ lục” thư pháp chữ Việt.
Đó là “thư pháp Tuyên ngôn độc lập” và “thư pháp Truyện Kiều” của Trịnh
Tuấn (TT). Đồng thời với những lời quảng cáo trên TV, báo chí và những
lời khen ngợi của môt số người, là những ý kiến ngược lại và nh
ững bức xúc
của không ít người về sự kiện này. Tôi là một trong số những người không
tán đồng những cái gọi là “kỷ lục” đó, vì đã s
ớm nhận ra những sai lầm xung
quanh chúng. ý định viết bài này đã có từ lâu nhưng tôi chưa viết bởi vì lúc
đầu tôi xem nhẹ ảnh hưởng xấu của chúng. Tuy nhiên, càng ngày tôi càng
thấy “xem nhẹ ảnh hưởng xấu của chúng” là điều đáng trách. Mặt khác,
trước tình hình không mấy khả quan của phong trào thư pháp chữ Việt mà
một phần là do tác động không tốt từ những sai lầm của không ít người khi
theo đuổi loại hình nghệ thuật này, đã thôi thúc tôi bày tỏ ý kiến của mình.
Dưới đây tôi xin mạnh dạn trình bày một số ý kiến về những sai lầm đó.
Sai lầm về cách thể hiện thư pháp
Trước hết, thư pháp là một loại hình nghệ thuật có nhiều ý nghĩa trong cuộc
sống rất đáng được trân trọng và phát triển. Không giống ý kiến của một vài
người cho rằng chỉ có những loại chữ giống chữ Hán mới có thư pháp, tôi
cho rằng bất cứ loại chữ nào cũng có thư pháp thích hợp của nó. Chữ Việt
cũng không phải là ngoại lệ. Tuy nhiên, phong trào thư pháp chữ Việt chỉ
mới nở rộ lên trong ít năm gần đây. Thư pháp chữ Việt đang ở giai đoạn
những bước đi chập chững ban đầu, chưa khẳng định được mình. Điều đó
giải thích tại sao nhiều người có cảm giác bức xúc khi xem các “tác phẩm”
thư pháp chữ Việt và họ cho rằng các tác giả đang bôi bẩn chữ Việt. Họ
không phải cách điệu mà đang cố gắng biến dạng một cách tuỳ tiện chữ viết
và cho rằng đó là “thư pháp”. Phần lớn các “nhà thư pháp” chữ Việt đều
dùng cách thể hiện “na ná” nhau như vậy. TT không phải là ngoại lệ khi thể
hiện các “kỷ lục” đó. Tác giả đã lầm lẫn trong thể hiện thư pháp “văn bản”
và thư pháp “tranh chữ”. Đối với tranh chữ, yêu cầu “xem cảm” rất quan
trọng và có thể đặt nhẹ yêu cầu “xem hiểu”, nhưng đối với văn bản, yêu cầu
“xem hiểu” cực kỳ quan trọng, trong khi không được coi nhẹ yêu cầu “xem
cảm”. Tác phẩm thư pháp thể hiện văn bản phải dùng tài th
ể hiện “thẩm mỹ”
để lôi cuốn người xem, tạo điều kiện cho họ hiểu sâu sắc nội dung văn bản
và không được làm cho người xem phân tán tư tưởng. tác giả đã dùng thể
chữ chẳng ra “cuồng thảo”, cũng chẳng ra “hành thư” một cách tuỳ tiện để
thể hiện toàn bộ Truyện Kiều và những văn bản hết sức trang trọng (các
Tuyên ngôn Độc lập). Cách viết như vậy trong những lô giấy nặng hàng tạ
đã gây khó khăn cho người xem, khiến người xem bức xúc. Như vậy, làm
sao có thể cho rằng tác giả “muốn đem giá trị có thật đến với đông đảo quần
chúng” (như tác giả đã có lần phát biểu) được.
Sai lầm trong công nhận “kỷ lục”
Khi con người đã đạt đến “độ chín” nhất định về năng lực (tài năng) h
ãy nên
nghĩ tới
lập kỷ lục. Nếu năng lực còn “xanh” thì sự ráng sức lập kỷ lục chỉ làm cho
chút ít tài năng nhanh bị “thui chột” mà thôi!
Cái sai ở đây là người ta đã công nhận cái thứ mà bất kỳ ai biết viết và có
tiền mua giấy cũng có thể làm được, là kỷ lục! Việc làm này s
ẽ gây nhiều tác
hại không những cho chính tác giả mà còn có ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt
động thư pháp Việt nam.
Khi công nhận bất cứ kỷ lục nào cũng phải dựa trên các tiêu chí nhất định.
Mặc dù đây là kỷ lục về kích cỡ và sức nặng của tác phẩm thư pháp, không
phải là kỷ lục về chất lượng nghệ thuật (trên đời này làm gì có k
ỷ lục về chất
lượng), nhưng tối thiểu cũng phải xem chất lượng nghệ thuật có đạt yêu cầu
không đã. Chất lượng nghệ thuật không đạt yêu cầu tối thiểu thì khác nào ta
đã công nhận kỷ lục về độ lớn của những “đống rác”! Mặt khác, việc công
nhận kỷ lục phải nhằm khuyến khích phát triển tài năng của con người. Tuy
nhiên, mục đích đó ở đây không những không đạt được mà còn có tác dụng
ngươc lại. Trong khi trình độ thể hiện thư pháp chữ Việt còn non nớt mà đã
khuyến khích việc lập kỷ lục là một sai lầm.Việc này giống như khuyến
khích việc “lấy lượng bù chất”, không giúp họ tích cực trau dồi trình độ và
còn nguy hiểm hơn là khiến “kỷ lục gia” ảo tưởng về tài năng của mình. V
ậy
việc công nhận những “kỷ lục” này nhằm mục đích gì? Để tuyên dương “cái
tâm” của tác giả ư? Vấn đề là “cái tâm” đó hướng vào đâu? Nhìn vào cách
thể hiện “tác phẩm” không biết có mấy ai thấy được “cái tâm” đó hướng v
Bác Hồ, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du...hay không (?) Cái “tâm” của tác giả có
trong sáng hay không, có lẽ tác giả là người rõ hơn cả. Cho dù TT th
ực sự có
ý muốn thể hiện sự tôn trọng các tác giả, tác phẩm, nhưng tất cả những gì
mà TT thể hiện đều chứng minh điều ngược lại.
Có những kỷ lục làm ta ngạc nhiên và thán phục bởi vì nhìn vào chúng,
chúng ta cảm thấy vui mừng, tự hào về khả năng con người, giúp con người
ngày càng hoàn thiện. Những kỷ lục đó trong sáng, không chút vẩn đục bởi
những ý đồ tầm thường của cá nhân. Gần đây xuất hiện các tác phẩm có thể
coi là kỷ lục như: Bức tranh thủy mặc lớn nhất Việt nam (1,22m x 5m) của
18 hoạ sỹ hoặc Con đường gốm sứ của nhiều tác giả trong và ngoài nước
đang thực hiện. Các tác phẩm này có một nét chung là các tác giả đã kiềm
chế mình để hoà hợp với nhau tạo nên vẻ đẹp hài hoà. Ngoài vẻ đẹp của tác
phẩm, người xem còn cảm nhận được cái đẹp về nhân cách của con người.
Những tác phẩm kỷ lục đó khác hẳn hai “kỷ lục” nói trên của TT. Nhìn vào
hai “kỷ lục” của TT, người ta thấy sự non nớt, “sống sượng” trong kỹ pháp,
người ta không thấy Nguyễn Du, Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh... đâu, người ta
chỉ thấy “Cái TÔI” của TT hiển hiện trên hàng tạ giấy chứa đựng thứ chữ
“cuồng loạn” mà Trịnh Tuấn gọi là “thư pháp”.
Cứ với cách công nhận “kỷ lục” như thế này, e rằng thuật ngữ “kỷ lục” sẽ bị
đồng nghĩa với “chuyện tầm phào” mất thôi!
Sai lầm trong tuyên truyền, quảng cáo
Người ta thấy rất rõ vai trò của tuyên truyền, quảng cáo trong mọi mặt của
đời sống xã hội, nhưng không phải ai cũng nhận thức rõ tác dụng “con dao
hai lưỡi” của chúng. Cách đây đã lâu, trên TV có giới thiệu doanh nghiệp
buôn bán đồng hồ “Mặt Trời” ở phố Hàng Bột được Nhà nước cấp giấy
“Chứng nhận độc quyền trên toàn lãnh thổ Việt Nam”. Ai nghe cũng phải
ngạc nhiên. Thực chất cái gọi là Chứng nhận độc quyền... chỉ là giấy chứng
nhận đăng ký kinh doanh thông thư
ờng. Không biết TV có kiểm tra kỹ thông
tin này không, mà để doanh nghiệp “thổi phồng” lên như vậy. Có lẽ với
chiêu quảng cáo ấy, doanh nghiệp tưởng sẽ làm tăng uy tín của mình, nhưng
những người hiểu biết họ thấy ngay chân tướng của doanh nghiệp đó. Gần
đây, chắc ai cũng biết vụ quảng cáo sai sự thực cho “Phòng khám đông y
Trung quốc” và còn biết bao vụ nữa. Có lẽ do chúng ta chưa có những điều
luật và cơ quan chức năng kiểm chứng thông tin quảng cáo mà chủ yếu